Het huis voor de kunst in Sydney

Door Ontwaakt!-correspondent in Australië

TERWIJL het orkest ophoudt met stemmen, worden de lichten gedoofd en verstomt het geroezemoes van het publiek. Een dirigeerstok wordt opgeheven en de ouverture begint. Dan gaat het gordijn op en staat in het Sydney Opera House de eerste akte van een opera op het punt te beginnen.

Dit gebouw is echter veel meer dan een operahuis. Op de 18.000 vierkante meter van het complex vindt men vier hoofdzalen voor opvoeringen, twee restaurants, een bibliotheek, een ontvangsthal, een tentoonstellingsruimte, alle benodigde repeteer- en kleedkamers, bestuurskantoren en bergplaatsen — in totaal ongeveer 900 ruimten!

Bij de bouw toegepaste technologie en het eindresultaat

Waarschijnlijk zitten er in geen enkel ander afzonderlijk gebouw ter wereld zo veel duizenden computerrekenuren. Ja, nadat het ontwerp was uitgekozen, hadden ingenieurs er ongeveer drie jaar voor nodig om uit te werken hoe het gebouwd moest worden. Het Sydney Opera House werd officieel op 20 oktober 1973 geopend, ongeveer 16 jaar nadat het ontworpen was.

Gelegen op een landtong die uitsteekt in de prachtige haven van Sydney, lijkt het complex op tien op hun kant bij elkaar staande, kolossale, glinsterend witte schalen die oprijzen tot een hoogte van een 22 verdiepingen tellend gebouw. De gapende openingen van de schalen worden afgesloten door geheel uit barnsteenkleurig glas bestaande wanden — 2000 ruiten van 700 verschillende afmetingen!

Er dongen 32 landen naar het voorrecht dit operahuis te mogen ontwerpen, en er waren 233 inzendingen. De eerste prijs ging naar de 38-jarige Deense architect Jørn Utzon, die weldoordacht in zijn ontwerp het lijnenspel herhaalde van de door de wind gebolde zeilen van de jachten in de haven. Om zijn idee vorm te geven, zouden er zo’n 16.000 vierkante meter aan betonvlakken tot hoog in de lucht moeten oprijzen. Elk van de tien op schalen gelijkende betonconstructies had een onregelmatige kromming. Ingenieurs in Londen probeerden zes experimentele constructiemethoden uit, die echter alle opgegeven moesten worden. Men was in feite al aan het fundament begonnen voordat zelfs maar bekend was of een gebouw volgens dat grootse ontwerp kon worden verwezenlijkt.

Ten slotte stelde de Deense architect voor de onregelmatige vormen van de schalen te vervangen door de vlakken van een volmaakte bol — een bol met een doorsnede van 150 meter. Dit betekende dat de tien schalen, hoewel verschillend in hoogte, dezelfde basiskromming zouden hebben. Het nieuwe ontwerp vereenvoudigde de constructie enorm.

De betonnen ribben die de wanden van de schalen vormen, beginnen aan de grond heel dicht bij elkaar en lopen van daaruit naar boven wijder uit, terwijl ze bovendien naar binnen buigen om zowel de muur als het dak te vormen. Het steeds terugkerende grondpatroon van wanden en dak ziet eruit als een opengespreide waaier.

Van buiten zijn de betonstructuren bekleed met meer dan 1.000.000 keramische tegels. Sommige tegels zijn glanzend wit, terwijl andere een crèmekleurige glans hebben. De enorme, gebroken-witte bovenbouw komt zelfs nog beter uit doordat hij geplaatst is op een 180 meter lange verhoging of fundering, die is opgetrokken uit enigszins roze gekleurd graniet, en waarvan de voorkant wordt gevormd door een trap die naar men beweert de grootste buitentrap ter wereld is.

Elke zaal is akoestisch ontworpen zodat het geluid niet vervormd wordt en evenmin hoeft te worden versterkt. In iedere zaal is echter een verfijnd geluidssysteem ingebouwd. Wanneer het nodig is een beroep te doen op het geluidssysteem, verdeelt dit het geluid onvervormd en met gelijke sterkte over alle plaatsen. Er liggen, om akoestische redenen, geen tapijten op de vloer van de twee grote zalen. Wanneer iemand opstaat of gaat zitten, zal hij nauwelijks geluid maken, omdat alle stoelen hydraulisch geveerd zijn.

De lucht is zo dat men zich in de buitenlucht waant en de temperatuur is precies goed. Een air-conditioning-systeem ter waarde van ongeveer 4,5 miljoen dollar ververst de lucht iedere acht minuten in alle zalen en iedere twee minuten in de keukens.

