Geld — een wrede meester

DE RECLAME gebruikt subtiele psychologische trucs om de consumptiemaatschappij te stimuleren. Ze overreedt mensen om ’dingen te kopen die zij niet nodig hebben met geld dat zij feitelijk niet bezitten, soms om indruk te maken op mensen die zij eigenlijk niet mogen’.

Velen worden ertoe verleid te trachten veel geld te verdienen in de hoop zekerheid te verwerven. Maar leidt dit tot het gewenste resultaat?

Liz, die al eerder werd genoemd, trouwde uiteindelijk met een man die financiële zekerheid bezat. Zij zegt: „Toen ik trouwde, hadden wij een prachtig huis en twee auto’s, en onze financiële situatie stelde ons in de gelegenheid te genieten van alles wat de wereld op materieel gebied en op het gebied van reizen en ontspanning te bieden had. Vreemd genoeg maakte ik mij nog altijd zorgen om geld.” Zij legt uit waarom: „Wij hadden zo veel te verliezen. Het schijnt dat hoe meer je hebt, hoe onzekerder je je voelt. Geld bracht geen vrijheid van zorgen of vrees.”

Hoewel het streven naar geld een typerend kenmerk is van onze tijd, leidt het zelden tot ware tevredenheid. „Een geobsedeerd zijn door geld mag in de jaren ’80, een tijdperk van materialisme, heel gewoon lijken,” schrijft David Sylvester in de Detroit Free Press, „maar ik zie in dit materialisme slechts een symptoom van onze onzekerheid.”

Krediet of schuld?

Zelfs als uw inkomen de aanschaf van bepaalde luxeartikelen niet toelaat, wil onze materialistische maatschappij u doen geloven dat u er recht op hebt ze te bezitten. Deze nadruk op het genieten van bezittingen, gepaard aan de inflatie, heeft gezorgd voor het explosief groeiende gebruik van de credit-card, ofte wel het plastic geld. De gedachte daarachter is dat ’het onverstandig is te wachten met kopen, aangezien de prijs dan beslist hoger zal zijn’.

Met 22,6 miljoen credit-cards en andere soorten pasjes heeft Engeland nu de naam Europa’s „grootste gebruiker” te zijn van dergelijke kaarten; de 6,9 miljoen kaarten in Frankrijk verzinken daarbij in het niet. Desondanks wordt beweerd dat de markt in Engeland „nog niet verzadigd” is. Wat zijn de tijden veranderd! „Schuld was eens iets wat vermeden moest worden”, luidde het commentaar in het tijdschrift The Listener. „Tegenwoordig noemt men het krediet, en wordt het de consument van alle kanten opgedrongen.”

Als gevolg daarvan is de wereldschuld omhooggevlogen en vormt ze een bedreiging voor ’s werelds rijkste landen. En op het persoonlijke vlak heeft men in verhouding tot het inkomen nog nooit zulke hoge schulden gehad. Deze situatie is in geen geval tot één land of zelfs tot één werelddeel beperkt. „In het verleden kochten zwarte mensen nooit op krediet”, was het commentaar van een zwarte inwoner van Zuid-Afrika. Maar hij voegt eraan toe: „Door de kredietverlening kunnen veel bedrijven, zoals meubelzaken, blijven bestaan.”

„Wij zijn de generatie van de schulden,” zegt David Sylvester, schrijver van een financiële rubriek, „overbestedend, onderinvesterend, levend alsof er geen morgen komt — en anders zal de bijstand ons wel helpen.” Heeft deze materialistische levensbeschouwing geluk gebracht?

Droevige gevolgen

„De ambitieuzen van de stad ’verlichten de druk met cocaïne’”, luidde de kop van de Londense Daily Telegraph. Ja, steeds meer goedbetaalde jonge zakenlieden, die bij het afsluiten van financiële transacties onder enorme druk staan, vallen ten prooi aan een groeiende plaag: drugverslaving.

In het financiële district van New York rond Wall Street waart dezelfde epidemie rond. Een agent van een federale drugbestrijdingsinstantie heeft naar verluidt gezegd: „Degenen om wie het gaat, zijn heel discreet. Mensen hangen het niet aan de grote klok dat zij cocaïne snuiven, maar vergis u niet, in het financiële district vindt 90% het acceptabel. Die briljante knapen, met al hun spanningen, zijn doodsbenauwd dat zij geen transactie kunnen afsluiten als zij niet high zijn van het een of ander.”

Maar de criminele activiteiten die momenteel een smet werpen op de geldmarkten zijn geenszins beperkt tot drugmisbruik. Er zijn rapporten over fraude op grote schaal en handel met voorkennis.

„Hoe kunnen mensen met een inkomen van meer dan $1 miljoen per jaar zo dringend geld nodig hebben dat zij bereid zijn wetten te overtreden om nog meer te verdienen?” vraagt psychiater Jay B. Rohrlich van Wall Street. In antwoord op zijn eigen vraag vervolgt hij: „Sommige mensen worden werkelijk high van geld en raken eraan verslaafd, net zoals anderen aan alcohol en cocaïne en andere drugs verslaafd raken.” Voor hen, zo legt hij uit, „wordt geld het tegengif voor een concreet gevoel te kort te schieten”.

In onze steeds materialistischer wordende wereld wordt niet langer neergezien op het vergaren van een fortuin. Een in het Franse dagblad Le Figaro gepubliceerde enquête bracht aan het licht dat geld niet langer ’in een kwade reuk’ staat. Het is interessant dat op de vraag wat geld iemand kan bieden, 45 procent van de geënquêteerde Fransen antwoordde: geluk. Maar droevig genoeg is juist het tegenovergestelde waar.

Kan er iets worden gedaan om het buitensporige verlangen naar geld, dat tot zo veel narigheid heeft geleid, tegen te gaan?

De noodzaak van zelfonderzoek

Wellicht bent u van mening dat u niet verslaafd bent aan geld. Maar beschouw het volgende eens: Maakt geld of wat er met geld te koop is een belangrijk deel uit van uw gesprekken? Kent u geld een belangrijke plaats toe? Redeneert u dat uw kijk erop niet uitzonderlijk is en rechtvaardigt u zo uw zucht ernaar?

Er is geen twijfel aan: het gevaar bestaat dat u in de ban van het geld komt en er een slaaf van wordt. Een wijze leraar die tweeduizend jaar geleden leefde, waarschuwde voor de „bedrieglijke kracht” van geld en vergeleek het genoegen van het hebben van veel geld met dorens die nabijgelegen vruchtdragende planten verstikten (Matthéüs 13:22). De bijbel waarschuwt ook dat „de liefde voor geld . . . een wortel van allerlei schadelijke dingen” is en dat degenen die daarop hun streven richten ’zich overal met vele pijnen doorboren’. — 1 Timótheüs 6:10.

Ja, wanneer het geld u beheerst, is het een wrede meester. Niettemin vervult het een nuttige rol in de hedendaagse wereld — als dienaar.