UFO’s — Vroeger en nu

Vanaf de vroegste tijden heeft de mens er melding van gemaakt vreemde voorwerpen aan de hemel te hebben waargenomen. Zo had naar verluidt een farao vurige cirkels aan het uitspansel gezien, en hebben de Amerikaanse Indianen legenden over vliegende kano’s. De Romeinen uit de oudheid zeiden vliegende schilden waargenomen te hebben. En volgens sommige interpretaties van Azteekse sculpturen landde de god Quetzalcoatl vermoedelijk in een slangvormig ruimteschip op aarde en droeg hij een soort ruimtehelm.

In 1561 en 1566 zouden, afgaande op oude verslagen, „grote aantallen” inwoners van Basel (Zwitserland) en Neurenberg (Duitsland) ongewone tekenen in de lucht hebben gezien. Maar in 1896 en 1897 gebeurde er in de Verenigde Staten wel iets heel bijzonders. Uit het hele land kwamen meldingen van mensen die een luchtschip hadden zien overvliegen. Men zei: „Nooit eerder had Amerika iets meegemaakt wat voor evenveel opwinding zorgde als het mysterieuze luchtschip.” Deze meldingen kwamen zowel uit grote steden als uit dorpjes, verspreid over de hele VS, te beginnen in Californië. Het interessante is, aldus het boek The Great Airship Mystery, dat „de bekende luchtvaartgeschiedenis niets zegt over een luchtschip met grote actieradius in de Verenigde Staten tegen het eind van de jaren 1890”.

Een van de meest gedetailleerde en wijd en zijd gepubliceerde verhalen kwam in 1897 uit een stadje in Kansas (VS). Het verslag vertelt hoe een inwoner van de streek, Alexander Hamilton, een luchtschip beschreef dat tussen zijn koeien landde. Toen het ten slotte vertrok, nam de bemanning een van de vaarzen mee. Later vond een buurman zo’n 5 à 6 kilometer verderop langs de weg „de huid, poten en kop in zijn veld”. Vele jaren later echter werd het verhaal herdrukt en als een grap ontmaskerd.

Verhalen zoals de bovenstaande, hetzij verzonnen of naar verluidt echt gebeurd, zijn in recente boeken over het onderwerp opnieuw afgedrukt. Veel van de verslagen uit die periode voor de eeuwwisseling zouden wellicht in stoffige krantenarchieven in de vergetelheid zijn geraakt, ware het niet dat ruim veertig jaar later enkele opvallend parallel lopende gebeurtenissen begonnen plaats te vinden. Toen kwam de herinnering aan deze vroegere geschiedenissen weer boven, men ging ze navorsen en begon treffende overeenkomsten op te merken.

UFO’s in de moderne tijd

Het onderwerp werd in de modernere tijd aan de vergetelheid ontrukt toen tijdens de Tweede Wereldoorlog piloten van geallieerde bommenwerpers waarnemingen rapporteerden van „vreemde lichtbollen en schijfvormige objecten [die] hen volgden terwijl zij boven Duitsland en Japan vlogen”. De Amerikaanse piloten noemden ze ’foo-fighters’, een term die was afgeleid van het Franse woord feu (vuur) en het Engelse woord fighter (vechter). Hoewel er een eind kwam aan de Tweede Wereldoorlog (1939–1945) en daarmee ook aan de ’foo-fighters’, bleven er verhalen over vreemde schouwspelen de ronde doen.

In West-Europa en de Scandinavische landen werden naar verluidt vleugelloze toestellen, spookraketten genoemd, gezien. In de beschrijvingen trokken ze vaak een spoor van vuur langs de hemel. Als gevolg van deze berichten voelden zelfs de VS „zich genoodzaakt twee topdeskundigen van hun geheime dienst naar Zweden te sturen”. De bovenstaande geschiedenissen waren pas het begin. Het verhaal dat de wereld echt scheen te alarmeren en het vliegende-schoteltijdperk inluidde, kwam uit de mond van Kenneth Arnold, een sportvlieger en zakenman. Op 24 juni 1947 zag hij naar verluidt „een formatie van negen eigenaardige luchtvaartuigen Mount Rainier [Washington, VS] naderen”. Ze werden beschreven als „schotelachtige dingen”, „plat als een steelloze koekepan en zo blinkend dat ze de zon als een spiegel weerkaatsten”. Hij zou hun snelheid hebben geschat „op ongeveer 1900 kilometer per uur”. Dit was veel sneller dan straaljagers in die tijd konden vliegen.

Het gebruik van het woord „schotel” werkte op de verbeelding van de pers en leidde tot de thans gebruikelijke uitdrukking „vliegende schotel”. Nadat dit verslag over de hele wereld was gepubliceerd, begonnen velen die vreemde objecten aan de hemel hadden gezien, hun verschillende verhalen te vertellen. Dit, te zamen met andere waarnemingen, trok de aandacht van de militaire autoriteiten.

