Zijn de dagen van de godsdienst geteld?

„De aarde zal stellig vervuld zijn van de kennis van Jehovah, zoals de wateren ook de zee bedekken.”

JESAJA, ISRAËLITISCH PROFEET, 8STE EEUW V.G.T.

MET die woorden voorzei de Hebreeuwse profeet Jesaja dat op een dag iedereen op aarde verenigd zal zijn in de aanbidding van de Almachtige God. Maar tegenwoordig lijkt dit vooruitzicht misschien verder weg dan ooit.

Eerder in deze eeuw bijvoorbeeld geloofden communistische revolutionairen in Rusland dat de vernietiging van de godsdienst een noodzakelijke stap was ter bevrijding van het proletariaat. Atheïsme, beweerden zij, zou ’de werkende massa bevrijden van de last van vroegere vooroordelen en waanideeën’. Tegen 1939 had Stalin het aantal orthodoxe kerken dat in de Sovjet-Unie nog open was, teruggebracht tot 100, tegenover ruim 40.000 vóór 1917.

Ook Hitler bezag godsdienst als een obstakel op zijn weg naar de absolute macht. „Je bent christen of Duitser. Je kunt niet allebei zijn”, verklaarde hij eens. Het was zijn bedoeling geleidelijk alle vormen van aanbidding te elimineren die hij niet onder de duim kon houden. Met het oog daarop bedachten de nazi’s hun eigen quasi religieuze gebeden, feesten, dopen en zelfs begrafenisdiensten. Hitler was hun messias en het vaderland hun god. Elke gruwel kon bedreven worden als Hitler het wilde.

Laatste dagen voor de godsdienst?

Stalin noch Hitler slaagden in hun opzet de godsdienst te verdelgen. Maar nu schijnt apathie de rol van de tirannie overgenomen te hebben. Voor bijbelonderzoekers komt deze keer in de gebeurtenissen niet als een verrassing. De apostel Paulus schreef aan Timotheüs dat mensen in de „laatste dagen” „meer liefde voor genoegens dan liefde voor God” zouden hebben. — 2 Timotheüs 3:1-4.

Leert de bijbel dat deze „laatste dagen”, gekenmerkt door godsdienstige onverschilligheid, een voorspel zouden zijn tot het ter ziele gaan van alle godsdienst? Nee. In plaats van het einde van alle godsdienst te voorzeggen, legt de bijbel uit dat er een eind zal komen aan valse religie — die met de symbolische naam Babylon de Grote wordt aangeduid.a Het boek Openbaring zegt: „Een sterke engel hief een steen op gelijk een grote molensteen en slingerde hem in de zee en zei: ’Zo zal Babylon, de grote stad, met een snelle worp worden neergeslingerd, en ze zal nooit meer gevonden worden.’” — Openbaring 18:21.

Het verdwijnen van de valse religie zal echter niet leiden tot een godloze wereld. Psalm 22:27 voorzegt juist: „Alle einden der aarde zullen het gedenken en terugkeren tot Jehovah. En alle families der natiën zullen zich voor uw aangezicht neerbuigen.” Denkt u zich eens een tijd in dat „alle families der natiën” zich zullen verenigen in het aanbidden van de ene ware God! Onder de heerschappij van Gods koninkrijk zal die opmerkelijke belofte glorierijk in vervulling gaan (Mattheüs 6:10). Wanneer die tijd komt, zal godsdienst — ware godsdienst — er terdege toe doen. Maar nu dan?

Het vullen van de geestelijke leegte

De geestelijke leegte die thans zo duidelijk in Europa heerst, stemt overeen met de situatie in het Romeinse Rijk in de eerste eeuw. De historicus Will Durant beschrijft hoe het eerste-eeuwse christendom met succes voorzag in de geestelijke behoefte van die tijd: „In het zedelijk vacuum van een stervend heidendom, in de koude van het stoïcisme en het bederf door het epicurisme, in een wereld ziek van grofheid, wreedheid, verdrukking en sexuele chaos, in een gepacificeerd Rijk dat niet langer de manlijke deugden of de oorlogsgoden nodig had, bracht het een nieuwe moraal van broederschap, goede gezindheid, eerbaarheid en rust.”

Het morele en geestelijke vacuüm in het leven van de mensen in onze tijd kan gevuld worden met dezelfde krachtige boodschap die in het hele Romeinse Rijk door de vroege christenen gepredikt werd. En er zijn horende oren. Veel Europeanen, hoewel uiterlijk niet godsdienstig, vinden toch dat God een belangrijke rol in hun leven speelt. Ofschoon zij misschien geen traditionele kerkdiensten meer bijwonen, hebben sommigen elders iets aan hun geestelijke leegte gedaan.

Juan José, een jonge man uit het Spaanse Palma de Mallorca, ging naar een katholieke school en diende tot zijn dertiende als koorknaap. Met zijn familie woonde hij elke zondag de mis bij, maar toen hij een tiener werd, ging hij niet meer naar de kerk. Waarom niet? „Om te beginnen verveelde het bijwonen van de mis me”, vertelt Juan José. „Ik kende de liturgie van buiten. Alles scheen een herhaling van wat ik al eerder gehoord had. Bovendien behandelde onze pastoor ons, koorknapen, vaak hardvochtig. En ik vond het verkeerd dat arme mensen de pastoor moesten betalen voor het leiden van een uitvaartdienst.

Ik geloofde nog wel in God, maar ik dacht dat ik hem op mijn eigen manier kon dienen, los van de kerk. Samen met een groepje vrienden probeerde ik zo veel mogelijk van het leven te genieten. Ik denk dat je zou kunnen zeggen dat amusement in mijn leven nummer één werd.

