Wat is er gebeurd met de Apache?

VAN wie is er gezegd: „Nooit heeft iemand wredere gelaatstrekken gehad”? Maar wie stond anderzijds bekend om zijn opmerkelijke moed en vastberadenheid? Het was de laatste Apache-leider die zich overgaf aan het leger van de Verenigde Staten. Hij werd ongeveer tachtig jaar en stierf in 1909 in Oklahoma, naar men veronderstelt als lid van de Nederlands Hervormde Kerk. Dat was Goyakla, beter bekend als Geronimo, de laatste grote Apache-leider.

Naar verluidt kreeg hij de naam Geronimo nadat Mexicaanse soldaten vol angst om „Sint”-Hiëronymus (Jerónimo) hadden geroepen toen Goyakla hen aanviel. Rond het jaar 1850 doodden Mexicaanse troepen 25 Apache-vrouwen en -kinderen die aan de rand van Janos (Mexico) hun kamp hadden opgeslagen. Onder hen bevonden zich Geronimo’s moeder, zijn jonge vrouw en zijn drie kinderen. Men zegt dat „Geronimo de rest van zijn leven alle Mexicanen heeft gehaat”. Aangezet door het verlangen naar wraak werd hij een van de meest gevreesde Apache-opperhoofden.

Maar wat weten wij van de Apache-Indianen, die in stereotiepe Hollywoodfilms zo vaak als de slechterikken worden afgebeeld? Bestaan zij nog steeds? Zo ja, hoe leven zij dan en welke toekomst gaan zij tegemoet?

„De tijgers van de menselijke soort”

De Apachea (hun naam is blijkbaar afkomstig van het Zuni-woord apachu, dat „vijand” betekent) stonden bekend als onbevreesde en vindingrijke krijgers. De bekende negentiende-eeuwse Indianenbestrijder, generaal George Crook, noemde hen „de tijgers van de menselijke soort”. Toch zegt een deskundige dat „na 1500 alle Apache-stammen samen nooit meer dan zesduizend mensen hebben geteld”. Maar met guerrillatechnieken konden een paar dozijn krijgers een heel leger van de vijand bezighouden!

Een Apache-zegsman verklaart echter: „In tegenstelling tot de nu algemeen verbreide opvattingen die door de Spanjaarden, Mexicanen en Amerikanen in het leven zijn geroepen, waren de Apachen geen oorlogszuchtige, bloeddorstige wilden. Wij gingen alleen in tijden van schaarste op rooftocht naar voedsel. Oorlogen waren geen daad van willekeur, maar waren gewoonlijk goed geplande veldtochten waarmee onrechtvaardigheden die ons waren aangedaan, werden gewroken.” En zulke onrechtvaardigheden waren er genoeg!

Een tentoonstelling in het Apache Culturele Centrum van San Carlos, in Peridot (Arizona), belicht de geschiedenis van de Apache vanuit hun standpunt: „De komst van buitenstaanders in het gebied bracht vijandelijkheden en verandering. De nieuwelingen hadden weinig respect voor onze inheemse banden met het land. In een poging onze tradities en cultuur te beschermen, hebben onze voorvaders vele gevechten tegen de soldaten en burgers van Spanje, Mexico en de Verenigde Staten gevoerd en gewonnen. Maar overweldigd door grotere aantallen en moderne technologie werden onze grootvaders en overgrootvaders gedwongen uiteindelijk de eisen van de regering van de V.S. te aanvaarden. Wij werden gedwongen ons vrije leven op te geven en in reservaten te gaan wonen.” De zinsnede ’gedwongen in reservaten te gaan wonen’ roept intense gevoelens op bij de ruwweg een half miljoen bewoners van reservaten (van de ruim twee miljoen ’Native Americans’ of inheemse Amerikanen) uit de 554 stammen in de Verenigde Staten en de 633 groepen in heel Canada. Er zijn zo’n 50.000 Apache.b

