Een blik op de wereld

Sombere toekomst voor VN

● „Er zijn moeilijke tijden aangebroken voor de Verenigde Naties”, schrijft de voormalige secretaris-generaal Kurt Waldheim in het tijdschrift Foreign Affairs. Terwijl de VN-organisatie zich erop voorbereidt dit jaar haar 40ste verjaardag te vieren, ziet hij de toekomst van de organisatie somber in. „Ze verricht haar werk met een alledaagse routine die in toenemende mate genegeerd of veroordeeld wordt en die in werkelijkheid steeds meer aan betekenis dreigt in te boeten”, zo zei de voormalige VN-leider. „Ze begeeft zich op terreinen van activiteit waar botsende belangen haar uit elkaar dreigen te scheuren.”

Vissen met behulp van geavanceerde techniek

● „Twintig belangrijke soorten vissen en zeezoogdieren worden bedreigd door overbevissing en overbejaging”, waarschuwt de heer Jean Carroz, secretaris-generaal van de Wereldconferentie over Visserij. Geavanceerde technieken voor het opsporen en vangen van vis hebben geresulteerd in grotere vangsten, zo voegde hij eraan toe, maar nu raakt de visstand uitgeput. Onder de bedreigde soorten bevinden zich de Zuidamerikaanse ansjovis, de Canadese heilbot, de Zuidzeebaars, de Europese zalm en steur, en de Japanse walvis. De heer Carroz gelooft dat een beperking van het aantal schepen dat tot de visgronden wordt toegelaten de beste manier zou zijn om de visstanden te beschermen. Vele landen houden hun visserij-activiteiten echter strikt geheim.

Vaticaan veroordeelt „bevrijdingstheologie”

● In een in sterke bewoordingen gesteld rapport, uitgebracht in september 1984, veroordeelde de Rooms-Katholieke Kerk de radicalere versies van de leer die bekendstaat als de „bevrijdingstheologie”. Gedurende de laatste 15 jaar hebben rooms-katholieke priesters en nonnen, in het bijzonder in Latijns-Amerika, deze leer gebruikt ter rechtvaardiging van hun actieve betrokkenheid bij wat zich in het politieke strijdperk afspeelt. De „bevrijdingstheologie” komt op voor recht voor de armen, maar is gebaseerd op ideeën ontleend aan een atheïstische, politieke theorie — het marxisme. Hoewel de verklaring van het Vaticaan sociale onrechtvaardigheden in Latijns-Amerika afkeurde, veroordeelde ze het dat kerkmensen gebruik maken van marxistische analyses als de remedie voor de onderdrukten, en bestempelde dat als verraad aan het katholicisme.

Anderzijds is er het Concilium, een groep van prominente rooms-katholieke theologen uit Europa, Latijns-Amerika en de Verenigde Staten. Op hun in juni 1984 in Nederland gehouden bijeenkomst riepen zij op tot een actievere rol van de kerk in de politiek en protesteerden zij tegen de hoge kerkelijke geestelijken die de „bevrijdingstheologie” censureerden. Het ziet er dus naar uit dat het Vaticaan in deze kwestie een groeiend aantal vooraanstaande katholieke liberalen tegenover zich vindt.

Zware belasting door vluchtelingen

● Er zijn naar schatting drie tot vier miljoen vluchtelingen in Afrika. „Maar Afrika’s vermogen om hen te helpen is ingrijpend ondermijnd door het samenvallen van natuurlijke en door mensen veroorzaakte catastrofes en wereldomvattende economische crises”, bericht de Londense Times. „Gedurende de afgelopen twee jaar heeft zich geen belangrijke gebeurtenis voorgedaan die voor een nieuwe politieke vluchtelingenstroom heeft gezorgd”, verklaart het bericht. „Niettemin blijven de [vluchtelingen]kampen bestaan, soms in de armste landen.” In het doodarme Somalië bijvoorbeeld leven naar schatting 700.000 vluchtelingen in kampen, terwijl er buiten de kampen mogelijk nog een zelfde aantal aanwezig is. Maar hoewel The Times op de dringende behoefte aan vluchtelingenhulp wijst, voegt de krant eraan toe dat „er ook te grote nadruk is gelegd op noodhulp ten koste van planning op de lange termijn voor de ontwikkeling” van betere omstandigheden in Afrika.

