Samenwonen of trouwen?

„Je reinste bureaucratie! Een stuk papier heeft niets te betekenen. Wat telt, is liefde. Samenwonen maakt de relatie romantischer. Je moet zorgzamer en attenter jegens elkaar zijn als je geen wettelijke verbintenis met elkaar hebt.” Zo dachten Jan en Anna erover toen zij gingen samenwonen.

KLAARBLIJKELIJK denken sommige paren dus dat zij zonder wettelijke verbintenis bang zullen zijn dat zij hun partner kwijtraken. De samenwoners zouden dan ook zorgzamer met elkaar en met hun relatie omgaan. Oppervlakkig gezien lijkt dat misschien een deugdelijke redenatie. Maar zijn zulke relaties in de regel stabieler dan wettige huwelijken?

Heeft samenwonen nadelen?

In het boek Unmarried Cohabitation onthulde onderzoeker J. Trost na het presenteren van de gegevens die een studie van het onderwerp had opgeleverd, dat „de frequentie waarmee de ongehuwd samenlevenden hun relatie ontbinden, ongeveer twee keer zo hoog ligt als onder de getrouwde paren”.

Jan en Anna woonden drie jaar samen voordat zij trouwden. Hoe stabiel was die eerste verhouding? „Wij bemerkten dat het enige effect van zo’n relatie zonder binding was dat er een achterdeurtje openbleef voor andere losse relaties. Wanneer je alleen maar samenwoont, ben je gemakkelijker voor iemand anders beschikbaar.”

Ook Lars en Anette woonden drie jaar samen voordat zij trouwden. Lars zegt: „Wanneer er problemen rezen, waren wij eerder geneigd om weg te lopen dan dat wij gingen zitten om de zaak uit te praten, zoals wij dat nu wij getrouwd zijn, wel proberen te doen.” Anette voegt eraan toe: „Ik werd ik weet niet hoe vaak kwaad op Lars en dan zei ik dat ik mijn spullen zou pakken en vertrekken. Nu doe ik dat nooit.”

„Mijn spullen”, zei Anette. Dat weerspiegelt hoe ongehuwde partners hun bezittingen kunnen bezien — verdeeld in „mijn” spullen en „jouw” spullen. Sommigen bewaren zorgvuldig kwitanties en graveren of schrijven hun naam op de dingen die zij kopen — voor het geval dat . . . . Klinkt dat als de basis voor een stabiele, duurzame verhouding?

En wat gebeurt er als het zover komt dat het paar besluit uit elkaar te gaan? Het verdelen van bezittingen kan echt een probleem zijn en tot ruzies en grote onrechtvaardigheid leiden. Als bijvoorbeeld de vrouw voor de kinderen en het huishouden heeft gezorgd, loopt zij het risico berooid achter te blijven omdat haar partner het geld verdiende en de meeste dingen kocht. Juridisch zou zij weinig kunnen beginnen, omdat zij niet gehuwd waren. Wat gebeurt er dus met haar als zij uit elkaar gaan?

Sommige paren zeggen dat zij gewoon een poosje samenwonen om te zien of zij bij elkaar passen. Zij menen dat hun toekomstige huwelijk hierdoor stabieler zal zijn. Is dat werkelijk het geval? Is bijvoorbeeld het echtscheidingscijfer gedaald in landen waar deze gewoonte veel voorkomt?

Neem bijvoorbeeld Zweden. Deskundigen in dat land schatten dat 99 procent van een groep onlangs getrouwden voor hun huwelijk heeft samengewoond. Als ongehuwd samenwonen resulteert in stabielere huwelijken, dan zou men verwachten de echtscheidingspercentages in dat land te zien dalen. Niettemin blijkt uit statistieken dat in de 25 jaar tussen 1958 en 1983 het jaarlijkse aantal huwelijken daalde van 50.785 tot 36.210, terwijl het aantal echtscheidingen steeg van 8657 tot 20.618. Geven de feiten dus te kennen dat samenwonen tot stabielere huwelijken leidt?

