Wat u moet weten over hoofdluizen

EEN schok, schaamte en schuldgevoel zijn typische reacties van ouders wier kinderen hoofdluizen oplopen. „Het is beschamend,” zei een moeder, „omdat je het gevoel hebt dat de mensen denken dat je niet schoon bent.”

Maar is er reden u te schamen als uw huisgenoten luizen oplopen?

Drie soorten

Hoofdluizen zijn zeer kleine, ongevleugelde insekten die gewoonlijk 1-2 mm lang zijn, ongeveer de grootte van een sesamzaadje. Ze hebben een grijswitte tot geelbruine kleur. Het stigma dat met het hebben van luizen in verband wordt gebracht, vloeit voort uit de misvatting dat luizen alleen voorkomen bij mensen die geen goede persoonlijke hygiëne in acht nemen. Maar in werkelijkheid verkiezen hoofdluizen een schone omgeving, dus kunnen zelfs degenen die regelmatig een bad nemen, ze krijgen.

Behalve de hoofdluis komen bij de mens nog twee andere soorten luizen algemeen voor: de kleer- of lichaamsluis en de schaamluis. De schaamluis, die overgebracht wordt door intiem seksueel contact, wordt aangetroffen in het borstelige haar in de schaamstreek, in okselharen, in baard- en snorharen, en soms ook in wimpers. Ze is korter en heeft de vorm van een kleine krab, vandaar haar bijnaam krabluis.

In tegenstelling tot de hoofd- en de schaamluis, leeft de kleerluis niet op mensen. Ze leeft in kleren dicht op de huid en kruipt naar het lichaam toe om zich te voeden. De kleerluis komt wijdverbreid voor onder mensen die in overbevolkte gebieden en onder onhygiënische omstandigheden leven. In vroeger tijden was de kleerluis de overbrenger van een aantal ziekten, waaronder vlektyfus, loopgravenkoorts en febris recurrens, maar deze epidemieën worden tegenwoordig zelden door luizen verbreid.

Hoe wijdverbreid is het probleem?

Het medische tijdschrift Archives of Dermatology zei: „Pediculosis capitis [besmetting met hoofdluis] is in de Verenigde Staten een wijdverbreid probleem geworden en neemt in sommige streken epidemische proporties aan.” Gezondheidsdeskundigen schatten dat er jaarlijks zes à tien miljoen personen in de Verenigde Staten worden besmet.

Uit een testonderzoek onder leiding van het Amerikaanse Centrum voor Ziektebestrijding bleek dat een opmerkelijk aantal studenten hoofdluizen had. Professor David Taplin, verbonden aan de medische faculteit van de Universiteit van Miami, zegt zelfs: „Op sommige plaatsen bedraagt het aantal wel 40 procent.”

Maar de bezorgdheid over het hoge besmettingscijfer is niet tot de Verenigde Staten beperkt. Het wetenschappelijke tijdschrift Discover meldt: „Er komen berichten uit Canada en Chili, uit Engeland, Frankrijk, Italië, Oost-Duitsland, de Sovjet-Unie en zelfs Australië, dat op sommige scholen wel 50 procent van de kinderen, of meer, met hoofdluizen besmet is.”

Hoe worden ze overgebracht?

Aangezien luizen niet kunnen vliegen of springen, worden ze voornamelijk overgebracht door direct lichaamscontact met een besmet persoon, gewoonlijk door hoofd-tegen-hoofdcontact. Een onderzoek onder leerlingen in Pennsylvanië (VS) onthulde dat 73 procent van alle besmettingen op die manier tot stand was gekomen. Dennis White, directeur van het door het Ministerie van Gezondheid in de staat New York geleide programma ter bestrijding van door arthropoden overgebrachte ziekten, zegt: „Direct lichaamscontact is voor bijna 90 procent van alle besmettingen verantwoordelijk.”

Een andere manier waarop u hoofdluizen kunt oplopen van een besmet persoon, is door het gezamenlijke gebruik van kam, haarspeldje, sjaal, hoed, hoofdband, handdoek, stereokoptelefoon, badmuts of andere persoonlijke spullen. Dit komt doordat hoofdluizen ruim 20 uur (volgens sommigen 48 uur) buiten een gastheer in leven kunnen blijven.

Een andere reden waarom hoofdluizen tegenwoordig zo wijdverbreid zijn, is dat veel ouders niets aan het probleem doen. Deborah Altschuler, directrice van de National Pediculosis Association, zegt dat „mensen vaak te druk zijn om eraan te denken zich de tijd en de moeite te gunnen om het haar van hun kinderen op neten [luizeëieren] te controleren”. De droeve waarheid is dat besmetting met luizen in de jaren ’80 het gevolg is van onwetendheid en apathie.

Uw gezin beschermen

Het eerste symptoom van een besmetting met luizen is jeuk. De beet van de hoofdluis irriteert de hoofdhuid en veroorzaakt jeuk en zo nu en dan ontstoken plekken. Wees op uw hoede als u uw kind herhaaldelijk zijn hoofd ziet krabben. Voor het zorgvuldig controleren heeft men goed licht en een vergrootglas nodig. Daar de luis heel beweeglijk is en niet graag ontdekt wordt, moet u zoeken naar de eieren (neten), die dicht bij de hoofdhuid aan de haren vastgekleefd zitten. De kleur van de neet varieert van lichtgeel tot bruin. Dermatologen hebben minstens 12 aandoeningen geïdentificeerd die vaak ten onrechte voor een besmetting door neten worden aangezien. Gebruik daarom het vergrootglas om het hoofd grondig te controleren. Kijk vooral goed rond de oren en in de nek.