Kunnen leugendetectors liegen?

● Psychologen aan de Universiteit van Illinois (VS) besloten deze vraag te onderzoeken. Zij maakten gebruik van verhoren van 50 dieven die hadden bekend en 50 onschuldige personen, verhoren die hadden plaatsgevonden om werkelijke gevallen van diefstal op te lossen. Zoals bericht in het tijdschrift New Scientist, „vroegen de onderzoekers zes operateurs van leugenverklikkers om op grond van de fysiologische reacties tijdens de afgenomen leugentest de dieven van de onschuldigen te onderscheiden”. Het resultaat? „De operateurs die dat materiaal nu moesten interpreteren, beschuldigden 37 procent van de personen die de waarheid spraken, ten onrechte van diefstal en verklaarden 24 procent van de dieven onschuldig”, aldus het tijdschrift.

Militaire uitgaven

● Een biljoen dollar! Dat, zegt het Amerikaanse Bureau voor Ontwapening en Wapenbeheersing, zal er in 1985 wereldwijd voor militaire doeleinden worden uitgegeven. Volgens het bureau zijn de militaire uitgaven over de hele wereld gestadig gestegen van $290,9 miljard in 1972 tot $889,6 miljard in 1983, terwijl ze vorig jaar in de buurt van de $970 miljard zullen zijn geëindigd. De militaire bestedingen zijn in de ontwikkelingslanden verhoudingsgewijs twee keer zo snel gestegen als in geïndustrialiseerde landen, met het Midden-Oosten en Afrika als koplopers. De werkelijke uitgaven zouden zelfs nog hoger kunnen liggen dan wordt opgegeven, aldus een functionaris van het bureau, aangezien sommige naties geneigd zijn te lage bedragen op te geven voor wat ze voor militaire doeleinden uitgeven. Landen in het Midden-Oosten hebben sinds 1977 vooropgelopen in het importeren van wapens.

Waar komen de wapens vandaan? Volgens het rapport, dat de periode 1972-1982 behandelt, is de Sovjet-Unie sinds 1978 de grootste leverancier geweest, met in 1982 een marktaandeel van 30,1 procent. De Verenigde Staten volgden met 26,2 procent. Andere vooraanstaande exporteurs zijn Frankrijk, Groot-Brittannië, de Bondsrepubliek Duitsland, Italië, Tsjechoslowakije, Polen, Roemenië en China. Het bureau constateerde ook dat verscheidene andere landen — Brazilië, Israël, Noord- en Zuid-Korea en Turkije — in de laatste paar jaar belangrijke wapenexporteurs zijn geworden.

Het allerbeste

● „Mensen die zeggen dat zij zich niet kunnen veroorloven hun kinderen het beste te geven, bezitten het reeds”, zegt het hoofd van de Amerikaanse Dienst voor Volksgezondheid, Dr. C. Everett Koop. Bovendien, zo merkte hij op, is het gratis. Koop had het over moedermelk, wat hij beschouwt als „door niets te vervangen”. Het hoofd van de Dienst voor Volksgezondheid drong er bij werkgevers en ziekenhuizen op aan meer te doen om borstvoeding te bevorderen opdat de officiële doelstelling, dat tegen 1990 75 procent van de pasgeborenen borstvoeding zal krijgen, kan worden gehaald. Moedermelk is voor baby’s de meest complete voeding die maar mogelijk is, en voorziet ook in extra bescherming tegen ziekten wegens de antilichamen die ze bevat. En het zogen versterkt de emotionele band tussen moeder en kind.

