Een welbestede levensavond
Door Ontwaakt!-correspondent in Brazilië
MET elke dag die voorbijgaat worden wij ouder. Er is niets wat wij kunnen doen om het verouderingsproces tot stilstand te brengen. Maar zoals de avond een vredig, welbesteed deel van de dag kan zijn, is dit ook met de avond van ons leven mogelijk.
Denkt u alleen aan uw grijze haar, de rimpels, uw vertraagde stap en aan de geliefden die u verloren hebt? Of bent u dankbaar voor de rijke ervaring en de rijpe denkwijze die u met het klimmen der jaren hebt verworven? Denkt u dat het menselijk prestatievermogen in de jeugd het grootst is en daarna snel afneemt?
Produktiviteit in het latere leven
In een artikel in het tijdschrift Reader’s Digest, waarin een uitgebreid gebruik werd gemaakt van het werk van de doktoren E. W. Busse en E. Pfeiffer, werd opgemerkt: „De piek van creatieve produktiviteit blijft in latere jaren hoog, vooral op gebieden als wiskunde, plantkunde, de geesteswetenschappen en het doen van uitvindingen. Wat staatsmanschap betreft, lijkt de bekwaamheid met de leeftijd toe te nemen, terwijl op de terreinen van abstract denken, zoals logica en filosofie, de potentiële piekjaren tussen de 45 en 83 jaar liggen. Het achteruitgaan van het geestelijk vermogen is op oudere leeftijd niet iets onvermijdelijks.”
Professor N. J. Berrill is het hiermee eens. „Bij 80 is het geestelijke peil nog even hoog als bij 35”, zo schreef hij. „Terwijl de jonge geest de neiging heeft nieuwe opvattingen en ideeën te scheppen, bezit de oudere geest . . . een grotere stabiliteit, diepgang en rijkdom aan ervaring.”
De feiten wijzen uit dat het mentale vermogen niet met dezelfde snelheid achteruitgaat als het fysieke vermogen. Bij een onderzoek van een groep van vierhonderd beroemde staatslieden, schilders, generaals, dichters en schrijvers, kwam men tot de ontdekking dat 35 percent van hun grootste prestaties tussen hun zestigste en zeventigste jaar was verricht, 23 percent tussen hun zeventigste en tachtigste jaar en 8 percent toen zij reeds over de tachtig waren! In totaal was twee derde van hen boven de zestig.
Een lang leven genieten
Reeds lang is waargenomen dat sommige mensen de gemiddelde levensduur ver overschrijden en tot op hoge leeftijd een opmerkelijke lichamelijke en geestelijke vitaliteit behouden. De Israëlitische profeet Mozes schreef: „De dagen van onze jaren zijn op zichzelf genomen zeventig jaren, en indien wegens bijzondere kracht, tachtig jaren” (Ps. 90:10). En toch was Mozes een energieke tachtigjarige toen hij de natie Israël uit Egypte leidde, terwijl de bijbel veertig jaar later over hem schrijft: „En Mozes was honderd twintig jaar oud toen hij stierf. Zijn oog was niet dof geworden en zijn vitaliteit was niet gevloden.” — Deut. 34:7.
Ook nu zijn er mensen die over de honderd worden. Nog niet zo lang geleden vermeldde de Washingtonse correspondent B. Biossat: „Ongeveer 15.000 Amerikanen, een verbazingwekkend aantal, zijn honderd jaar of ouder. . . . Ongeveer een derde van de huidige honderdjarigen ontvangt ondersteuning van de Sociale Verzekering.” Volgens Biossat zijn er zo’n 250.000 Amerikanen ouder dan negentig jaar, ofte wel één op elke 800 inwoners.
Op andere plaatsen kent men zelfs een nog groter percentage bejaarde personen, in het bijzonder in de Republiek Georgië in het Kaukasusgebergte, gelegen tussen de Zwarte en de Kaspische Zee, in het zuidwesten van de Sovjet-Unie. In 1971 bracht mevrouw S. Benet, hoogleraar in de antropologie aan het Hunter College van de stad New York, in dat gebied een bezoek aan het dorp Dzjgerda. Zij verklaarde: „Er waren 71 mannen en 110 vrouwen tussen de 81 en 90 jaar en 19 mensen over de 91 — 15 percent van een dorpje bestaande uit 1200 mensen.”
In Ecuador bevindt zich het Vilcabamba-dal, waar het levensduurrecord van de bevolking in het zuiden van de Sovjet-Unie naar de kroon wordt gestoken. Ook Brazilië pocht op zijn honderdjarigen. Op een hoog bergplateau in de staat Goiás leeft Delfina da Costa Silva, die naar men zegt 155 jaar is. Nog steeds ontvangt zij bezoekers met het spreekwoordelijke kopje koffie, symbool van Braziliaanse gastvrijheid.