Vroege overleving

De meeste deskundigen op het gebied van de Indianengeschiedenis hangen de theorie aan dat de oorspronkelijke stammen over de Beringstraat uit Azië zijn gekomen en zich vervolgens langzaam naar het zuiden en oosten hebben verspreid. Linguïsten brengen de Apache-taal in verband met die van de Athapascansprekende volken van Alaska en Canada. Thomas Mails schrijft: „Momenteel wordt geschat dat zij tussen 1000 en 1500 A.D. in het zuidwesten van Amerika arriveerden. Over de precieze route die zij hebben gevolgd en het tempo van hun migratie zijn antropologen het nog niet eens.” — The People Called Apache.

In vroegere eeuwen wisten de Apache vaak in leven te blijven door overvallen te doen op hun Spaans-Mexicaanse buren. Thomas Mails schrijft: „Zulke rooftochten hielden gedurende bijna tweehonderd jaar aan, van ongeveer 1690 tot ongeveer 1870. De rooftochten wekken geen verbazing, want Mexico bleek een ware hoorn des overvloeds te zijn wat benodigde voorraden betreft.”

Wie waren de eersten die scalpeerden?

Als gevolg van de voortdurende conflicten tussen Mexico en de Apache-natie keerde het bestuur van de Mexicaanse staat Sonora „terug tot de oude Spaanse methode” van het uitloven van premies voor scalpen. Dit was geen uitvinding van de Spanjaarden — de Britten en de Fransen hadden deze methode al eerder toegepast.

De Mexicanen scalpeerden om een premie op te kunnen eisen, en soms maakte het niet uit of de scalp van een Apache was of niet. In 1835 werd in Mexico een wet inzake premies voor scalpen aangenomen waarin 100 peso’s werd geboden voor elke scalp van een krijger. Twee jaar later werd er ook een premie van 50 peso’s gegeven voor de scalp van een vrouw en 25 peso’s voor die van een kind! In zijn boek The Conquest of Apacheria schrijft Dan Thrapp: „Het beleid was werkelijk gericht op uitroeiing, waaruit blijkt dat genocide wijdverbreide wortels heeft en geen moderne vinding van een enkele natie was.” Hij vervolgt: „De Apachen zelf scalpeerden niet.” Mails zegt echter dat de Chiricahua soms scalpen namen — maar niet vaak, „vanwege hun angst voor de dood en voor geesten”. Hij voegt eraan toe: „Scalperen deed men alleen als revanche nadat de Mexicanen de tactiek hadden ingevoerd.”

Thrapp zegt dat mijnwerkers „zich vaak verenigden . . . en jacht gingen maken op Indianen. Wanneer zij hen te pakken konden krijgen, doodden zij hen tot de laatste man toe, en soms tot de laatste vrouw en het laatste kind toe. Vanzelfsprekend deden de Indianen hetzelfde met de blanken en met andere stammen.”

De oorlog met de Apache bereikte een punt waarop de staat Arizona er financieel voordeel bij had, zegt Charles Lummis, omdat „het aanhouden van de oorlogen met de Apache [betekende] dat er binnen de grenzen van Arizona door het Ministerie van Oorlog jaarlijks meer dan $2 miljoen [werd] uitgegeven.” Thrapp verklaart: „Er waren machtige en gewetenloze belanghebbenden die geen vrede met de Apachen wilden, want wanneer er vrede kwam, zou de stroom geld die door het leger werd uitgegeven, opdrogen.”

Waren reservaten de oplossing?

Het voortdurende conflict tussen de binnenvallende blanke kolonisten en de inheemse Apache leidde ertoe dat de federale regering met de oplossing kwam de Indianen naar reservaten te drijven — vaak onherbergzame stukken land waar zij zich maar moesten zien te redden. In 1871 en 1872 werden er reservaten voor de Apache ingesteld.

