Aardbevingen in Californië — Wanneer zal de grote komen?
DE GROND golfde. Gasleidingen knapten. Gebouwen stortten in. Er woedden branden. Was het de recente aardbeving in Los Angeles? Nee, het was de beving die op 18 april 1906 San Francisco trof. Die beving en de drie dagen durende brand die erop volgde, verwoestten 512 huizenblokken in het centrum van de stad en eisten zo’n 700 levens.
Wat veroorzaakt zulke rampen?
Geleerden proberen er een verklaring voor te geven door gebruik te maken van de theorie van de schollentektoniek. Zij zeggen dat de aardkorst op zo’n twintig rigide platen of schollen rust die langzaam in beweging zijn, langs en op sommige plaatsen onder elkaar glijdend. De Pacifische Schol glijdt langzaam noordwaarts, langs de Noordamerikaanse Schol. De zone waar deze twee platen langs elkaar glijden, wordt de San Andreasbreuk (San Andreas Fault) genoemd. Deze strekt zich zo’n 1000 kilometer in noordelijke richting uit, vanaf het bovendeel van de Golf van Californië, en verdwijnt dan dicht bij San Francisco in de Grote Oceaan.
Deze schollen bewegen heel langzaam, zo ongeveer met de snelheid waarmee uw vingernagels groeien — een paar centimeter per jaar. In de loop van vele jaren wordt er een bepaalde spanning opgebouwd op plaatsen waar de platen blijven steken terwijl ze langs elkaar willen. Vervolgens kunnen ze met explosieve kracht losbreken.
De San Andreasbreuk loopt 53 kilometer ten noordoosten van Los Angeles en gaat dicht bij San Francisco de Grote Oceaan in. Is het dan een wonder dat Californiërs zich zorgen maken over een echt grote aardbeving, de zogeheten „Big One”?
San Francisco
Na de aardbeving van 1906 bleef het noordelijke eind van de San Andreasbreuk betrekkelijk rustig. Toen kwam 17 oktober 1989, 5.04 uur ’s middags, terwijl naar schatting vijftig miljoen Amerikanen aan hun tv gekluisterd zaten om te kijken naar de vanuit San Francisco uitgezonden beelden van de Amerikaanse honkbalkampioenschappen. Plotseling begonnen de camera’s te stuiteren. Zo’n 100 kilometer ten zuiden van San Francisco waren de twee kanten van de San Andreasbreuk langs elkaar geschoten en hadden een beving veroorzaakt waarbij 63 mensen omkwamen, een stuk snelweg met twee niveaus in elkaar klapte, auto’s verbrijzeld werden en duizenden dakloos werden. Maar die trilling was veel minder krachtig dan de voorspelde magnitude 8 voor de verwachte „Big One”.
In de lente van 1985 had de Amerikaanse Geologische Dienst voorspeld dat in 1988, plus of min 3 tot 5 jaar, een aardbeving van magnitude 6 zou plaatsvinden bij het stadje Parkfield, ongeveer halverwege tussen Los Angeles en San Francisco. Door voorafgaande aan deze verwachte beving grondbewegingen te bestuderen, hoopte men aardbevingen te leren voorspellen en zover te komen dat men misschien uren of zelfs dagen voordat een aardbeving zich voordoet een waarschuwing kan geven. Dit onderzoek kostte $15 miljoen, maar de aardbeving is nooit gekomen. William Ellsworth van de Amerikaanse Geologische Dienst heeft dan ook eens gezegd: „De interpretatie van seismische patronen is een inexacte wetenschap.”
De aardbeving bij Landers
Op 28 juni 1992 verwachtte dan ook niemand dat een beving van magnitude 7,5 een spaarzaam bevolkt gebied bij Landers in de Mojave Desert in zuidelijk Californië zou treffen. Over deze beving zei het tijdschrift Time: „In een paar angstaanjagende seconden verlegde ze wegen en parkeerplaatsen en gaf ze het landschap op talloze grillige manieren een ander aanzien, en nam ze als door een wonder slechts één leven.” Voor een beving van deze magnitude was de schade gering.
Dus ook dit was niet de echte, de grote. Ze vond in feite niet eens boven de San Andreasbreuk plaats maar boven een van de kleinere breuken eromheen.
Het is echter mogelijk dat de beving bij Landers samen met een kleinere bij het daar dichtbij gelegen Big Bear bepaalde stukken van de San Andreasbreuk in de nabijheid heeft geactiveerd. Geleerden hebben gezegd dat het vastgelopen gesteente langs het zuidelijkste deel van de San Andreasbreuk met een waarschijnlijkheid van veertig procent ergens in de komende dertig jaar losschiet. Dat zou de langgevreesde „Big One” kunnen inleiden, die dan met een magnitude 8 zo’n vijf keer krachtiger zal zijn dan de beving van Landers.