Ook sommige Amerikanen hebben een verbazend hoge leeftijd. Charlie Smith vierde op 4 juli 1967 zijn 125e geboortedag. Als commentaar hierop stond er in het tijdschrift Time: „Smith heeft voor zijn hoge leeftijd meer gedocumenteerde bewijzen dan in de regel het geval is, maar niet voldoende. Geen van de ’bewijzen’ maakt specifiek melding van hem of bewijst dat hij op de tijd en in de plaats is geboren die hij aangeeft. . . . Tot dusver is er geen officieel document geweest waarmee van een VS-burger een hogere leeftijd dan 111 jaar is geverifieerd.”
Maar ondanks het gebrek aan deugdelijke bewijzen voor de buitensporig hoge leeftijden, is het toch buiten kijf dat sommige mensen, vooral op bepaalde plaatsen, een langer en gezonder leven genieten. Hoe komt dat?
Het geheim van een langer leven
De gezonde lucht op grote hoogte, het eenvoudige maar voedzame voedsel en de vele zware lichamelijke arbeid zijn stuk voor stuk factoren waaraan de extreem lange levensduur van degenen die in zuidelijk Rusland wonen, wordt toegeschreven. „De bejaarden ziet men nooit lang achtereen in een stoel zitten”, zo bericht mevrouw Benet. Zij beschouwen te zware mensen als ziek en zullen als zij zo iemand zien, naar zijn gezondheid informeren.
Nog een belangrijke factor is het feit dat de ouderen zich nuttig voelen. Zo schrijft de in Rusland geboren arts A. Parry over het plattelandsleven in de Kaukasus: „Door naar hen toe te gaan voor raad, zorgen het gezin en de gemeenschap ervoor dat de oude mensen zich belangrijk of op zijn minst nodig voelen.”
De bejaarden hebben daardoor een optimistische levensinstelling en zien met genoegen uit naar de nog voor hen liggende jaren. Een negenennegentigjarige uit het dorp Achandara bracht het als volgt onder woorden: „Ik ben nodig voor mijn kinderen en voor mijn kleinkinderen, en het is niet slecht in deze wereld — ik kan alleen geen grond meer omspitten en in bomen klimmen is ook wat moeilijk geworden.”
Dat bevredigend werk en een gevoel van nuttigheid belangrijk zijn voor een lang leven, is bewezen. Zo berichtten bijvoorbeeld onlangs onderzoekers aan het Centrum voor Veroudering en Menselijke Ontwikkeling van de Duke-universiteit, dat personen die tevreden zijn met hun levenslot en gelukkig zijn met hun werk, langer leven. Ook is geconstateerd dat in bepaalde families hoge leeftijden veel voorkomen, waaruit blijkt dat ook de erfelijkheid van invloed is op de levensduur.
Het oud-worden en de oorzaken ervan
Toch wordt de mens oud en sterft, ongeacht wat hij doet. Het is zelfs uitzonderlijk als iemand veel ouder dan tachtig of negentig jaar wordt. In de Braziliaanse krant O Globo werd hierover opgemerkt: „Zelfs als de Medische Wetenschap en de Chirurgie alle wonderen tot stand zouden brengen die wij van ze verwachten, zou er geen vooruitzicht op een veel langere levensduur voor de mens ontstaan. Dit betekent dat zelfs al zou de mens voor alle mogelijke en voorstelbare ongelukken en ziekten worden behoed, zijn korte leven het gemiddelde van tachtig jaar niet zou overschrijden.”
Hoe komt dit? Hoe komt het dat de sequoiaboom duizenden jaren leeft met behoud van zijn vitaliteit, terwijl het menselijk lichaam verzwakt, verschrompelt en over het algemeen in minder dan een eeuw verdwenen is?
De wetenschap leert ons dat de voortzetting van het leven afhankelijk is van het vermogen van het lichaam de cellen te vervangen. Op een bepaalde leeftijd worden de cellen echter niet meer volledig vernieuwd. Dit resulteert in een achteruitgang van het organisme en ten slotte in een volledige stilstand. Dr. Isaac Asimov concludeert: „Onze cellen lijken te zijn ’geprogrammeerd’ om in de loop van de tijd de veranderingen te ondergaan die wij samenvatten onder de term oud-worden.”
