Een man met een visioen

HIJ werd op 28 december 1856 in Staunton, in de Amerikaanse staat Virginia, geboren. Hoewel hij pas met zijn negende jaar naar school ging, bracht hij het tot een hoogleraarschap aan de Princeton University. Toen ging hij de politiek in. Het was een beslissing die hem zijn grootste roem en zijn grootste smart zou opleveren.

Zijn visioen was dat hij de mensheid vrede zou kunnen brengen. Woodrow Wilsons schaduw als vredestichter valt nog steeds over onze door oorlog verscheurde aarde. Op basis van zijn vredesplan streven enkele politici en diplomaten er nog steeds naar vrede voor onze wereld te bewerkstelligen.

Wat gebeurde er met Wilsons visioen? Had hij een oplossing voor onze problemen van haat, oorlog en bloedvergieten?

In 1913 werd Woodrow Wilson de 28ste president van de Verenigde Staten. Het jaar daarop brak in Europa de Grote Oorlog uit. Het was een oorlog die gekenmerkt werd door dood en geweld in de modder en het slijk van verstarde loopgravenfronten, onder zenuwslopend artillerievuur, met machinegeweren en gasaanvallen. Het was een slachting op ongekende schaal.

In het begin was men in Amerika sterk gekant tegen inmenging in de grote Europese brand. De Amerikanen wilden zich afzijdig houden van de strijd tussen de grote Europese machten. De natie liet zich leiden door het beginsel van neutraliteit.

President Wilson, een presbyteriaan, was een zeer religieus en idealistisch man. Hij wilde oprecht Amerika’s neutraliteit en isolationisme bewaren. Maar er deden zich gebeurtenissen voor die hij niet in de hand had. Een Duitse onderzeeër bracht in 1915 het passagiersschip Lusitania tot zinken, waarbij 128 Amerikanen omkwamen. Maar Wilson weigerde Duitsland de oorlog te verklaren. In 1916 werd hij herkozen als president van de Verenigde Staten met de leus, „Hij heeft ons buiten de oorlog gehouden”.

„De wereld moet veilig worden gemaakt voor democratie”

In het jaar daarop kondigden de Duitsers aan dat hun duikboten jacht zouden maken op alle schepen, ongeacht of het schepen van oorlogvoerende of van neutrale naties waren. Dit betekende dat Amerikaanse schepen in open zee niet langer veilig zouden zijn. Wilson leek geen keus meer te hebben. Met tegenzin verklaarde hij Duitsland de oorlog, zeggend: „Het is beangstigend dit grote vreedzame volk voor te gaan in een oorlog, in de verschrikkelijkste en rampzaligste van alle oorlogen, waarbij de beschaving zelf op het spel lijkt te staan.”

In zijn toespraak tot het Congres zei hij dat de Verenigde Staten zouden vechten „voor de uiteindelijke vrede in de wereld en voor de bevrijding van haar volkeren”. Toen uitte hij zijn beroemde zin: „De wereld moet veilig worden gemaakt voor democratie.” Het Congres bekrachtigde zijn beslissing op 6 april 1917. Hij werd toegejuicht door zijn medepolitici in het Capitool en door het publiek buiten. Maar hij was niet opgetogen. „Bedenk toch waarvoor zij aan het applaudisseren waren”, zei hij later tegen een van zijn adjudanten. „Mijn boodschap van vandaag betekent de dood voor onze jonge mannen. Hoe vreemd om voor zo iets te applaudisseren.” Enkele minuten later wiste hij „dikke tranen weg die in zijn ogen stonden, en terwijl hij zijn hoofd op tafel legde, snikte hij als een kind”. — Mr. Wilson’s War, door John Dos Passos.

De neutraliteit was voorbij. Zijn land was nu verwikkeld in de ergste oorlog die de mens tot op dat moment had gekend.

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

U.S. National Archives