Als er hetzij luizen of neten worden gevonden, zal een behandeling met een speciale shampoo, crème of lotion (pediculicide) de luizen doden. Om verbreiding te voorkomen, dient iedereen die besmet is tegelijkertijd te worden behandeld. Controleer dus het hele gezin alvorens met de behandeling te beginnen.

Pediculiciden (luizenverdelgende middelen) doden de aan de haren vastgekleefde neten niet altijd. Ieder eitje dat in leven is gebleven, komt binnen zeven à tien dagen uit, dus kan een tweede behandeling met het pediculicide nodig zijn om alle luizen die het hebben overleefd te doden. Er geldt echter een waarschuwing: Alle pediculiciden bevatten een kleine hoeveelheid insekticide dat bij verkeerd gebruik ernstige bijverschijnselen kan veroorzaken. Volg daarom nauwgezet de gebruiksaanwijzing van de fabrikant op.

Als pediculiciden in uw omgeving niet verkrijgbaar zijn, kunnen er alternatieve behandelingsmethoden toegepast worden. Veel deskundigen raden aan de neten te verwijderen met een speciale netenkam. Bovendien geeft het medische handboek Clinical Dermatology: A Color Guide to Diagnosis and Therapy de suggestie: „De kleefstof waarmee de neten aan de haarschacht vastgekit zijn, kan opgelost worden met azijncompressen, die gedurende 15 minuten op het haar moeten worden gelegd.”

Het hoofdhaar afscheren is nog effectiever. Sommigen hebben ook ontdekt dat het aanbrengen van een kleine hoeveelheid petroleum op de hoofdhuid gedurende 15 à 20 minuten zowel de luizen als de neten zal doden. Er moet echter voorzichtigheid betracht worden, aangezien petroleum plaatselijk irritatie kan veroorzaken en pijnlijk kan zijn als de vloeistof in de ogen komt. Petroleum kan bij inademing ook toxisch zijn en zal in de buurt van vuur vlam vatten.

Ook is het belangrijk beddegoed, kleding en andere persoonlijke spullen te behandelen. Was deze en droog ze dan minimaal 20 minuten in een droger bij hoge temperatuur om de luizen samen met de neten te doden. Stofzuig matrassen, gestoffeerde meubelen en andere spullen die niet wasbaar zijn teneinde ze te ontdoen van alle levende neten of luizen. De behandeling is een heel karwei, maar ze is nodig om te voorkomen dat uw gezin door luizen geplaagd blijft worden.

Ofschoon het niet mogelijk is immuun te zijn voor de besmetting met luizen, kunt u het risico om ze op te lopen aanzienlijk beperken door een paar eenvoudige richtlijnen te volgen. Moedig uw kinderen aan geen kammen, borstels en andere persoonlijke spullen die gemakkelijk luizen kunnen overbrengen, met anderen te delen. Laat uw kinderen zo mogelijk in aparte bedden slapen. Draag lang haar in vlechten of in een paardestaart om hoofd-tegen-hoofdcontact te beperken. En ten slotte, raak niet in paniek als uw kinderen toch luizen krijgen. Pediculosis is zelden een ernstige aandoening. Ze komt ook veelvuldig voor en is een van de best bewaarde geheimen.

[Kader op blz. 26]

Een eeuwenoud probleem

Hoofdluizen plagen de mensen al duizenden jaren. In The Medical Post van 15 november 1988 wordt bericht: „Er zijn luizen gevonden die vastzaten aan het haar van Egyptische mummies, precolumbiaanse Indianen uit Peru en prehistorische Indianen uit het zuidwesten van Amerika.

Luizen hadden destijds, zoals dat ook nu het geval is, weinig respect voor koninklijke waardigheid, rang of religieuze vroomheid.

Ze zijn in aanzienlijke hoeveelheden aangetroffen op kammen en haarmonsters uit Herodes’ paleis, uit de oude nederzettingen rond Masada en uit de grotten van Qumran, waar de Dode-Zeerollen, de oudst bekende bijbelhandschriften, ontdekt zijn.”

De netenkammen die duizenden jaren geleden gebruikt werden, lijken opmerkelijk veel op die van tegenwoordig. De kammen waren gewoonlijk van hout gemaakt, maar in het oude paleis te Megiddo zijn ivoren kammen gevonden. Toen netenkammen uit museumcollecties zorgvuldig werden onderzocht, bleken ze vol luizen en neten te zitten.

Dr. Kosta Mumcuoglu, verbonden aan het medisch centrum van het Hadassa Ziekenhuis van de Hebreeuwse Universiteit, merkte op: „Gezien het aantal luizen en eitjes op de kammen, waren dit klaarblijkelijk zeer doeltreffende ontluizingsgereedschappen.”

[Illustratie op blz. 27]

Hoofdluis (vele malen vergroot)

[Verantwoording]

Foto met vriendelijke toestemming van Beecham Products U.S.A.