De Amerikaanse regering stelt een onderzoek in

Klaarblijkelijk op advies van een hoge legerofficier schonk de Amerikaanse regering ten slotte officieel aandacht aan UFO’s. Dit resulteerde in het opzetten van Project Sign. De projectgroep, die op 22 januari 1948 met haar onderzoek begon, moest haar werk doen onder leiding van de in Dayton (Ohio, VS) gevestigde Air Technical Intelligence Command (ATIC). Er was nog nauwelijks een begin gemaakt met het project toen er een tragische gebeurtenis plaatsvond. Kapitein Thomas Mantell, een luchtmachtpiloot, verloor het leven toen zijn vliegtuig tijdens het achtervolgen van een op dat moment nog niet geïdentificeerd voorwerp verongelukte. Hij kan het bewustzijn hebben verloren terwijl hij zonder zuurstofmasker te hoog klom. Later kwam men erachter dat hij mogelijk een Skyhook-stratosfeerballon heeft achtervolgd.

Hoe het ook zij, een nieuwe waarneming door twee piloten van Eastern Airlines, gevoegd bij de dood van die luchtmachtpiloot, wakkerde de groeiende bezorgdheid over UFO’s nog verder aan. Volgens het bericht was een uit Houston (Texas, VS) opgestegen toestel van Eastern Airlines op weg naar Atlanta (Georgia, VS), toen de piloot plotseling een snelle ontwijkende manoeuvre moest uitvoeren om een botsing te voorkomen met een „B-29-vliegtuigromp zonder vleugels” die hem rechts voorbijschoot. Een passagier en verscheidene waarnemers op de grond schenen de geloofwaardigheid van het verhaal te vergroten.

De „Sign”-projectgroep bracht ten slotte een rapport uit dat sommigen teleurstelde. Later verving men enkele stafleden die sympathiseerden met de zienswijze dat UFO’s echt bestonden, en kreeg het project een nieuwe naam, „Project Grudge”. Gedurende deze periode bereikte het geloof in het bestaan van UFO’s echter een nieuw hoogtepunt toen de gepensioneerde majoor Donald E. Keyhoe een artikel schreef met als titel: „De vliegende schotels bestaan echt”. Het verslag werd gepubliceerd in het tijdschrift True van januari 1950, en die uitgave verheugde zich in een enorme oplage. Vervolgens leverde True nog een bijdrage aan de reeds grote belangstelling door de publikatie van een ander artikel, geschreven door kapitein-luitenant-ter-zee R. B. McLaughlin van de Amerikaanse marine. Dit artikel heette: „Hoe geleerden het spoor van de vliegende schotels volgden”. Het enthousiasme was van korte duur — andere tijdschriften, zoals Cosmopolitan en Time, publiceerden artikelen die UFO’s als bedrog ontmaskerden. Door deze nieuwe artikelen en een korte stilte in het aantal waarnemingen, ebde de belangstelling weg. Toen kwam 1952, een opmerkelijk jaar in de geschiedenis van de UFO’s.

1952 — het UFO-jaar

Het grootste aantal UFO-waarnemingen dat de Amerikaanse ATIC ontving, werd in 1952 genoteerd: 1501. Begin maart 1952 besloot de Amerikaanse luchtmacht, gezien het toegenomen aantal waarnemingen, een afzonderlijke organisatie in het leven te roepen, het „Blue Book”-project genoemd. Gedurende dat jaar van verhoogde UFO-activiteit waren er veel waarnemingen, in grote verscheidenheid.

De eerste van een reeks bijzonder opmerkelijke waarnemingen begon boven Washington D.C., tijdens de middernachtelijke uren van 19 en 20 juli. Naar verluidt „kreeg de verkeerstoren van Washington National Airport een groep ongeïdentificeerde vliegende voorwerpen op twee radarschermen. Eerst bewogen de voorwerpen langzaam . . . toen schoten ze met ’enorme snelheid’ weg.” De visuele waarnemingen kwamen overeen met die van de radar. Verder werd naar verluidt een onderscheppingspoging gedaan, maar „de voorwerpen verdwenen toen de straaljagers naderden”.

In 1966 vroeg Gerald R. Ford, die toen voor de staat Michigan (VS) in het Huis van Afgevaardigden zat, om nog een federaal onderzoek naar UFO’s; dit als reactie op een aantal UFO-waarnemingen in zijn staat. Dientengevolge werd een nieuw onderzoek opgezet aan de University of Colorado. Dr. Edward U. Condon, een vooraanstaand natuurkundige, aanvaardde de supervisie van het werk. In 1969, aan het eind van het onderzoek, werd het Condon-rapport gepubliceerd. Het zei onder andere dat „uit het onderzoek naar UFO’s in de afgelopen 21 jaar niets naar voren is gekomen wat tot de wetenschappelijke kennis heeft bijgedragen . . . dat verder grootschalig onderzoek naar UFO’s in de verwachting dat de wetenschap daarbij gebaat zal zijn, zeker niet te rechtvaardigen is”.

Dit betekende het einde van de officiële betrokkenheid van de Amerikaanse regering bij het onderzoek naar UFO’s en droeg er bovendien toe bij dat de publieke belangstelling verflauwde. Maar het maakte geen eind aan de UFO-controverse, noch aan de UFO-waarnemingen. Volgens één rapport „bleef 20 procent van de 95 in het document besproken gevallen ’onverklaard’”.

De belangstelling voor UFO’s scheen op en neer te gaan met het aantal waarnemingen. Zo waren 1973 en 1974 opvallende jaren. In het begin van de jaren ’80 waren er opnieuw verslagen in het nieuws. Maar tot welke conclusie zijn geleerden en andere deskundigen in recenter jaren gekomen?

[Illustratie op blz. 5]

Sommigen hebben gedacht dat de Azteekse god Quetzalcoatl in een slangvormig ruimteschip landde