Komt hij werkelijk terug?
Door Ontwaakt!-correspondent in Australië
MAURICE woont in Huonville op Tasmanië, een eiland-deelstaat ten zuidoosten van het Australische vasteland. Hij beheerst de zeldzame kunst een boemerang zo te werpen dat deze bij hem terugkeert. Een kleine demonstratie geeft dan soms net even de doorslag voor de klant in zijn winkeltje. De meesten van zijn klanten zijn toeristen die Hobart, de hoofdstad van Tasmanië, bezoeken en onder hen zijn veel Japanse zeelui. Wanneer dezen voor het eerst een boemerang te zien krijgen, zijn zij gewoonlijk sceptisch en vragen vaak: „Komt hij werkelijk terug?”
„Ik heb ontdekt dat een demonstratie de beste manier is om hun twijfels te overwinnen”, zegt Maurice. „Om de sceptici tevreden te stellen, heb ik de boemerang vaak vanaf de werf rond het voorste deel van hun schip geworpen. De boemerang verdwijnt uit het zicht en verschijnt pas weer wanneer hij met een bocht van achter de bovenbouw van het schip te voorschijn komt en bij ons in de buurt op de werf landt.”
Degenen die nog steeds niet overtuigd zijn, vergezellen Maurice naar een nabijgelegen park of speelveld om na wat aanwijzingen zelf de boemerang uit te proberen. Kunt u zich voorstellen wat er dan volgt? „Een minuut later is een groepje anders zo ondoorgrondelijke Japanners als een stel kinderen op het veld aan het lachen en rondhollen terwijl de camera’s klikken om het plezier, de verrassing en de opwinding van hun eerste worp vast te leggen — vooral wanneer het hun lukt om de boemerang ergens dicht in hun buurt te laten terugkomen.”
Wat is een boemerang?
Een woordenboek beschrijft een boemerang eenvoudig als „een hardhouten projectiel, gebruikt door de inboorlingen van Australië, in de vorm van een cirkelsegment en zo gebalanceerd dat het wanneer het wordt weggeworpen, weer naar de werper terugkeert”. Ook spreekt men van een „boemerangeffect” als een tegen iemand bedacht plannetje averechts werkt en de bedenker zelf blijkt te schaden. Maar laten wij ons concentreren op het type dat voor het werpen gebruikt wordt.
Tegenwoordig wordt het gooien van boemerangs voornamelijk voor de sport gedaan. Sommigen die dit heel serieus opnemen, hebben clubs gevormd. Een van die clubs is de Mudgeeraba Creek Emu-Racing and Boomerang-Throwing Association in Queensland (Australië). Maar het gooien met boemerangs is niet altijd een sport geweest. De boemerang werd ontwikkeld als een jacht- en oorlogswapen onder de Australische inboorlingen of Aboriginals.
Maar denk niet dat de boemerang uitsluitend een Australisch wapen is. Boemerangs zijn gevonden in oude Egyptische graftombes. Van sommige waren de uiteinden bedekt met goud, waarschijnlijk om het bereik ervan te vergroten. Hoe ze in de oudheid werden genoemd, is niet vermeld, maar de hedendaagse naam „boemerang” komt van het woord bou-mar-rang in de taal van de Turawalstam van Aboriginals die woonden aan de George’s River nabij Sydney.
Werpstokken die heel veel op de boemerang lijken, heeft men gevonden in Nederland, Denemarken, Duitsland, Noordoost-Afrika, India (waar ze van ijzer of ivoor werden gemaakt) en onder de Hopi-Indianen in het Amerikaanse Arizona. Terwijl de boemerang in het algemeen werd verdrongen door pijl en boog, bleef dit oude wapen onder de Australische Aboriginals tot in deze tijd algemeen in gebruik.
Gebruik tijdens de jacht
Kom met ons mee om te zien hoe de boemerang wordt gebruikt als jachtwapen. Merk op dat de inheemse jagers met zorg netten hebben gespannen tussen daarvoor geschikte bomen. De vogels waarop zij jagen zijn neergestreken op een plek precies tegenover de netten, en het doel is de vogels te dwingen laag te blijven vliegen zodat ze in de netten verstrikt zullen raken. Als ze tot boven de bomen stijgen, zullen ze allemaal ontkomen.
