Het Amazoneregenwoud — In mythen gehuld

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN BRAZILIË

DE IRIMARAI, Indianen die langs de Peruaanse rivier de Napo woonden, konden hun ogen niet geloven! Twee vierkant getuigde schepen, totaal anders dan hun eigen ranke kano’s, kwamen op hun dorp afzeilen. Zij bespeurden gebaarde krijgers aan boord — verschillend van enige andere stam die zij ooit hadden gezien. Verbijsterd haastten de Indianen zich dekking te zoeken en keken toe hoe de blanke vreemdelingen aan land sprongen, de voedselvoorraden van het dorp verslonden en toen weer wegzeilden — bezield door de gedachte geschiedenis te maken als de eerste expeditie die het hele regenwoud doorploeterde, van het Andesgebergte naar de Atlantische Oceaan.

In dat jaar, 1542, kreeg de ene Indianenstam na de andere dergelijke schokken te verwerken toen die Europese ontdekkingsreizigers, met veel vertoon van kruisbogen en haakbussen, steeds dieper doordrongen in het tropische woud van Zuid-Amerika.

Francisco de Orellana, de Spaanse kapitein die het bevel voerde over de conquistadores, ontdekte weldra dat het nieuws over het plunderen en schieten van zijn troepen hun twee brigantijnen vooruit was gegaan. Verder stroomafwaarts (in de buurt van de huidige Braziliaanse stad Manaus) wachtten Indianenstammen de ongeveer vijftig indringers op, hun pijlen voor gebruik gereed.

En die Indianen waren goede schutters, moest bemanningslid Gaspar de Carvajal toegeven. Hij sprak uit ervaring, want een van de pijlen van de Indianen was tussen zijn ribben terechtgekomen. „Was mijn habijt niet zo dik geweest,” krabbelde de gewonde monnik neer, „dan zou dat mijn einde hebben betekend.”

’Vrouwen die vochten als tien mannen’

Carvajal beschreef vervolgens de drijvende kracht achter die onverschrokken Indianen. ’Wij zagen vrouwen die vóór de mannen vochten als vrouwelijke aanvoerders. Deze vrouwen zijn blank en lang, met hun lange haar in vlechten rond hun hoofd gewonden. Zij zijn stevig gebouwd en vechten, met pijl en boog gewapend, even hard als tien mannen.’

Of de ontdekkingsreizigers werkelijk vrouwelijke krijgers hebben gezien of dat, zoals één bron het stelt, het „louter een zinsbegoocheling als gevolg van junglekoorts” was, is niet bekend. Maar volgens op zijn minst enkele verslagen geloofden Orellana en Carvajal tegen de tijd dat zij de monding van de reusachtige rivier bereikten en de Atlantische Oceaan opvoeren, dat zij een glimp hadden opgevangen van de Nieuwe-Wereldversie van de Amazonen, de krijgshaftige vrouwen uit de Griekse mythologie.a

Frater Carvajal legde het verhaal van de Amerikaanse Amazonen voor het nageslacht vast door het op te nemen in zijn ooggetuigenverslag van Orellana’s acht maanden durende expeditie. Kapitein Orellana zelf voer naar Spanje, waar hij levendig verslag deed van zijn tocht langs wat hij romantisch de Río de las Amazonas ofte wel de Amazonerivier noemde. Het duurde niet lang of zestiende-eeuwse cartografen noteerden een nieuwe naam op de geleidelijk vorm krijgende kaart van Zuid-Amerika — de Amazone. Zo raakte het Amazonewoud gehuld in mythen, maar wat zich er nu afspeelt, is verontrustende werkelijkheid.

[Voetnoten]

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

Achtergrond titel: The Complete Encyclopedia of Illustration/J. G. Heck