Van 1872 tot 1876 hadden de Chiricahua-Apache een eigen reservaat. Deze vrij rondzwervende nomaden voelden zich opgesloten. Hoewel zij 1.107.221 hectare hadden voor 400 tot 600 mensen, gaf dit hoofdzakelijk dorre gebied hun niet genoeg ruimte om met jagen en verzamelen aan voedsel te komen. De regering moest om de vijftien dagen rantsoenen verstrekken om verhongering te voorkomen.

Toch vonden de blanke kolonisten dat het afgescheiden Chiricahua-reservaat verspilling van land was en dat de Apache in één reservaat samengebracht moesten worden. De kwaadwilligheid van de blanke kolonisten nam toe na de dood van het gerespecteerde opperhoofd Cochise in 1874. Zij hadden een excuus nodig om de Chiricahua-Apache uit het reservaat te verdrijven. Wat gebeurde er? „In 1876 diende zich een voorwendsel aan. Twee mannen die illegaal whisky verkochten, werden door twee Chiricahua’s vermoord toen zij weigerden meer [whisky] te verkopen. In plaats van de verdachten te arresteren, kwam de [regerings]agent van het San Carlos-​reservaat met gewapende mannen en escorteerde de Chiricahua[-stam] naar San Carlos. Het Chiricahua-reservaat werd gesloten.”

Het werd de Indianen echter nog steeds toegestaan vrijelijk buiten de grenzen van het reservaat rond te zwerven. Dit beleid stond de blanke kolonisten niet aan. „Als antwoord op de eisen van de kolonisten bracht de regering de San Carlos-, White Mountain-, Cibecue- en Tonto-Apache, alsook de talloze groepen waaruit de Chiricahua-Apache bestonden, naar het agentschap van San Carlos.” — Creation’s Journey — Native American Identity and Belief.

Op een gegeven moment werden duizenden Yavapai-, Chiricahua- en westelijke Apache in het reservaat vastgehouden. Dit leidde tot spanningen en achterdocht, omdat sommige van deze stammen aloude vijanden waren. Hoe reageerden zij op de beperkingen van het reservaat? Het antwoord van de Apache luidt: „Afgesneden van ons traditionele leven, verhongerden wij lichamelijk, emotioneel en geestelijk. Onze vrijheid was ons afgenomen.”

Een groep Chiricahua, onder leiding van het beroemde krijgshoofd Geronimo, vluchtte echter in 1885 uit het reservaat en ontkwam naar Mexico. Zij werden nagejaagd door generaal Nelson Miles, met bijna 5000 soldaten en 400 Apache-verkenners — en dat allemaal om een groep van toen nog maar zestien krijgers, twaalf vrouwen en zes kinderen te pakken te krijgen!

Uiteindelijk, op 4 september 1886, gaf Geronimo zich over. Hij was bereid naar het San Carlos-​reservaat terug te keren. Maar dat mocht niet zo zijn. Hij kreeg te horen dat alle Apache van daar als gevangenen waren overgebracht naar het oosten, naar Florida, waar ook hij naar toe zou gaan. Hij zei in zijn Apache-taal: „Łahn dádzaayú nahikai łeh niʹ nyelíí k’ehge”, wat betekent: „Eens zwierven wij rond als de wind.” De trotse en listige Geronimo, nu een gevangene, kon zich niet meer zo vrij bewegen als de wind.

Na verloop van tijd werd hem toegestaan naar het westen te trekken, tot aan Fort Sill (Oklahoma), waar hij in 1909 stierf. Dit Apache-opperhoofd werd net als vele andere Indianenleiders gedwongen zich te onderwerpen aan de verstikkende omstandigheden van het leven in gevangenissen en reservaten.

Met wat voor problemen hebben zij nu te kampen?

De Apache bewonen verschillende reservaten in Arizona en New Mexico. Ontwaakt! bezocht het San Carlos-​reservaat en interviewde verschillende Apache-leiders. Hier volgt een verslag van dat bezoek.