Maar toen ik achttien was, begon ik de bijbel te bestuderen met Jehovah’s Getuigen. Wat hadden zij me te bieden dat ik niet in de kerk had gevonden? Een welomlijnd geloof dat op de bijbel gebaseerd was in plaats van op overlevering en ’mysteries’ die ik nooit had begrepen. Mijn nieuwe opvattingen brachten echter grote veranderingen voor me mee. In plaats van elk weekend te besteden aan het organiseren van feestjes in discotheken, begon ik van huis tot huis te gaan om mijn pasgevonden geloof met mijn naasten te delen. Actief bezig zijn met het helpen van anderen gaf zin aan mijn leven. De afgelopen zeven jaar ben ik een volle-tijddienaar bij Jehovah’s Getuigen geweest.”

Niet alleen jonge mensen proberen hun godsdienstige leegte te vullen. Antonia, een oudere vrouw uit Extremadura (Spanje), besteedde het grootste deel van haar leven aan het „zoeken naar God”, zoals zij het onder woorden bracht. In haar tienerjaren ging zij elke dag naar de mis en ten slotte trad zij in een katholiek klooster in, daar zij geloofde „dat als God niet in een klooster te vinden is, hij nergens te vinden is”. Maar drie jaar later verliet zij het klooster, gedesillusioneerder en leger dan ooit.

Uiteindelijk, toen zij in de vijftig was, werd zij een van Jehovah’s Getuigen. „Ik was zo blij toen de Getuigen mij bezochten en mijn vragen aan de hand van mijn eigen bijbel beantwoordden”, legt zij uit. „Sinds ik een van Jehovah’s Getuigen ben geworden, heeft mijn leven zin gehad. Ik heb mijn problemen, maar ik kan ze aan, omdat ik nu de ware God heb gevonden.”

Deze twee ervaringen staan niet op zichzelf. Dwars tegen de godsdienstige tendens in sluiten steeds meer mensen zich aan bij Jehovah’s Getuigen; zij hebben gemerkt dat naar hun geloof leven en er tot anderen over prediken hun leven zin en doel verleent.

De ware godsdienst doet er meer toe dan ooit

Hoewel wij in een tijd leven waarin velen de godsdienst laten varen, zou het onverstandig zijn alle godsdienst als niet ter zake doend te veroordelen. Het is waar dat in de twintigste eeuw mensen lege riten en verouderde en onschriftuurlijke dogma’s afwijzen, en zij kerkgaan als louter uiterlijk vertoon verachtelijk vinden. De bijbel raadt ons in feite aan ons ver te houden van huichelachtige godsdienst. De apostel Paulus voorzei dat in de „laatste dagen” sommige mensen ’een vorm van godvruchtige toewijding zouden hebben maar de kracht ervan niet zouden blijken te bezitten’. Zulke mensen houden een façade van vroomheid op, maar uit hun gedrag blijkt dat die niet echt is. Hoe moeten wij op zulke godsdienstige huichelarij reageren? „Keer u af van dezen”, adviseerde Paulus. — 2 Timotheüs 3:1, 5.

Maar Paulus zei ook dat ’de godsdienst ongetwijfeld grote winst brengt’ (1 Timotheüs 6:6, Willibrordvertaling). Paulus sprak niet over elke willekeurige godsdienstige richting. Het Griekse woord dat hier met „godsdienst” is vertaald, was eu·se·beiʹa, wat „toewijding of eerbied jegens God” betekent. Ware godsdienst, echte godvruchtige toewijding, ’houdt een belofte in voor het tegenwoordige en het toekomende leven’. — 1 Timotheüs 4:8.

Zoals de bovengenoemde voorbeelden laten zien, kan het ware geloof zin aan ons leven geven en ons helpen problemen vastberaden tegemoet te treden. Meer dan dat, de ware godsdienst garandeert een eeuwige toekomst. Die vorm van aanbidding is het beoefenen waard, want ons wordt verzekerd dat ze uiteindelijk ’de aarde zal vullen’b (Jesaja 11:9; 1 Timotheüs 6:11). Er is geen twijfel mogelijk, nu is het de tijd dat de ware godsdienst er meer dan ooit toe doet.

[Voetnoten]

[Kader/Illustraties op blz. 10]

Een verhaal van twee gebouwen

Spanje staat vol religieuze gebouwen, maar de gloed waarmee eens kostbare kathedralen gebouwd werden, schijnt uitgedoofd te zijn. Zo is in Mejorada del Campo, aan de rand van Madrid, een indrukwekkende katholieke kerk in aanbouw. Justo Gallego Martínez, een voormalige benedictijnse monnik, is ongeveer twintig jaar geleden aan het project begonnen. Maar het gebouw is nog steeds een hol geraamte. Martínez, de eenzame bouwer, is nu in de zestig, dus het lijkt onwaarschijnlijk dat de kerk ooit voltooid zal worden. Driehonderd kilometer naar het zuiden heeft zich echter een heel ander verhaal afgespeeld.

„Geloof verzet bergen”, zo kenschetste de plaatselijke krant de tweedaagse bouw van een Koninkrijkszaal van Jehovah’s Getuigen in Martos in de Spaanse provincie Jaén. „Hoe is het mogelijk”, vroeg de plaatselijke krant, „dat in de huidige, op zelfzucht gebaseerde wereld vrijwilligers uit verscheidene streken [van Spanje] onbaatzuchtig naar Martos reizen, om er een bouwproject te realiseren dat qua snelheid, perfectie en organisatie alle records heeft gebroken?” In antwoord op deze vraag citeerde het artikel de woorden van een van de vrijwilligers: „De verdienste ligt eenvoudig in het feit dat wij een door Jehovah onderwezen volk zijn.”

[Illustraties]

Mejorada del Campo

Koninkrijkszaal in Martos