De grote zakenwereld en moraliteit

HOE kunnen mensen gedupeerd worden als de zakenwereld zich wèl keurig aan de wet houdt? Dat komt omdat men met zakendoen nu eenmaal beoogt winst te maken. Veel zakenlieden voelen zich blijkbaar niet geroepen om een moreel oordeel te vellen over het soort van handel dat hun die winst oplevert.

Zo heeft onderzoek na onderzoek de dodelijke gevolgen aangetoond die het roken voor velen heeft. Niettemin blijven de grote tabaksondernemingen enorme winsten binnenhalen uit het produceren en op de markt brengen van hun gevaarlijke produkt. En ze gaan ermee voort reclame te maken en meer mensen aan te moedigen om te gaan roken. In hun gedachtengang is het feit dat het geld oplevert blijkbaar een onweerlegbaar argument. Wanneer ondernemingen zaken doen met andere landen, kunnen de gevolgen van hun daden hun soms zelfs nog minder schelen.

Er is een andere manier waarop mensen het slachtoffer kunnen worden van de grote zakenwereld. Om een produkt te kunnen verkopen dat niemand werkelijk nodig heeft, besteden ondernemingen een heleboel geld aan reclame om een behoefte te creëren zodat mensen gaan denken dat dit produkt, waar men heel goed buiten kan, op een of andere manier onontbeerlijk is. Een voorbeeld hiervan kwam de laatste jaren aan het licht doordat men in arme landen een melkpoederprodukt voor flesvoeding van zuigelingen op de markt ging brengen.

Alle deskundigen zijn het erover eens dat voor een pasgeboren baby de melk van zijn eigen moeder het volmaakte voedsel is. Ondanks dat zijn grote ondernemingen ervan beschuldigd dat zij in arme landen met agressieve verkoopmethoden een afzetgebied wilden openen voor flesvoeding. Hiertoe moesten de moeders ervan overtuigd worden dat hun baby’s gezonder zouden zijn als zij ze flesvoeding gaven. Het gevolg? Moeders kopen van het weinige geld dat zij hebben dit in de regel overbodige produkt. Vaak kunnen zij de instructies niet begrijpen en zien zij er de noodzaak niet van in de fles waaruit de baby drinkt, te steriliseren. Het gevolg is dat de baby ondervoed kan raken of diarree kan krijgen.

Naar verluidt was één manier waarop de verkoop van de zuigelingenvoeding werd gestimuleerd, de moeder spoedig na de geboorte van haar baby een gratis monster te verstrekken. Als het gratis monster op raakte, bemerkte de moeder dat zij haar baby niet langer zelf kon voeden en de flesvoeding moest blijven gebruiken (en dan natuurlijk tegen de winkelprijs). Waarom? Omdat de produktie van moedermelk in ongeveer een week kan ophouden als de borstvoeding niet wordt voortgezet.

Het is wettig, maar . . .

De grote ondernemingen hebben trouwens aan heel wat kritiek blootgestaan vanwege hun handelingen met de armere landen. Wat gebeurde er bijvoorbeeld met de 2,4 miljoen kinderpyjama’s waarop in de Verenigde Staten een verkoopverbod kwam omdat ze met een vlamwerend middel waren behandeld dat kankerverwekkend bleek te zijn? Ze werden verscheept naar landen waar niet zo veel verordeningen bestaan.

De Britse krant The Guardian maakte onlangs bekend: „De internationale farmaceutische industrie, met inbegrip van vooraanstaande Britse firma’s, werd er vorige week door Oxfam van beschuldigd uit commercieel winstbejag systematisch de armen van de Derde Wereld te exploiteren.” De krant vervolgde: „De ernstigste beschuldiging betreft de bereidheid van grote farmaceutische bedrijven om gevaarlijke en mogelijk giftige preparaten aan de Derde Wereld te verkopen — bij herhaling vergezeld van beweringen ten aanzien van veiligheid en doeltreffendheid die men in het Westen heeft moeten terugnemen.”

Er wordt bericht over medicijnen die door westerse bedrijven naar derde-wereldlanden zijn verscheept terwijl ze in westerse landen wegens de inmiddels bekende gevaarlijke bijwerkingen verboden zijn. Een antibioticum dat op grote schaal in Azië wordt verkocht, kan een dodelijke vorm van bloedarmoede veroorzaken. Een steroïde-hormoonpreparaat dat in Afrika wordt verkocht kan baardgroei en kaalheid bij vrouwen, en bij jonge meisjes een vergroting van de clitoris tot gevolg hebben. Een antidiarreemiddel dat in Indonesië werd verkocht, was in de Verenigde Staten en Japan uit de handel genomen omdat het hersenbeschadiging en blindheid kan veroorzaken.

Bovendien hebben sommige vertegenwoordigers van farmaceutische bedrijven zich zeer veel moeite getroost om deze produkten op de planken van de verkopers te krijgen. Artsen en bestuurders van ziekenhuizen hebben vaak steekpenningen aangeboden gekregen en zijn benaderd met aanbiedingen van „auto’s of gratis universitaire opleidingen voor hun kinderen”.

De morele vraagstukken in verband met de grote zakenwereld treden echter nergens duidelijker aan het licht dan in de allergrootste commerciële activiteit van allemaal — de wapenhandel.