Inzicht in de denkwijze en de wereld van de ijsman
TERUG nu naar Ötzi. Was hij primitief, dom en gespeend van esthetisch gevoel? Wat onthullen zijn werktuigen, zijn wapens en zijn kleren?
Zijn wapens onthullen dat Ötzi over een uitstekende ballistische kennis beschikte. De twee voltooide pijlen hadden aan het uiteinde de karakteristieke veren, die waren vastgelijmd onder een hoek waardoor de pijl in de vlucht rondtolde, wat een flinke mate van nauwkeurigheid tot op een afstand van zo’n dertig meter mogelijk maakte. Zijn leren kleding (van de huid van verschillende dieren) vertelt ons iets over de smaak in die tijd. Tegenwoordig moet een kledingstuk niet alleen bedekken maar ook aan bepaalde esthetische vereisten voldoen. Hoe was dat in Ötzi’s tijd? In een beschrijving van de vondsten wordt in het blad Time gezegd: „De lange jas was keurig overhands ineengenaaid met pezen of plantevezels als draad, in wat er uitziet als een mozaïekachtig patroon.” Zowel de stukken als de manier waarop ze weloverwogen aaneengenaaid waren, droegen bij tot het scheppen van een „patchwork-effect”, zegt het boek Der Mann im Eis. Over de jas droeg de ijsman „een cape van gevlochten gras, ideaal als bescherming tegen de kou en tijdens een rustpauze eventueel te gebruiken als ’matras’ om zijn lichaam te isoleren van de grond”. — Focus.
Ook „een onverwachte mate van verfijning” in zijn uitrusting viel op, wordt in Time opgemerkt. Bij de dolk hoorde bijvoorbeeld „een fijn uitgevoerde schede, gemaakt van gevlochten plantaardig materiaal”. De ijsman leefde dus kennelijk in een tijdperk dat werkelijk „rijk en cultureel hoogontwikkeld” was, zoals Giovanni Maria Pace het kenschetst in zijn boek Gli italiani dell’Età della pietra (Italianen uit het stenen tijdperk).
Melding zou ook gemaakt kunnen worden van de paddestoelen die bij Ötzi gevonden werden. Ze hebben misschien gediend om vuur te maken, maar het is waarschijnlijker, zeggen deskundigen, dat de ijsman ze bij zich had om hun antibiotische en therapeutische eigenschappen, als onderdeel van een soort „eerste-hulpset”.
Esthetisch gevoel, intellectuele capaciteiten, therapeutische kennis en know-how op het gebied van metaalbewerking, landbouw en handvaardigheid — ze duiden erop, in contrast met het vaak geschilderde beeld, dat tijdgenoten van de ijsman goed geïnformeerd waren en bekwaam op diverse terreinen. De Britse archeoloog dr. Lawrence Barfield verklaarde: „Weinigen van ons bezitten thans een van de vaardigheden waarover de meeste mensen in het vierde millennium [v.G.T.] beschikt zullen hebben.” Hun verfijnde smaak blijkt bijvoorbeeld uit artistieke afbeeldingen en metalen en keramische artefacten afkomstig uit graven.
Het godsdienstige klimaat
„Voor zover geleerden hebben kunnen vaststellen, is er nooit, waar en wanneer maar ook, een volk geweest dat niet in een bepaald opzicht religieus was”, zegt The New Encyclopædia Britannica. Sprekend over de prominente rol die de godsdienst in oude tijden heeft gespeeld, zegt de Dizionario delle religioni dat er „vergeleken bij wat er in het dagelijks leven werd gebruikt, een onevenredig grote hoeveelheid goederen en energie in religieuze projecten werd gestoken”.
Het religieuze sentiment speelde in Ötzi’s tijd kennelijk een zeer grote rol. In veel gebieden zijn oude begraafplaatsen gevonden die getuigen van de verscheidenheid en de pracht en praal van begrafenisriten. Ook zijn er tientallen lemen beeldjes gevonden die godheden voorstellen die tot oude pantheons behoren.
De oude menselijke geschiedenis en de bijbel
De beschavingen die door het onderzoek naar oude tijden aan het licht komen, waren dan ook zeer complex. Men krijgt niet de indruk dat het primitieve beschavingen waren die duizend moeilijkheden moesten doorworstelen om een bijna niet te bespeuren stap voorwaarts in de richting van een volledig ontwikkelde samenleving te maken. Wat de historici betreft waren de gemeenschappen van uiteenlopende omvang maar volkomen ontwikkeld.
Dit is betekenisvol voor iedereen die de bijbel bestudeert. Het boek Genesis geeft te kennen dat zeer vroeg in de menselijke geschiedenis — en in het bijzonder toen de mensheid ’over het hele aardoppervlak werd verstrooid’ — er complexe en volledig ontwikkelde beschavingen verschenen, bestaande uit mensen die intellectuele en geestelijke capaciteiten bezaten. — Genesis 11:8, 9.
De bijbel verklaart dat de mensheid reeds in de allervroegste tijden technische en artistieke vaardigheden bezat, zoals het smeden „van allerlei gereedschap van koper en ijzer” (Genesis 4:20-22). Volgens het bijbelverslag hebben mensen altijd bewust de wens gekoesterd een godheid te aanbidden (Genesis 4:3, 4; 5:21-24; 6:8, 9; 8:20; Hebreeën 11:27). Ook al nam de godsdienstigheid van de mens met het verstrijken van de tijd af, hij blijft „ongeneeslijk godsdienstig”, zegt The New Encyclopædia Britannica.
Het speuren naar de oorsprong
Hoewel door archeologisch onderzoek niet alle vragen die de ontdekking van Ötzi oproept, beantwoord kunnen worden, hebben wij er niettemin enig inzicht door gekregen in de wereld waarin hij leefde — een complexe wereld, heel anders dan het gebruikelijke beeld van zogenoemd prehistorische tijden. Zijn wereld was veel moderner dan menigeen gelooft.
Samenvattend kunnen wij met National Geographic zeggen dat, afgezien van de feiten die uit het uiterlijk en de bezittingen van de ijsman af te leiden zijn, ’bijna al het overige omtrent hem voor een deel mysterie en voor een deel speculatie is’. Intussen ligt Ötzi in een koud vertrek in het Oostenrijkse Innsbruck, terwijl ruim 140 autoriteiten van allerlei disciplines worstelen om verdere mysteries rond de ijsman uit de gletsjer te ontraadselen.
[Illustratie op blz. 8]
Forensische deskundigen onderzoeken het lichaam van de ijsman in Innsbruck
[Verantwoording]
Foto: Archiv Österreichischer Alpenverein/Innsbruck, S.N.S. Pressebild GmbH