De handelsoorlog — Hoe deze op u van invloed is
EEN Amerikaanse zendeling in Japan ontving in november 1985 van zijn moeder $2000 om de volgende zomer met vakantie naar huis te kunnen komen. Als hij het geld direct had ingewisseld, zou hij er tegen de toen geldende koers van 200 yen per dollar 400.000 yen voor hebben gekregen. In plaats daarvan besloot hij te wachten tot hij zijn vliegtuigticket zou kopen; dat was in juli 1986. Tegen die tijd was de dollarkoers gedaald tot 160 yen per dollar, waardoor zijn geld nog maar 320.000 yen waard was. Hij verloor 80.000 yen (ongeveer $500) door alleen maar zijn geld zeven maanden vast te houden. Wat voldoende zou zijn geweest voor de vliegreis voor zowel hem als zijn vrouw, bleek ineens veel te weinig.
Internationale reizigers zijn niet de enigen die zijn getroffen door de waardevermindering van de Amerikaanse dollar. Voor Amerikanen die onlangs uit Japan of West-Europa geïmporteerde artikelen kochten, was het waarschijnlijk ook goed te voelen. Uit onderzoekingen is gebleken dat geïmporteerde auto’s, camera’s, horloges en zelfs wijnen en kaassoorten het laatste jaar tussen de 10 en 20 procent in prijs zijn gestegen. Een Japanse kwaliteitscamera die in oktober 1985 voor $400 over de toonbank ging, kostte in juni 1986 $450, een verhoging van maar liefst 12,5 procent. „Verdere wisselkoersschommelingen zullen waarschijnlijk meer prijsstijgingen tot gevolg hebben dan wij tot dusver hebben meegemaakt”, zegt een Amerikaanse financiële analist.
Hogere prijzen voor de consument zijn slechts één kant van het probleem. Industrieën in Japan en West-Duitsland staan sterk onder druk door deze economische ommekeer. Hoewel de prijs van de genoemde camera in Amerikaanse valuta binnen enkele maanden van $400 tot $450 steeg, daalde de waarde in Japans geld uitgedrukt van 98.000 tot 78.000 yen. Zo werd bericht dat een van de grootste fabrikanten van elektrische apparaten in Japan elke keer als de dollarkoers met één yen zakt, $30 miljoen verlies lijdt. Andere industrieën die van de export afhankelijk zijn, zoals bijvoorbeeld de auto-, staal- en textielindustrie, ondervinden een soortgelijke uitwerking.
Om te kunnen blijven concurreren, hebben de industriële giganten hun toevlucht genomen tot drastische kostenbeperkende maatregelen en kleinere winstmarges. Kleinere bedrijven die niet in staat waren het verlies te dragen, gingen eronderdoor. De Mainitji Sjimboen, Tokio’s belangrijkste krant, berichtte dat tussen oktober 1985 en augustus 1986 292 firma’s failliet gingen. Als gevolg daarvan kregen de Japanse arbeiders vorig jaar de kleinste loonsverhoging in 31 jaar — gemiddeld 4,5 procent. En de werkloosheid steeg tot 2,9 procent van de actieve bevolking, het hoogste percentage sinds 1953. Naar wordt gevreesd zal dat percentage „wellicht verslechteren tot 7%-8%”, aldus de voorzitter van de Japanse Federatie van Werkgeversverenigingen.
Het gevolg van het handelstekort
Maar waarom daalde de dollarkoers? Eenvoudig gezegd, was dat te wijten aan een handelsoorlog in de sterk concurrerende wereld van de internationale handel. Sommige landen slagen erin om meer goederen te exporteren dan ze importeren, wat resulteert in een handelsoverschot. Canada bijvoorbeeld heeft een jaarlijks handelsoverschot van $18,6 miljard, en Japan exporteerde in 1986 voor $82,7 miljard meer aan goederen dan het importeerde.
Aan de andere kant importeren landen zoals de Verenigde Staten nu veel meer goederen dan ze exporteren. Het is gemakkelijk te zien wat deze situatie aanricht in de economie van een land. Het resulterende handelstekort schept ernstige werkloosheidsproblemen en brengt een slag toe aan de economische stabiliteit van het land.
In het besef dat de economie van de wereld grotendeels afhankelijk is van de stabiliteit van de Amerikaanse economie, kwamen de ministers van financiën en de bankmagnaten van de vijf grootste geïndustrialiseerde landen tijdens een bijeenkomst in september 1985 overeen de Amerikaanse dollar te devalueren ten opzichte van de voornaamste munteenheden van de wereld. De bedoeling hiervan was dat met een lagere dollarkoers de Amerikaanse goederen in het buitenland goedkoper en concurrerender zouden zijn. Dit zou de Amerikaanse export een injectie geven. In het land zelf zou de vraag naar geïmporteerde goederen afnemen aangezien deze nu duurder zouden zijn. Theoretisch zou als nettoresultaat het handelstekort van de VS moeten verminderen.
Sinds het plan werd gelanceerd, is de waarde van de Amerikaanse dollar met ongeveer 20 procent gedaald ten opzichte van de mark, de yen, de franc en andere belangrijke munteenheden. Maar heeft dit het tij gekeerd voor de onevenwichtigheid van de handelsbalans? „Ondanks de aanpassingen in de wisselkoersen, zal het bilaterale handelstekort dit jaar niet afnemen”, zei Malcolm Baldridge, de Amerikaanse minister van Handel en Verkeer, vorig jaar in een toespraak tot vooraanstaande Japanse zakenlieden en regeringsleiders.
Ja, geïmporteerde goederen zijn voor de Amerikaanse consument nog even aantrekkelijk als voorheen. Zo blijken er bijvoorbeeld in 1986 ongeveer evenveel Japanse auto’s naar de Verenigde Staten te zijn geïmporteerd als in 1985. Daar de prijs per auto steeg, maar het totale aantal dat werd geïmporteerd ongeveer gelijkbleef, was het netto-effect dat de waarde van de geïmporteerde goederen, uitgedrukt in dollars, omhoogging in plaats van omlaag. Het Amerikaanse handelstekort groeide van een totaal van $118 miljard in 1985 tot een recordhoogte van $175 miljard in 1986, waarbij ongeveer een derde van dit enorme tekort afkomstig was van de handel met Japan!
Wat er in Japan en de Verenigde Staten gaande is, gebeurt ook op andere plaatsen. De handelsoorlog raakt ons allemaal. Wat is de oorzaak ervan? Wat kan eraan worden gedaan? En bestaat er een blijvende oplossing?
[Illustratie op blz. 3]
Waarom steeg de prijs in Amerikaanse valuta van een Japanse kwaliteitscamera binnen enkele maanden van $400 tot $450?