Kort nadat wij op een hete, droge dag in mei het reservaat waren binnengegaan, werden wij gastvrij ontvangen door Harrison Talgo en zijn vrouw. Harrison, een welbespraakt man van ruim 1,80 meter lang, met een grote snor, is lid van de stamraad van San Carlos. Wij vroegen hem: „Wat zijn enkele problemen waarmee de Apache in deze tijd te maken krijgen?”

„Wij raken onze traditionele waarden kwijt. De tv heeft een zeer negatieve uitwerking, vooral op onze jonge mensen. Een voorbeeld is dat zij onze taal niet leren. Een ander groot probleem is werkloosheid, die in sommige gebieden tot zestig procent is opgelopen. Wij hebben weliswaar de casino’s, maar die bieden niet veel van onze mensen werkgelegenheid. En de keerzijde van de medaille is dat veel van onze eigen mensen daarheen gaan en hun algemene-bijstandscheques vergokken, die bestemd zijn voor hun huur en voedsel.”

Toen Harrison gevraagd werd naar gezondheidsproblemen in de stam, aarzelde hij niet met zijn antwoord. „Suikerziekte”, zei hij. „Ruim twintig procent van onze mensen lijdt aan suikerziekte. In sommige gebieden is dat meer dan vijftig procent.” Hij erkende dat een ander groot probleem de gesel is die de blanken meer dan honderd jaar geleden hebben geïntroduceerd — alcohol. „Ook is er de invloed van drugs op onze mensen.” Borden langs wegen in het reservaat vormden een sprekend getuigenis van deze problemen, met boodschappen als: „Let Sober Take Over — Be Drug Free” (Laat nuchterheid de overhand krijgen — Wees drugsvrij) en „Preserve Our Land. Preserve Our Health. Don’t Trash Our Wealth” (Bescherm ons land. Bescherm onze gezondheid. Verniel onze welvaart niet).

Wij vroegen of de stam getroffen was door aids. Met duidelijke afkeer antwoordde hij: „Homoseksualiteit is de oorzaak van het gevaar. Homoseksualiteit sluipt het reservaat binnen. De tv en de ondeugden van de blanken hebben een ondermijnende invloed op sommige van onze jonge Apache-mensen.”

Wij vroegen wat er de laatste jaren in het reservaat is veranderd. Harrison antwoordde: „In de jaren ’50 was dit de volgorde van prioriteiten en invloeden: Ten eerste religie, ten tweede het gezin, ten derde onderwijs, ten vierde druk van leeftijdgenoten en ten slotte de tv. Tegenwoordig is de volgorde omgekeerd, waarbij de tv de belangrijkste invloed is. Druk van leeftijdgenoten staat op de tweede plaats — druk om de Apache-levenswijze de rug toe te keren en met de grote Amerikaanse massa mee te gaan. Onderwijs komt nog steeds op de derde plaats, en veel Apache trekken voordeel van de gelegenheid tot studeren en het toegenomen aantal scholen en middelbare scholen in de reservaten.”

„Hoe staat het met de invloed van het gezin?”, vroegen wij.

„Helaas is het gezin nu naar de vierde plaats gezakt en religie staat op de laatste plaats — of dat nu onze traditionele religie of de religie van de blanken is.”

„Hoe denkt u over religies van de christenheid?”

„Wij zijn er niet blij mee dat de kerken onze mensen van de traditionele geloofsovertuigingen proberen af te keren.c De lutheranen en katholieken hebben hier al meer dan honderd jaar zendingsposten. Er zijn ook pinkstergroeperingen die enige emotionele aantrekkingskracht hebben gehad.

Wij moeten onze culturele identiteit door middel van het gezin herstellen en het gebruik van de Apache-taal weer invoeren. Momenteel is die verloren aan het gaan.”