Kijk! Er springen enkele jagers overeind. Zorgvuldig mikkend slingeren zij hun boemerangs in de richting van de prooi. De ronddraaiende projectielen klimmen snel omhoog, scheren over de bomen heen en cirkelen precies boven de vogels. Die suizende bladen moeten haast net zo’n geluid maken als haviken. De vogels blijven laag. Merk op hoe de jagers het nog echter doen lijken door de roep van haviken na te bootsen. De hevig in paniek geraakte vogels storten zich in het wachtende net. De jacht is een groot succes.
Intussen heeft elke snel roterende boemerang een volledige cirkel beschreven. Als op commando is elk teruggekeerd, hetzij in de hand van de werper of aan zijn voeten.
Een boemerang moet betrekkelijk klein en licht zijn wil hij naar de werper terugkeren. De meeste zijn daarom zo’n 75 cm lang. Hierdoor zijn ze te licht om grotere dieren, zoals kangoeroes en wallabies ernstig te verwonden. Zo’n boemerang zou een vliegende vogel kunnen neerhalen of een klein dier kunnen verwonden als de werper uitzonderlijk goed kan mikken. Maar buiten de zojuist beschreven vorm van jagen werd de terugkerende boemerang feitelijk voor weinig meer gebruikt dan voor oefenen of ontspanning.
De niet-terugkerende „boemerang”
Het instrument dat het meest als jacht- en ook als oorlogswapen werd gebruikt, was de kylie, een dodelijke werpstok. Deze had dezelfde vorm als de boemerang maar was veel groter — tot een lengte van 1,20 meter en een gewicht van zo’n 700 gram. De kylie kwam echter niet terug als hij werd weggeworpen. Het was een veel dodelijker wapen dan zijn kleinere tegenhanger, en de snel roterende beweging of „spin” zorgde ervoor dat hij een veel groter bereik had. De kylie kon met grotere precisie worden geworpen dan een speer, en rondmaaiend in cirkels van ruim één meter had de kylie een dodende kracht die een groter gebied bestreek dan een speer. Er zijn nauwkeurige worpen waargenomen over een afstand van wel 200 meter, en men zou gemakkelijk een nietsvermoedende kangoeroe of wallaby op minder dan die afstand kunnen benaderen.
Aërodynamisch ontwerp
De werpstok, de boemerang en de kylie zijn alle volgens aërodynamische principes ontworpen, waardoor ze langere tijd in de lucht kunnen blijven dan enig ander geworpen voorwerp. Hun „vleugels” hebben net zo’n vorm als die van een vliegtuig of een zwevende vogel. De afgeronde kant van de boemerang zorgt ervoor dat de lucht tijdens de vlucht wordt opzij geduwd of „gespleten” zodat de lucht onder en boven de „vleugel” doorgaat. De lucht boven de „vleugel” spoedt zich langs het oppervlak en veroorzaakt een opwaartse druk. Een werper kan deze stijgkracht vergroten door een snelle polsbeweging te maken op het moment dat de boemerang zijn hand verlaat.
Een opvallend kenmerk van de boemerang is de zogenaamde verdraaiing, het ene uiteinde naar boven en het andere uiteinde naar beneden. Het is verbazingwekkend dat de Aboriginals de noodzaak hiervan inzagen zonder enige aërodynamische scholing. Eén gebruikte methode was de boemerang te verhitten in hete as totdat hij buigzaam werd. Een andere methode was hem in water te weken totdat het hout zacht genoeg was om in de gewenste vorm te worden verdraaid.
