Kiekjes van hemelgeheimen

Door Ontwaakt!-correspondent in Duitsland

OP EEN bitter koude novembernacht vorig jaar sleepte ik de telescoop naar het balkon om de hemel af te speuren naar het Zevengesternte (de Plejaden). Terwijl ik van de ene speldepunt aan de hemel naar de andere tuurde, vroeg ik mij werkelijk af welke daarvan de komeet van Halley zou zijn en of het mij ooit zou lukken hem te zien.a Hebt u hem gezien? Wel, zelfs als u en ik niet het juiste stipje hebben waargenomen, is er toch tijdens dit bezoek van de komeet van Halley iets gebeurd dat zich nog nooit eerder heeft voorgedaan. Weet u wat dat was?

Aangezien onze planeet Aarde zich deze keer in een voor ons ongunstige positie bevond voor een spectaculair gezicht op de hemelse bezoeker, vatten professionele astronomen enige tijd geleden het plan op om de komeet een ruimtevaartuig tegemoet te zenden en er foto’s van te maken. En daarom bleek deze verschijning van de komeet van Halley te verschillen van alle voorgaande keren. Net als een bruidsstoet met daarin de gesluierde en door haar bruidsmeisjes vergezelde bruid trok Halley’s komeet een hele schare nieuwsgierige toeschouwers.

Verscheidene landen stuurden sondes de ruimte in om dichter in de buurt van de komeet te komen. De Verenigde Staten, Japan en de Sovjet-Unie slaagden er alle drie in iets toe te voegen aan onze kennis van de samenstelling van de komeet. Maar het meest gedurfd van alles was een project genaamd Giotto.

Giotto

„Giotto”, zei Sir Bernard Lovell, „is een van de weinige van visie getuigende en opwindende ruimteprojecten van dit decennium.” Wat is Giotto?

De ESA (European Space Agency, een Europese Ruimtevaartorganisatie) heeft een paar jaar gewerkt aan de plannen om een speciale ruimtecapsule te lanceren die Halley van korte afstand zou moeten onderzoeken. Het vaartuig werd Giotto genoemd naar de Italiaanse schilder die in een van zijn bekende kunstwerken een komeet afbeeldde. Het had de vorm van een olievat met erbovenop een schotel en een driepoot. Het geheel was bijna 3 meter hoog en had een diameter van 1,80 meter. Giotto ging in juli 1985 per raket de ruimte in vanaf het lanceerplatform in Kourou in Frans Guyana, en begon aan zijn 700 miljoen kilometer lange marathon naar de ontmoeting met Halley in maart 1986. Dat komt neer op meer dan 900 keer heen en terug naar de maan!

Terwijl de maanden verstreken, ijlde Giotto voort op weg naar de voor 13⁄14 maart 1986 geplande ontmoeting. Hoe snel reisde het ruimtevaartuig? Met een vaart van zo’n 69 kilometer per seconde. Wat betekent dat in werkelijkheid? Wel, stel dat u per vliegtuig de Atlantische Oceaan wilt oversteken, bijvoorbeeld van Parijs naar Washington D.C. Dat is een afstand van ongeveer 6170 kilometer. De normale vliegtijd bedraagt zeven à acht uur. Met de supersone Concorde doet u er minder dan vier uur over. Maar Giotto had u er gebracht in ongeveer 90 seconden!

De bedoeling was het vaartuig rakelings voor de kern langs door de coma (dat is de sluier rond de kop van de komeet) te sturen. Maar hoe moest al die informatie de aarde bereiken? Giotto was ontworpen om alles door te seinen naar het Vluchtleidingscentrum in Darmstadt, in de Bondsrepubliek Duitsland, door middel van een radiotelescoop en communicatienetwerken in Australië en een satelliet in een baan om de aarde. Stelt u zich eens voor, elk signaal van Giotto zou meer dan acht minuten moeten reizen om de 150 miljoen kilometer naar de aarde te overbruggen! De grote vraag in ieders geest was: Zullen wij iets nieuws over de komeet van Halley te weten komen?

De ontmoeting

Met de hulp van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten was Darmstadt in staat om de koers van de capsule in de dagen voorafgaande aan de climax bij te sturen. Vol verwachting kwamen honderden geleerden en astronomen in de betreffende nacht in het Vluchtleidingscentrum bijeen. Miljoenen anderen in 36 landen waren in staat de ontmoeting te volgen dank zij een rechtstreekse televisie-uitzending. Terwijl Giotto de gigantische gas- en stofwolk binnenstoof die Halley vergezelde, slaagde hij erin zo’n 16 minuten lang beelden naar de aarde te zenden. Toen, op een afstand van minder dan 1000 kilometer van de werkelijke kern, verstoorden de op gigantische snelheid uitgestoten stofdeeltjes van de komeet de werking van enkele boordinstrumenten. Giotto vervolgde zijn tocht, maar met de „ogen” gesloten.

Geheimen onthuld

Zo kwam er een eind aan ’s mensen eerste komeetverkenning. Geleerden gaan nu zitten studeren op de vergaarde informatie, en zullen vervolgens wel enkele gangbare theorieën herzien. Dit proces zal maanden of zelfs jaren in beslag nemen. Niettemin kondigde de ESA aan dat de analyse van de van Giotto ontvangen gegevens reeds „opmerkelijke wetenschappelijke uitkomsten” heeft opgeleverd. De kern bijvoorbeeld, waarvan de meesten vroeger dachten dat die ruw bolvormig zou zijn, is in werkelijkheid langwerpig en heeft de vorm van een pinda. En hoewel de aanwezigheid van ijs geen verrassing was, is het feit dat de kern omsloten schijnt door een buitenste korst van een zwarte, koolstofachtige substantie, iets nieuws. Het stof en de gassen die straalsgewijs uit de kern stromen, schijnen uit verscheidene gaten in deze korst te stromen en niet, zoals voorheen werd gedacht, gelijkmatig van het oppervlak van de kern afkomstig te zijn.

Deze „bruidsstoet” stond niet stil, zelfs niet voor een foto. Nu heeft de komeet van Halley zich al weer uit onze omgeving verwijderd, na op deze omloop toch meer van zijn geheimen prijsgegeven te hebben dan ooit tevoren. Zullen wij de volgende keer dat hij langskomt, omstreeks 2060 of 2061 G.T., nog meer over hem te weten komen? Hopelijk is de hemelse stoet dan beter te zien en kan iemand misschien bij die gelegenheid wel een paar kiekjes maken.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 13]

Het ruimtevaartuig Giotto ontmoet de komeet van Halley

[Verantwoording]

European Space Agency photo