Hoe anderen erdoor worden beïnvloed

Dan is er nog de uitwerking die het ongehuwd samenwonen van een paar op anderen kan hebben. Nog steeds vinden velen het verkeerd en zelfs immoreel om op die wijze met elkaar te leven. Ouders en grootouders zullen zich daarom misschien ongelukkig en beschaamd voelen en zich zorgen maken wanneer hun kinderen of kleinkinderen eenvoudig gaan samenwonen. Het kan een bedreiging gaan vormen voor het contact tussen de generaties.

Anna herinnert zich: „Ik denk dat mijn ouders zich nogal voor mij hebben geschaamd toen ik met Jan ging samenwonen. Tot die tijd had ik altijd een goede verhouding met hen gehad. Maar toen voelden zij zich elke keer in verlegenheid gebracht als familieleden naar mij informeerden. En met Jan voelden zij zich bar slecht op hun gemak. Het duurde niet lang of zij bezochten ons helemaal niet meer. Ik denk dat zij veel verdriet hebben gehad.”

En hoe staat het met de kinderen die uit een dergelijke verhouding worden geboren? Wanneer ouders verhoudingen beginnen en weer verbreken, krijgt men de situatie dat verschillende kinderen zonder gemeenschappelijk ouderpaar binnen hetzelfde huisgezin worden samengebracht. Hierdoor kunnen de kinderen zich verward en onzeker gaan voelen. Toen een tv-verslaggever een aantal 15-jarige schoolkinderen hiernaar vroeg, bleek dat van deze jongeren ongeveer één op de drie niet met beide biologische ouders samenwoonde. In Stockholm, de hoofdstad van Zweden, was dat percentage geen 33 maar wel 43 procent. De verslaggever gaf als commentaar: „De samenleving is nu volkomen veranderd. Veel van de kinderen uit de jaren ’80 hebben een dubbel thuis . . . Het ene weekend brengen zij bij moeder door en het volgende bij vader.”

In een enquête onder 5500 tienjarigen in Zweden ontdekte professor Claes Sundelin dat één op de tien jongens ernstige psychologische problemen had. Hij kwam tot de conclusie dat kinderen worden „beïnvloed door de toename in echtscheidingen”, en dat zij „zich sterk hechten aan de volwassenen in hun onmiddellijke omgeving, en een scheiding betekent een grote teleurstelling”. Een twaalfjarig meisje, wier ouders waren gescheiden, bracht onder woorden wat veel kinderen in soortgelijke omstandigheden voelen, toen zij zei: „Als ik groot ben, wil ik goed leven. Dan ga ik trouwen en nooit scheiden.”

In Zweden wordt de term „scheiding” gebruikt voor zowel ongehuwde als gehuwde paren. Aangezien ongehuwd samenwonen een minder stabiele verhouding is dan het huwelijk, betekent dit dat de kinderen van ongehuwde ouders een groter risico lopen in een één-oudergezin terecht te komen. In elk geval zijn de kinderen de dupe van een dergelijke scheiding, en vaak zeggen zij net als het twaalfjarige meisje dat zij, als zij groot zijn, een sterke, duurzame relatie willen — in een huwelijk.

Er zijn nog andere verstrekkende gevolgen wanneer paren ongehuwd samenwonen. Aangezien zulke verhoudingen niet wettelijk geregistreerd staan, kunnen regeringen er niet voldoende rekening mee houden en bepaalde wetten niet op hen van toepassing brengen. Sommige paren besluiten niet te trouwen om ongunstige belastingregels te ontlopen of bepaalde pensioenen en andere sociale voordelen niet kwijt te raken. Dit heeft zijn uitwerking op de wijze waarop de belastingdruk wordt verdeeld over de mensen in het algemeen. Wetten inzake erfenissen, testamenten, bezitsverdeling en voogdij over de kinderen zijn evenmin volledig van kracht. Een Deense advocaat verklaarde: „Los van de morele kant van de zaak, zijn ’huwelijken zonder papiertje’ vanuit strikt wettelijk oogpunt bezien onwenselijk. Er zijn juist veel meer paperassen voor nodig, dat wil zeggen, meer rechtsgeldige documenten en procedures om bezits- en voogdijkwesties op te lossen dan bij correct geregistreerde huwelijken.”