Bovendien hebben onderzoekers onlangs ontdekt dat moeders van te vroeg geboren baby’s een speciale melk produceren die van vitaal belang is voor de groei en de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel van de te vroeg geborene, en dat die melk gemakkelijker verteerbaar is dan de melk van moeders van voldragen kinderen. Daarom is het belangrijk dat de te vroeg geboren baby’s de melk van hun eigen moeder ontvangen en geen melk die van andere zogende moeders wordt verkregen.

Ver van huis terechtgekomen oudheden

● „Na twee jaar onderhandelen”, bericht de International Herald Tribune, „heeft het Brits Museum toegestemd in de teruggave van een 59 centimeter metend stuk van de kin van de Sfinx, dat 166 jaar geleden door een Britse zeeman uit Caïro werd gesmokkeld.” Het stuk gaat terug als een permanente lening om de bepalingen van een Engelse wet te kunnen omzeilen die het exporteren van museumstukken verbiedt. Naar verluidt heeft Egypte gedreigd Britse archeologen de toegang tot het land te ontzeggen als het museum de teruggave zou weigeren. Men zegt dat andere Derde-Wereldlanden het verloop van de onderhandelingen nauwlettend gadeslaan in de hoop dat ook zij enkele van hun nationale schatten kunnen terugkrijgen die het museum in zijn bezit heeft. Vele oudheden zijn buiten Egypte terechtgekomen in de periode van 1517 tot 1936, toen het land onder Turks, Frans en Brits bestuur stond. In Rome staan dertien Egyptische obelisken, terwijl er in Egypte nog slechts vier zijn overgebleven. Andere belangrijke stukken zijn te vinden in Parijs, Berlijn, de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.

Natuurlijk filter

● De waterhyacint, „in veel gebieden der wereld bezien als niets minder dan een plaag”, blijkt naar men ontdekt heeft, enkele „uitnemende eigenschappen” te bezitten, aldus The Toronto Star. De drijvende, purperen waterbloem vermenigvuldigt zich in een ongelooflijk tempo. „Onder normale omstandigheden kunnen 10 waterhyacinten zich in slechts acht maanden vermenigvuldigen tot 600.000 planten en ruim 4000 m² water overdekken”, meldt de krant. „Terwijl ze groeien, strengelen ze zich ineen tot een dikke mat die een waterweg onbevaarbaar kan maken.” Maar met hun neerhangende wortels die rechtstreeks uit het water voedsel opnemen, vormen de planten een buitengewoon goed vuilfilter. De meestvoorkomende watervervuilers — nitraten, fosfaten, kalium — dienen de planten tot voedsel, en ze absorberen ook giftig afval, zware metalen en pesticiden. Sommige steden zijn er daarom toe overgegaan de planten te kweken voor gebruik bij de verwerking van afvalwater — en dat voor minder dan de helft van de kosten van conventionele systemen.

De geldmiddelen van de Italiaanse kerk

● De Rooms-Katholieke Kerk in Italië zal in 1990 geen financiële ondersteuning van de staat meer ontvangen, aldus een voorstel van een gezamenlijke commissie van regering en Kerk. De commissie werd gevormd nadat in februari vorig jaar een nieuw concordaat tussen het Vaticaan en Italië was bereikt. Onder deze regeling zullen de betalingen door de staat geleidelijk aan verminderen totdat de Kerk in 1990 zelf de volledige verantwoordelijkheid voor haar financiering zal gaan aanvaarden. Lidmaten zullen bijdragen aan de Kerk van hun belastbare inkomen mogen aftrekken. In 1984, zo bericht de Milanese krant Corriere della Sera, heeft de regering 291 miljard lire uitgetrokken voor het betalen van de salarissen van zo’n 30.000 priesters, en nog eens 20 miljard lire voor het bouwen van nieuwe kerken.