De vele gangen, trappen en kamers achter de schermen en op verdiepingen onder de hoofdzaal, zijn niet toegankelijk voor gewone bezoekers. Hier kan bijvoorbeeld de dirigent van een symfonie-orkest in zijn eigen kleedkamer een instrument stemmen door met behulp van een daar geplaatste service-eenheid de precieze toon op te roepen, die hij nodig heeft. Door middel van een gesloten televisiecircuit kan hij van te voren een blik werpen op het publiek of zijn orkest tijdens het stemmen of repeteren gadeslaan. Hij kan zelfs naar een uitvoering in een andere zaal kijken. Na zijn optreden kan hij, indien hij dat wenst, zich ontspannen en op de service-eenheid naar een film kijken. Bij diezelfde service-eenheid hoort ook een telefoon waarmee hij naar elk land in de wereld kan bellen.

Erg indrukwekkend is de concertzaal met zijn 2690 stoelen, waarvan het bewerkte plafond van wit berken zich verheft tot een hoogte van 27 meter. Hier kan iemand luisteren naar symfonieën, kamermuziek, zangkoren of populaire muziek. De concertzaal wordt ook voor conferenties gebruikt. Er zijn voorzieningen getroffen voor het vertalen in vijf talen. Daar men hierbij gebruik maakt van draadloze overbrenging, zijn er geen pluggen of draden nodig om de koptelefoons aan te sluiten.

Het grote orgel van $400.000, waar nog steeds aan gebouwd wordt, verschaft een indrukwekkende achtergrond voor het podium. Het zal het grootste, mechanisch werkende orgel ter wereld worden, met 10.500 pijpen. Vanuit de zaal zullen slechts 100 van de gepolijste tinnen pijpen en 24 bronzen klokken te zien zijn. Het orgel zal negen meter boven de vloer komen te staan en vijftien meter hoog worden. De organist zal de dirigent via een gesloten televisiecircuit moeten volgen.

Er zijn ook kleinere zalen. De toneelzaal met 544 stoelen, heeft een podium dat aangepast kan worden. Het voorste deel ervan kan verlaagd worden om dienst te doen als orkestbak, als een andere plaats van waaruit acteurs kunnen opkomen, of als ruimte voor extra zitplaatsen. Het podium heeft ook twee concentrische draaibare plateaus, zodat decors in luttele seconden kunnen worden gewisseld. Of de acteurs lopen gewoon van het ene naar het andere decor, alsof ze van de ene naar de andere plaats lopen. Zoals in alle zalen het geval is, kan de podiumverlichting geprogrammeerd worden om automatisch aan of uit te gaan. Voor het geval een voorstelling vaker gegeven moet worden, kunnen er tot 200 veranderingen van de verlichting voor gebruik op de computerband worden vastgelegd.

De operazaal

Vanavond genoten we van een opera in de 1547 stoelen tellende operazaal. Het kostte ons geen moeite onze aandacht erbij te houden daar de muren om ons heen, en het plafond zwart geverfd waren, zodat er niets te zien was wat ons zou afleiden. Er werden vier bedrijven opgevoerd, met ertussen telkens een korte onderbreking, wanneer het decor werd gewisseld. Daar er achter de coulissen slechts erg weinig ruimte was, vroegen we ons af waar alle decors bleven. We vernamen dat er een speciale liftvloer is, die de lichtere decors naar een ruimte boven het toneel brengt, of decors uit een ruimte onder het podium drie verdiepingen omhoog kan brengen. Omdat een groot deel van het podium kan ronddraaien, wordt dit gebruikt om tijdens een bedrijf snel van decor te wisselen.

Een nieuw internationaal bekend symbool

Overdag heerst in het complex een levendige drukte, met alle repetities, matinée’s, lezingen rond lunchtijd en filmvoorstellingen, terwijl het er wemelt van de toeristen, mensen die hun lunch gebruiken in het openluchtrestaurant aan de kant van de haven, en zelfs van trimmers die de „Broadwalk” in hun lunchpauze gebruiken om fit te blijven.

Maar toch bereikt de drukte pas ’s avonds werkelijk haar hoogtepunt. Het lijkt wel of het hele complex met zijn tien grote, helverlichte, witte schalen te midden van de speldepuntjes licht rond de haven, tot een andere wereld behoort. Jong en oud komt hier naar toe, getooid met juwelen en bont, of gewoon gekleed in overhemd en spijkerbroek; om enkele uren aan de haast en spanning van het leven te ontsnappen en een wereld van fantasie te betreden.

Het gebouwencomplex is een nieuw internationaal symbool voor Australië geworden, naast de brug over de haven van Sydney, de kangoeroe en de koalabeer. Na ons bezoek kunnen we er inderdaad mee instemmen, dat het majestueus van ontwerp is en een verbazingwekkende bouwkundige prestatie een eerbetoon aan de door God geschonken scheppingstalenten van de mens.