Economische vooruitgang van de Apache

Wij bezochten nog een Apache-autoriteit, die vol vertrouwen sprak over de economische vooruitzichten van het San Carlos-​reservaat. Hij legde echter uit dat het niet gemakkelijk was investeerders te vinden die veel geld in projecten hier willen steken. Een goed teken is een overeenkomst met een grote telefoonmaatschappij om de San Carlos Apache Maatschappij voor Telecommunicatie op te richten. Dit wordt gefinancierd door de Plattelandsunie voor Economie en zal meer banen creëren voor Apache-werknemers alsook het povere telefoonsysteem in het reservaat uitbreiden en verbeteren.

Deze functionaris sprak ook trots over het dialysecentrum dat binnenkort in het ziekenhuis van het reservaat ingericht zal worden, en dat in betere en geschiktere medische hulp zal voorzien. Daarna liet hij ons tekeningen zien voor de renovatie van het commerciële centrum in San Carlos, waar binnenkort aan begonnen zal worden. Hij was optimistisch over de toekomst maar beklemtoonde dat onderwijs de basis moet zijn. ’Onderwijs betekent betere lonen, wat tot een betere levensstandaard leidt.’

De Apache-vrouwen staan bekend om de vaardigheid waarmee zij manden vlechten. Een reisgids zegt dat „jagen, vissen, veehouderij, houthakken, mijnbouw, recreatie in de open lucht en toerisme” belangrijke elementen in de plaatselijke economie zijn.

De Apache proberen bij te blijven met de buitenwereld, ondanks het feit dat zij er zo ongunstig voorstaan. Net als zo veel andere mensen willen zij gerechtigheid, respect en een fatsoenlijk leven.

Wanneer er ware gerechtigheid heerst

Jehovah’s Getuigen bezoeken de Apache-mensen om hun te vertellen over de nieuwe wereld die Jehovah God voor onze aarde heeft beloofd, en die zo prachtig wordt beschreven in het bijbelboek Jesaja: „Want ziet, ik schep nieuwe hemelen en een nieuwe aarde; en de vroegere dingen zullen niet in de geest worden teruggeroepen, noch zullen ze in het hart opkomen. En zij zullen stellig huizen bouwen en bewonen, en zij zullen stellig wijngaarden planten en hun vrucht eten. Zij zullen niet voor niets zwoegen.” — Jesaja 65:17, 21, 23; 2 Petrus 3:13; Openbaring 21:1-4.

De tijd is nabij waarin Jehovah God tot actie zal overgaan om de wereld te reinigen van alle zelfzucht en corruptie alsook het misbruiken van de aarde. (Zie Mattheüs 24; Markus 13; Lukas 21.) Mensen van alle natiën, met inbegrip van Indiaanse natiën, kunnen zich nu zegenen door zich door bemiddeling van Christus Jezus tot de ware God, Jehovah, te wenden (Genesis 22:17, 18). Jehovah’s Getuigen geven gratis bijbels onderwijs aan alle zachtmoedigen die een herstelde aarde willen beërven en bereid zijn God te gehoorzamen. — Psalm 37:11, 19.

[Voetnoten]

[Kaarten/Illustratie op blz. 15]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

NOORD-AMERIKA

Gebied rechts uitvergroot

[Kaart]

Apache-reservaten

ARIZONA

NEW MEXICO

Jicarilla

Fort Apache (White Mountain)

San Carlos

Mescalero

[Verantwoording]

Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.

[Illustratie op blz. 13]

Geronimo

[Verantwoording]

Met toestemming van de Arizona Historical Society/Tucson, AHS nr. 78167

[Illustraties op blz. 16, 17]

Harrison Talgo, lid van de stamraad

Opperhoofd Cochise werd begraven in zijn Chiricahua-bolwerk

Satellietontvangers brengen de tv in het reservaat

[Illustratie op blz. 18]

Bij begrafenissen van de Apache leggen verwanten stenen rond het graf. Linten in de wind stellen de vier windstreken voor