De grote zakenwereld en misdaad

DE GROTE ZAKENWERELD! Wij allen worden erdoor beïnvloed. Haar bestaan helpt ons — en schaadt ons. En wij kunnen daar wel degelijk iets aan doen.

De activa van een echt grote onderneming kunnen wel ƒ 4.500.000.000 bedragen. Menige maatschappij beschikt over veel meer. Zo veel geld vertegenwoordigt macht. Dergelijke giganten zijn met landen in conflict geraakt — en hebben dat gewonnen. Geen wonder dat velen ze met wantrouwen bezien!

Toch heeft de zakenwereld in zeker opzicht de wereld zoals wij die kennen, tot bestaan geroepen. Ze bouwt spoorwegen, regelt de olieaanvoer en zorgt in veel landen voor elektriciteit, benzine en vervoer. Door haar activiteiten kan iemand schoenen dragen die in Brazilië zijn gemaakt, in een Japanse auto rijden en Duitse wijn drinken. Dank zij de grote zakenwereld zijn buitenlandse reizen niet langer uitsluitend aan de rijken voorbehouden. En als u een auto, een televisie of een telefoon bezit, komt dit waarschijnlijk doordat de grote zakenwereld ze in massale hoeveelheden heeft geproduceerd zodat ze goedkoop genoeg werden.

Maar er zijn problemen. Deze artikelen bespreken enkele daarvan.

DAT misdaad onze straten onveilig maakt, is niet nieuw. Dagelijks horen wij van berovingen, steekpartijen, moorden en andere aanwijzingen voor een algemene achteruitgang van orde en wet. Bent u zich er echter van bewust dat er elke dag nog andere misdaden worden gepleegd, misdaden van een welhaast onvoorstelbare omvang? Elk jaar wordt u een schrikbarende hoeveelheid geld ontstolen zonder dat u dat zelfs maar merkt. Alleen al in de Verenigde Staten brengen deze verraderlijke misdaden jaarlijks minstens 200 miljard dollar op. Wie begaan ze? Grote ondernemingen, waarvan de directies hun toevlucht nemen tot illegale methoden om zichzelf of hun maatschappijen te verrijken.

Misdaad in de grote zakenwereld treft iedereen. Ze is vaak dodelijk en verwoestend in haar uitwerking. Wat voor mensen begaan zulke misdaden? Vaak zijn het de hogelijk gerespecteerde „pilaren” der maatschappij.

Misdaad in het zakenleven is zo algemeen dat de meeste overheidsfunctionarissen er geen antwoord op hebben. „Wetsovertreding door grote ondernemingen blijft een duister verschijnsel waarvan men nog een totaal onjuist beeld heeft”, zei Leonard Orland, hoogleraar rechtswetenschappen in Connecticut. Indien er nauwkeurige gegevens beschikbaar waren, zouden ze naar hij gelooft, aantonen dat „het aantal ’verborgen’ misdaden van grote bedrijven enorm is, en dat tegen dit soort misdaden van de zakenwereld onevenredig weinig rechtsvervolging wordt ingesteld”. — U.S. News & World Report.

Wat gebeurt er wanneer witte-boordenmisdadigers voor de rechter komen? In tegenstelling tot de gevangenisstraffen waartoe overvallers en inbrekers gewoonlijk veroordeeld worden, komt dit soort misdadigers er doorgaans met een lichte straf af. Zo gaven 25 melkfabrieken rondom de stad New York toe dat zij hun klanten tien jaar lang te veel hadden laten betalen. Het was onmogelijk vast te stellen hoeveel het bedrog hun had opgeleverd, maar de ondernemingen moesten een schadeloosstelling van $6,7 miljoen betalen. Wat gebeurde er met de directeuren? Zij bekenden eenvoudig en kregen een boete.

Een ander voorbeeld: Een van de grootste Amerikaanse farmaceutische bedrijven, die tegen lage prijzen medicijnen leverde voor het Medicaid-programma, werd erop betrapt de uitgeschreven recepten dubbel te declareren bij de staat Ohio. Deze misdadige zakenpraktijk beroofde de belastingbetalers van meer dan een half miljoen dollar. De schuldige firma kreeg slechts een boete en moest het gestolen geld terugbetalen.

Directieleden die zich aan zo iets schuldig maken, zullen het waarschijnlijk niet eens zijn met de bewering van sommigen dat misdaad niet loont. Voor hen loont het klaarblijkelijk wel degelijk. U.S. News & World Report bericht over een voorval waarin de voorzitter van de bestuursraad en een directeur schuldig bleken aan een belastingontduiking van $12 miljoen en veroordeeld werden tot een alternatieve straf van dienstverlening in plaats van gevangenisstraf. In deze periode genoten zij nog steeds alle financiële extra’s van het bedrijf en kon de directeur als adviseur $100 per uur opstrijken.

Soms kosten misdadige zakenpraktijken mensenlevens. In 1981 kwam er in Spanje een nieuwe, laaggeprijsde spijsolie op de markt. Mensen uit de arbeidersklasse die financieel niet zo ruim zaten, dachten een buitenkansje ontdekt te hebben. Helaas, bij degenen die de olie gebruikten, begonnen zich vreemde symptomen voor te doen! Meer dan 20.000 personen werden ziek, en volgens regeringsstatistieken was in mei 1983 het aantal dodelijke slachtoffers tot 339 opgelopen. Waarom? Omdat zakenlieden in Frankrijk goedkope industriële olie kochten en deze een bepaalde bewerking deden ondergaan om ze in Spanje als spijsolie te kunnen verkopen.

Misdadige praktijken in de zakenwereld spelen ook een rol bij het lozen van giftige chemicaliën. Vijf jaar geleden was Love Canal, in de staat New York, dagelijks voorpaginanieuws toen mensen uit hun huizen werden verdreven door de schadelijke vergiften die in hun achtertuintjes omhoogkwamen. Waar waren de chemicaliën vandaan gekomen? Een grote chemische fabriek had gevaarlijke afvalprodukten in het gebied gedumpt.

Vijf jaar later moesten de inwoners van Times Beach (Missouri, VS) hun huis verlaten. Straten werden afgesloten en er verschenen borden met doodskoppen erop en in grote letters de woorden: „GEVAAR! VERBODEN TOEGANG”. Waarom? Omdat de stad met dioxine was besmet.

Ondanks deze ervaringen blijken sommige ondernemingen met misdadige onverantwoordelijkheid hun giftige afvalstoffen te lozen. In het holst van de nacht laat men vergiften in rioolputten wegvloeien, men vermengt ze met normaal huisvuil of zelfs met huisbrandolie die tegen een lage prijs aan particulieren wordt verkocht. „Illegale lozingen . . . zijn niet slechts weer een nieuw soort witte-boordenmisdaad. Ze vormen een directe bedreiging van de gezondheid van de argeloze — en de ongeborene”, aldus een redactioneel artikel in The New York Times.

Ja, de gewone man is kwetsbaar wanneer de grote zakenwereld zich op het pad van de misdaad begeeft. Vaak echter is men om andere redenen kwetsbaar. Wat gebeurt er wanneer grote ondernemingen, hoewel ze zich strikt aan de wet houden, een gebrek aan moreel besef aan de dag leggen? Dat kan voor veel mensen een verschrikkelijk lijden tot gevolg hebben.

[Inzet op blz. 4]

Als witte-boordenmisdadigers voor de rechter komen, wat gebeurt er dan? In de regel heel weinig