Afgezien van de morele of maatschappelijke consequenties bestaat er een zelfs nog belangrijker overweging.

De zienswijze van de bijbel

De schriftuurlijke zienswijze zal veel ongehuwd samenwonenden niet of nauwelijks interesseren. Maar voor hen die Gods geboden in hun leven wensen toe te passen, is ze van het grootste belang.

Volgens de bijbel is een wettig huwelijk de enige door ’s mensen Schepper goedgekeurde manier om als man en vrouw samen te leven. De bijbel laat zien dat Jehovah God het eerste mensenpaar in de echt verbond. Waarom? Gezelschap was een van de redenen. Het historische verslag in Genesis vertelt ons: „Het is niet goed dat de mens alleen blijft. Ik zal een hulp voor hem maken, als zijn tegenhanger” (2:18). Een ander doel was de voortplanting. „Weest vruchtbaar en wordt tot velen en vult de aarde”, kreeg het echtpaar te horen (1:27, 28). Dat dit geen proefhuwelijk was, blijkt uit Genesis 2:24, waar staat: „Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en hij moet zich hechten aan zijn vrouw [bij zijn vrouw blijven, De Katholieke Bijbel] en zij moeten één vlees worden.”

Hoewel thans iedere man en iedere vrouw onvolmaakt is en veel huwelijken in een echtscheiding eindigen, voorziet het wettelijk geregistreerde huwelijk in de hedendaagse maatschappij nog steeds in de zekerste en meest gevestigde vorm van samenwonen van man en vrouw. Buiten het huwelijk biedt geen andere samenlevingsvorm dezelfde mate van bescherming en zekerheid voor alle betrokkenen, met inbegrip van de kinderen.

Tot die conclusie kwamen ook Jan en Anna. Na enkele jaren met Jan te hebben samengewoond, begon Anna met Jehovah’s Getuigen de bijbel te bestuderen en hun vergaderingen te bezoeken. Al spoedig wilde zij voldoen aan de bijbelse vereisten ten aanzien van het huwelijk. Op een dag vroeg zij dus aan Jan met haar te trouwen. Hij had gemerkt hoe gelukkig en voldaan zij was wanneer zij van een vergadering thuiskwam. Hij besefte hoeveel het voor haar zou betekenen, dus trouwde hij met haar.

’Die religie zou ook een gunstige uitwerking op mij kunnen hebben’, dacht Jan. Hij besloot dat zelf te onderzoeken. Spoedig kwam ook hij tot de conclusie dat de schriftuurlijke zienswijze met betrekking tot het huwelijk de beste is. Jan en Anna zijn nu opgedragen getuigen van Jehovah en werken beiden als volle-tijdbedienaren. Hoe laat het huwelijk zich vergelijken met samenwonen? Zij antwoorden: „Voordat wij trouwden, woonden wij gewoon bij elkaar. Maar nadat wij waren getrouwd, begonnen wij een veel intiemere, liefdevollere en meer van verantwoordelijkheidsbesef getuigende verhouding op te bouwen, een verhouding waarbij een derde partij betrokken is — onze Schepper, Jehovah God. Nu zijn wij al meer dan tien jaar gelukkig getrouwd, en het schenkt ons nog steeds vreugde!”

Anderen denken er misschien nog anders over. Zij beschouwen het huwelijk wellicht als een goede regeling, maar vinden huwelijkstrouw niet noodzakelijk. Zij beweren dat een buitenechtelijke verhouding zelfs een positieve en versterkende uitwerking op een huwelijk kan hebben. Is dat werkelijk het geval?

[Inzet op blz. 5]

„Wanneer er problemen rezen, waren wij eerder geneigd om weg te lopen dan dat wij gingen zitten om de zaak uit te praten, zoals wij dat nu wij getrouwd zijn, wel proberen te doen”

[Inzet op blz. 6]

Het wettelijk geregistreerde huwelijk voorziet in de hedendaagse maatschappij nog steeds in de zekerste en meest gevestigde vorm van samenwonen van man en vrouw

[Illustratie op blz. 5]

Kinderen worden emotioneel beïnvloed wanneer ouders uit elkaar gaan