Los Angeles
Toen werd op 17 januari van dit jaar om 4.31 uur ’s morgens Los Angeles wakkergeschud. Zo’n 18 kilometer onder de oppervlakte van de dichtbevolkte San Fernando Valley in Los Angeles is naar men denkt een deel van het gesteente 5,5 meter langs een diepgelegen breuk doorgeschoten. Deze tien seconden durende schok met een magnitude 6,6 eiste minstens 57 levens. Tragisch was de dood van zestien mensen in één ineenstortend appartementengebouw. Een man die het er levend afbracht, had acht uur gevangengezeten onder twintig ton beton in een ingestorte parkeergarage. Het instorten van een snelweg verbrak de belangrijkste verbinding van de stad met het noorden. Kerken, scholen, winkels en een groot ziekenhuis sloten. Zoals vaak het geval is, hadden de gezinnen met de lage inkomens het meest te lijden, omdat zij in oudere gebouwen woonden die dateerden uit de tijd voordat er moderne voorschriften voor aardbevingbestendig bouwen waren ingesteld.
Deze beving illustreerde de problemen die zich met zelfs kleine plaatselijke breuken onder een grote stad kunnen voordoen. Zover het de mensen betreft, is voor hen iedere aardbeving de „Big One” als zij erboven slapen!
De verwoesting zou veel groter zijn geweest als er niet strikte plaatselijke bouwvoorschriften hadden gegolden. Uit iedere aardbeving vallen lessen te leren die een volgende keer minder erg kunnen maken. Sommige snelweg-bovenkruisingen die na voorgaande aardbevingen waren versterkt, hielden het bij deze; andere niet. Maar de werkelijke test komt als een grotere aardbeving — een echt grote — dicht bij een belangrijke stad plaatsvindt. Weer Los Angeles misschien?
Komt er nog een tweede grote?
’O, alsjeblieft niet nog een! Een is al te veel!’ Niettemin zien sommige geologen nóg een grote aardbeving in het verschiet. Het tijdschrift New Scientist van 22 januari 1994 zei: „Gevaarlijke breuklijnen die onder Los Angeles lopen, zouden een ’Big One’ kunnen veroorzaken die in niets zal onderdoen voor de verwoestende beving die boven de San Andreasbreuk verwacht wordt, zo waarschuwen deskundigen. . . . Het Los Angelesbekken is bijzonder rijk aan overschuivingen, omdat de San Andreasbreuk — die op de meeste plaatsen van noord naar zuid door de staat loopt — bij Los Angeles naar het westen afbuigt, waardoor op dat punt extra spanningen ontstaan. Op de een of andere manier moet het bewegende land op de Pacifische Schol langs die bocht zijn weg naar het noorden vervolgen.”
Terwijl de Pacifische Schol zich voortbewoog, zo denken geologen, is er in het Los Angelesbekken een netwerk van overschuivingen gecreëerd, waarvan er een verantwoordelijk was voor de beving die daar eerder dit jaar is gevoeld. Ten aanzien van die beving liet het tijdschrift New Scientist op zijn eerste verslag een week later dit commentaar volgen: „Geleerden geloven nog steeds dat de verantwoordelijke breuk een overschuiving is — één waar een plaat rotsgesteente boven en over een andere glijdt. Gedurende de beving van vorige week zijn de Santa Susana Mountains ten noorden van het epicentrum minstens 40 centimeter opgetild en tegelijk 15 centimeter noordwaarts verschoven.”
Kerry Sieh, een geoloog van Caltech, is van mening dat de kleinere overschuivingen kriskras door het Los Angelesbekken net zo gevaarlijk kunnen zijn als de nog steeds verwachte beving van magnitude 8 boven de San Andreasbreuk. Sieh vraagt dan, met Los Angeles in gedachten: „Is het mogelijk dat we een echt grote, een magnitude 8, onder de binnenstad krijgen?” Een beangstigende vraag, als wij denken aan de miljoenen die zich daar boven bevinden!
Californiërs schijnen met aardbevingen te leven zoals anderen hebben leren leven met orkanen, overstromingen of tornado’s.
[Kaart op blz. 16]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Ligging van overschuivingen in het Los Angelesbekken
San Andreasbreuk
Los Angeles
GROTE OCEAAN
[Illustratie op blz. 15]
Schade aan snelweg tengevolge van de aardbeving van 1994 in Los Angeles
[Verantwoording]
Hans Gutknecht/Los Angeles Daily News
[Illustratie op blz. 17]
Uit een geknapte gasleiding oplaaiende vlammen in de aardbeving van 1994
[Verantwoording]
Tina Gerson/Los Angeles Daily News
[Illustratie op blz. 18]
Dit ingestorte segment van een snelweg in Los Angeles was het gevolg van een tien seconden durende schok van magnitude 6,6
[Verantwoording]
Gene Blevins/Los Angeles Daily News