Unieke natuur in nood
Door Ontwaakt!-correspondent op Papoea-Nieuw-Guinea
ZOU u zich graag aansluiten bij een fascinerende tropische natuurexpeditie in Papoea-Nieuw-Guinea? Ja? Geweldig! Maar dan hebt u wel enige achtergrondinformatie nodig voor we beginnen.
Papoea-Nieuw-Guinea is een eilandengroep ten noorden van Australië en even ten zuiden van de evenaar; zendelingen en ontdekkingsreizigers noemen ze wild en gevaarlijk. Voor de natuurbeschermer is het terrein primitief en opwindend. Toch verkeren momenteel bepaalde unieke diersoorten hier in nood.
De regenwouden van deze eilanden vormen het schuiloord van vele soorten prachtig gevederde paradijsvogels. Op het eiland New Britain verschaffen hete vulkanische bronnen een natuurlijk verwarmingssysteem voor het uitbroeden van de eieren van de unieke grootpoothoenders. In de laaggelegen tropische regenwouden van Papoea fladderen zeldzame vlinders rond tussen neerhangende klimplant-gordijnen.
Eeuwenlang hebben donkergekleurde inboorlingen, gewapend met pijl en boog, hier hun prooi verschalkt. Met hun pijlen en ingenieuze vallen voor vogels en andere dieren kwamen ze aan hun voedsel, handelswaren en persoonlijke versieringen.
Tijdens onze reis door de dichte tropische jungle zult u ongetwijfeld verbaasd de volledige afwezigheid constateren van roofdieren als tijgers of luipaarden. En wanneer u vanuit het oerwoud op de open plek van een dorp komt, valt ook de afwezigheid van lastdieren, als paarden en ezels, sterk op.
Het dierenleven in gevaar
Dat het dierenleven gevaar loopt, is in het oerwoud niet opvallend waarneembaar. Natuurbeschermers zijn er echter achter gekomen dat wanneer er niet prompt beschermende maatregelen worden genomen, er vroeg of laat vanwege de exploderende bevolkingsgroei en versnelde industrialisatie geen dier meer te redden zal zijn. Daarom is het Wereld-Natuurfonds benaderd om in dit ontwikkelingsland te helpen bij het uitvoeren van vroegtijdige maatregelen voor natuurbehoud.
De hoofdgevaren voor het dierenleven in Papoea-Nieuw-Guinea zijn: (1) het slinkende woongebied, (2) de jacht en (3) vervuiling. Men verwacht dat tegen 1985 de inheemse bevolking verdubbeld zal zijn. Dit schept een toenemende behoefte aan landbouw- en industriegrond, waarvoor de bossen moeten wijken. Bovendien bestaat er een grotere vraag naar de huiden en veren van dieren die een belangrijke rol spelen in de economie en folkloristische gewoonten van de dorpsbewoners. Dit, gekoppeld aan de wijdverbreide vervanging van de pijl en boog door het geweer, levert een wezenlijk gevaar op voor veel aantrekkelijke vogels en andere dieren.
Maar misschien wel het grootste gevaar levert de versnelde technologische ontwikkeling van Papoea-Nieuw-Guinea, gepaard aan een even snelle economische ontwikkeling. Geïsoleerde maagdelijke oerwouden, die men nog tot voor kort volkomen gevrijwaard achtte voor enige menselijke verstoring, zijn nu veranderd in streken waar uitgebreid wordt gekapt, waar naar mineralen wordt gespeurd en reusachtige kopermijnen zijn verrezen, die de nabijgelegen rivieren vervuilen. Tevens zijn er plannen voor gigantische hydroëlektrische installaties, die energie moeten gaan leveren voor zware industrieën, die het land, het water en de atmosfeer zullen vervuilen. Ja, honderdduizenden hectaren natuurgebied staan op het punt te verdwijnen — doordat ze volledig en grondig zullen worden kaalgekapt, of doordat ze door de verstoring van het ecologische evenwicht te gronde zullen gaan.
Paradijsvogels
Met deze achtergrondinformatie zijn we gereed om te beginnen aan onze excursie in het hooggelegen regenwoud, het woongebied van de paradijsvogel. Terwijl we ons voorzichtig langs het gebaande pad een weg zoeken, komt ons gesprek natuurlijk op de leden van de vogelfamilie Paradisaeidae, die met hun exotische pluimage en bijzondere baltsgedrag hun weerga in de vogelwereld niet hebben. Van de 42 bekende soorten komen er 36 alleen in Papoea-Nieuw-Guinea voor. Enkele van de beter bekende soorten zijn Raggi’s grote paradijsvogel, de blauwe paradijsvogel, de prachtparadijsvogel, de twaalfdradige paradijsvogel en de schermparadijsvogel. Terloops zij nog vermeld dat men een paradijsvogel in gevangenschap praten kan leren, net als een papegaai.