Zo gooien dat hij werkelijk terugkomt
Degenen die er bedreven in zijn de boemerang te laten terugkeren, beweren dat dit niet moeilijk is en dat er alleen wat geduld en oefening voor nodig is. De „elleboog” van de boemerang moet van de werper af staan, en hij moet vertikaal en niet horizontaal gehouden worden. (Zie de illustratie.) In hun boek All About Boomerangs beweren Lorin en Mary Hawes dat als de boemerang correct geworpen wordt, het niet uitmaakt aan welk uiteinde de werper hem vasthoudt. De boemerang zal altijd terugkeren als hij met voldoende „spin” wordt geworpen. Zij leggen uit:
„Het gooien van de boemerang is niet zozeer een kwestie van het openen van de hand en het loslaten van de boemerang, maar in plaats daarvan een energieke worp met gesloten hand — zodat de boemerang zich bij het verlaten van de hand los moet trekken en rond de gebogen wijsvinger moet draaien en zo veel ’spin’ meekrijgt. . . . De gooibeweging van de arm lijkt veel op die waarmee men een zweep laat klappen. De hand begint de worp op een punt achter de schouder en eindigt abrupt recht vooruit, waar ze gewoonlijk op ongeveer een armlengte voor de schouder ophoudt. De meeste kracht wordt overgebracht door het scharnieren van de elleboog. De hand dient niet bewust te worden teruggehaald voordat de worp is geëindigd; de worp dient veeleer een vloeiende, doorgaande beweging te zijn.”
Vanuit de rechterhand geworpen, lijkt de boemerang een kleine 30 meter recht vooruit te gaan, en buigt dan naar links af. Terwijl hij afbuigt, gaat hij over in horizontale positie, klimt hoog de lucht in, en beschrijft vervolgens één tot vijf cirkels voordat hij naar de werper terugkeert. Na een goede worp kan een terugkomende boemerang door de werper netjes worden gevangen of valt hij aan zijn voeten neer.
Er zijn enkele gevaren
Boemerangwerpen is waarschijnlijk de enige sport waarin de werper op zichzelf mikt, omdat hijzelf het doel is. Maar er bestaat ook gevaar voor toeschouwers of voorbijgangers. De invloed van de wind moet ook in ogenschouw worden genomen. Veel geoefende werpers waarschuwen dat men maar beter helemaal niet moet werpen als er meer wind staat dan een zacht briesje. De windsnelheid kan worden bepaald door lichte grassprietjes of bladeren te laten vallen en te kijken hoe ver ze afdrijven.
Onervaren werpers dienen buitengewoon voorzichtig te zijn en moeten alleen in vrije, open ruimten gooien. Ernstige verwondingen of zelfs de dood zouden het gevolg kunnen zijn van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Ter illustratie: Een inheemse senator van Queensland is een gerenommeerde boemerangwerper. Maar op een keer, toen hij een demonstratie gaf tijdens festiviteiten rond het honderdjarig bestaan van een school, duwde een plotselinge windvlaag de boemerang uit de koers en trof deze een schooljongen. Voor de wond waren verscheidene hechtingen nodig.
Enkele opmerkelijke prestaties
Ben Ruhe van het Smithsonian Institution is de registrator en coördinator van activiteiten in verband met boemerangs. Hij heeft enkele indrukwekkende prestaties van hedendaagse boemerangwerpers in verschillende delen van de wereld verzameld.
◼ Grootste werpafstand: 146,3 meter.
◼ Nauwkeurigheid: Elfmaal achtereen een boemerang gevangen zonder ook maar een voet te verplaatsen.
◼ Moedigste worp: Een werper in Parramatta (Australië) wierp geregeld een boemerang terwijl hij geblinddoekt was en liet dan, terwijl hij doodstil bleef staan, de boemerang een appel op zijn hoofd raken.
◼ Beste dubbele worp: In Balby (Engeland) heeft naar verluidt een werper tegelijkertijd een linkshandige en een rechtshandige boemerang geworpen waarbij de ene bovenop de andere tussen zijn voeten landde.
De boemerang begint bij toeristen die Australië bezoeken al snel net zo populair te worden als de koala en de kangoeroe. En hoewel u persoonlijk wellicht weinig kans zult hebben met een boemerang te gooien, kunt u ervan verzekerd zijn dat de boemerang, indien correct geworpen, werkelijk terugkomt!
[Diagrammen/Illustratie op blz. 24]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
DELEN VAN EEN TERUGKERENDE BOEMERANG
Vleugel
Elleboog
Voorrand
Vleugel
Voorrand
Rotatierichting
[Illustraties op blz. 23]
Niet-terugkerende werpstok
Niet-terugkerende boemerang
Terugkerende boemerangs