De bekende ornitholoog E. Thomas Gillard heeft een levendige beschrijving gegeven van de paradijsvogels. Hij vertelt ons dat deze vogels, naar gelang van hun soort, bedekt zijn met veren die gelijkenis vertonen met kanten sluiers, rokjes, capes, geëmailleerde draden of uitspreidbare waaiers. Sommige bezitten sabelvormige en ook regenboogkleurige veren. En daarmee is hun tooi nog lang niet volledig beschreven. Ze hebben jade- of opaalkleurige snavels, bontgekleurde kale huidplekken en nootvormige verdikkingen aan de kop. En de prachtige dansbewegingen van deze vogels draagt er nog toe bij dat ze er meer uitzien als een prachtig sierstuk dan als een levende vogel.
De schermparadijsvogel heeft ongeveer de grootte van een duif. Bij de balts opent het mannetje zijn snavel wijd zodat het helder gele inwendige een prachtig contrast vormt met zijn diepzwarte verenkleed, het levendige groen van zijn kop en het iriserende purpergroen van zijn aan beide kanten ver uitstekende borstschild. Deze vogel heeft bovendien twee zwarte veerpluimpjes aan de basis van zijn snavel.
Ssst! Stil even. Ziet u die hoge boom daar? Dat is een baltsboom van de paradijsvogel. Kijk op die tak. Ziet u die schitterende vogel? Hij danst voor zijn partner. Plotseling blijft hij als in een verstarring staan, en biedt ons een prachtige blik op zijn lange waterval van kanten veren.
Andere soorten hebben weer hun eigen fascinerende dansvertoon. Sommige hangen omgekeerd aan de takken van hun baltsboom, als schitterende massa’s heen en weer zwaaiende veren. Bepaalde mannetjes dansen op de grond, pirouetten draaiend, zodat hun cirkelvormige verenkleed op de uitstaande rokjes van ballerina’s lijken.
Ongetwijfeld zal het u verdriet doen te vernemen dat duizenden van deze unieke vogels hun natuurlijke levensduur niet kunnen voltooien. Bent u daarover verbaasd?
Wel, de huiden en veren van deze paradijsvogels zijn bij de inheemse bevolking erg in trek. Met de inwerkingtreding van natuurbeschermingswetten is de uitgebreide handel in paradijsvogelveren stopgezet. Maar dat neemt niet weg dat ze nog steeds op grote schaal geschoten worden. De Papoea’s hechten aan de veren namelijk enorme waarde als versiering van hun ceremoniële hoofdtooi.
In recente jaren zijn de Papoea’s aangemoedigd zich jaarlijks in de dorpen Goroka en Mount Hagen te verzamelen. Daar kan men ze dan in grote aantallen zien dansen op de zogenaamde „Sing Sings” — feesten waarbij grote nadruk wordt gelegd op uiterlijke sier, waar dan ook bijna ongelooflijke hoeveelheden paradijsvogelveren te bewonderen zijn in de hoofdtooien van de met elkaar wedijverende Papoea’s.
Deze gebeurtenissen zijn waarschijnlijk van grote invloed op de plaatselijke paradijsvogelstand, want de inheemse bevolking is tot heel wat bereid om deze mannelijke tooi te bemachtigen. Zoals de situatie er nu voorstaat, kan de bezoeker er nauwelijks op rekenen de luisterrijke mannelijke paradijsvogels in zijn natuurlijke woongebied te zien; alleen hun verentooi is nog te bewonderen op de hoofden van de inheemse bevolking.
Terug in het dorp nemen we waar hoe de veren van de paradijsvogels worden bewaard. De eigenaars bergen ze zorgvuldig op in afsluitbare bamboebuizen. Voor een stamdans is een jongeman uren bezig zich uit te dossen. En dan springt hij in de dansarena onder een waaierende verenkroon, die een keizer niet zou misstaan. Die kroon bevat de veren van een tiental of nog meer mannelijke paradijsvogels van wel zes of meer verschillende soorten. Wanneer 50 mannen zich in een dans bij elkaar voegen, lijkt hun zwaaiende verenpracht in brand te staan.
De grootpoothoenders
Het volgende deel van onze excursie voert ons via een twee uur durende luchtreis naar het noordelijke eiland New Britain. Spoedig zijn we in het Cape Hoskins-gebied, met zijn hete zwavelbronnen. Dit is het eierleggebied van een uniek grootpoothoen, het freychinet-loophoen.
Wat een sombere en verlaten streek! Heet water spuit uit stomende geisers en diepe holen weerkaatsen het geluid van kokende modder. Ja, er is hier een enorme hoeveelheid warmte beschikbaar om de broedgangen te verwarmen die de vrouwtjes van het freychinet-loophoen hier graven. Aan de zoom van dit hete-bronnengebied zien we het woud waarin de loophoenders paren.
Kijk eens naar die dofbruine kipachtige vogel die aan het krabben is in de warme grond onder die boom. Kijk eens hoe ze met haar grote poten diep in de vulkanisch verhitte grond graaft. Ze zal zes à zeven tunnels graven, dicht bij elkaar, en ongeveer een meter diep. In elke tunnel zal ze daarna tien eieren leggen, deze vervolgens toedekken met zand en aan de warmte overlaten. Haar taak is dan afgelopen.
Wat gebeurt er daarna met de kuikens? Wel, dat is een ander uniek kenmerk van het grootpoothoen. In zes tot negen weken zijn de kuikens uitgebroed, krabben zich een weg naar de oppervlakte en rennen naar het struikgewas. Ze zijn dan al goed ontwikkeld, bedekt met veren en zullen binnen 24 uur tot vliegen in staat zijn. Ja, vanaf het allereerste moment dat ze uit hun ondergrondse „broedovens” komen, zijn ze volledig in staat voor zichzelf te zorgen!
De ecologen maken zich echter zorgen over het voortbestaan van deze unieke vogels. Waarom? Omdat bepaalde firma’s het recht hebben gekocht om grote stukken van het omringende bos kaal te kappen — juist het woongebied van deze wilde hoenders.
Grootvleugelige vlinders
Het laatste deel van onze excursie zal ons nu naar het woongebied van een zeldzame grootvleugelige vlinder voeren, bekend onder de naam Ornithoptera alexandrae. We reizen daarvoor zuidwaarts, naar de tropische wouden die de stad Popondetta, in oostelijk Papoea, omgeven.
Ja, deze grootvleugelige vlinder is zonder twijfel een uniek en prachtig schepsel. De grootte van zijn vleugels en de langzame ritmische slag waarmee hij zich voortbeweegt, roepen gelijkenis op met een vogel. Hij vertoont ook een karakteristieke glijvlucht. De alexandrae is een van de grootste vlindersoorten ter wereld. Men heeft vrouwtjes gezien met een vleugelspanwijdte van 25 centimeter. Deze bossen vormen hun enige woongebied.
We lopen nu langs een heet, vochtig junglepad. En houd uw ogen wijd open. Kijk daar! Daar heb je een grote vlinder, hoog tussen de bomen. Instinctief vliegt hij naar beneden om te rusten op die klimplant daar, de zogenaamde Hollandse pijp. Deze pijpbloemachtige vervult een essentiële rol in de voortplantingscyclus van de alexandrae. De rupsen die zich uit de eitjes van de vlinder ontwikkelen, voeden zich gulzig met de bladeren ervan. Daarna veranderen ze in glanzende poppen die aan de bladeren hangen en zich uiteindelijk „ontpoppen” als een nieuwe generatie prachtige alexandrae-vlinders.
Hier zien we een groot mannelijk exemplaar. Zijn vleugels meten 20 centimeter van punt naar punt. Let eens op dat patroon van brede, zwarte banen, die grote plekken blauw, groen en goudgeel van elkaar scheiden. Het lichaam van dit insekt is zwart en geel, met toefjes rood haar onder de kop. Wat een schoonheid om naar te kijken!
Vanwege zijn omvang, schoonheid en zeldzaamheid, is de alexandrae bij rijke vlinderverzamelaars over de gehele wereld erg in trek. Deze rijke verzamelaars zijn bereid de inheemse bevolking een fiks bedrag voor een goed exemplaar te betalen. Met het gevolg dat ondanks een beschermende wet — die een zware straf stelt op onwettig verzamelen — de sluikhandel in deze vlindersoort onverminderd voortgaat. Ook met betrekking tot dit dier geldt echter dat zijn voortbestaan hoofdzakelijk wordt bedreigd door het kappen van bos, voor landbouw; dat betekent de vernietiging van zijn woongebied.
Hiermee willen we onze natuurexcursie beëindigen. We hopen dat u ervan genoten hebt. Ongetwijfeld zult u met mij de bezorgdheid voor deze unieke dieren in nood delen. Maar wees ervan verzekerd dat de Grootse Schepper van deze fascinerende vogels en vlinders spoedig zijn belofte zal vervullen om op aarde het paradijs te herstellen. Dan zullen alle vormen van dierlijk leven ongestoord in hun natuurlijke woongebieden kunnen voortbestaan.
[Illustratie op blz. 22]
paradijsvogel
[Illustratie op blz. 23]
grootpoothoen