De moderne wetenschap heeft nog geen bevredigend antwoord gevonden op de vraag waardoor deze veranderingen die veroudering en uiteindelijk de dood tot gevolg hebben, in de cel optreden. Veel doktoren zijn van mening dat verouderen op zichzelf geen ziekte is; geen mens sterft eraan. Dr. M. Barmak uit Sao Paulo gaf als zijn mening te kennen: „Ouderdom, zo vaak in overlijdensakten als doodsoorzaak aangegeven, bestaat niet. Nog nooit is iemand van ouderdom gestorven.” Toch sterven alle mensen. Waardoor? De bijbel maakt duidelijk dat „door bemiddeling van één mens [Adam] de zonde de wereld is binnengekomen en door middel van de zonde de dood, en aldus de dood zich tot alle mensen heeft uitgebreid omdat zij allen gezondigd hadden”. Dat dit zo is, is duidelijk waar te nemen: alle mensen zijn onvolmaakt en allen sterven. — Rom. 5:12.
Bejaarden helpen van hun oude dag te genieten
Hoeveel vreugde oudere mensen uit hun leven putten, hangt grotendeels van henzelf af. Maar ook de houding van de kinderen is erop van invloed.
Voor iemand die een werkelijk doel in het leven heeft, brengt elke dag tevredenheid, zelfs al heeft hij te kampen met pijn of zwakte. Groot is het aantal oudere personen die hun geest en hart hebben gevuld met de goede dingen uit Gods Woord, terwijl zij er vreugde in scheppen deze met anderen te delen. Sommigen hebben de kracht om de deur uit te gaan en andere mensen thuis op te zoeken; anderen gebruiken hiervoor de telefoon of de post; ook zijn er bejaarden die spreken tot de mensen om hen heen in een ziekenhuis of verpleeginrichting. Zij waarderen wat anderen voor hen doen en wat zij persoonlijk nog kunnen doen om het leven aangenaam en leefbaar te maken. Maar een van de belangrijkste factoren die bijdraagt tot hun vreugde in het leven, is het feit dat zij in staat zijn iets voor anderen te doen, iets dat belangrijk is, iets dat andere mensen kan helpen God te leren kennen en zijn liefdevolle voornemen om deze aarde tot een Paradijs te maken, een plaats waar ouderdomskwalen niet meer zullen voorkomen, waar de dood zal ophouden te bestaan en waar zelfs de doden zullen terugkeren. Een aandeel hebben aan deze activiteit kan meer dan iets anders de levensavond tot een waardevolle periode van iemands leven maken. — Openb. 21:3, 4; Hand. 24:15.
Maar of zij die op jaren zijn, deze hoop nu wel of niet koesteren, zij hebben een plaats nodig om te wonen. Sommigen geven de voorkeur aan het bezit van een eigen huis — misschien vlak bij hun kinderen, met behoud van de vrijheid om te komen en te gaan, zonder de plannen die anderen misschien hebben te dwarsbomen.
In veel gevallen kunnen ongelukken of ziekten het voor een alleenstaande oude moeder of vader onmogelijk maken voor zichzelf te zorgen. Wat dan? Sommige kinderen, die een diepe waardering hebben voor wat hun ouders voor hen hebben gedaan, nemen hen bij zich in huis, waarbij de ouderen op hun beurt van hun rijke ervaring aan het huisgezin kunnen bijdragen. In andere gevallen heeft men regelingen getroffen dat zij in een bejaardentehuis de verzorging ontvangen die zij nodig hebben. Soms gebeurt dit met het oog op de beste belangen van alle betrokkenen. Het wordt echter ook vaak gedaan omdat het de kinderen makkelijk lijkt, niet omdat het het beste is of omdat zij zouden willen dat dit later met hen ook zou gebeuren.
Bejaarden- en verzorgingstehuizen zijn als paddestoelen uit de grond geschoten; alleen in de Verenigde Staten zijn er al 25.000. Nochtans biedt minder dan de helft bekwame verpleging Sommige van deze inrichtingen schijnen er meer op uit te zijn winst te maken dan in een goede verzorging te voorzien. In andere stelt men evenwel alles in het werk om de bejaarden zoveel mogelijk van hun laatste levensjaren te laten genieten.
In de stad Sao Paulo zijn ongeveer 100.000 personen die ouder zijn dan zeventig jaar, en er zijn stappen ondernomen om de levensomstandigheden voor deze bejaarden te verbeteren. Op ongeveer een half uur rijden met de auto vanaf het stadscentrum ligt een waar park. In een prachtige natuurlijke omlijsting is daar een bejaardencentrum gebouwd voor oude mensen die geen behuizing meer hebben. Er wonen ongeveer 900 personen.
Er zijn aparte afdelingen voor mannen en vrouwen; overal is het schoon, fris en licht. Ongeveer 65 percent van de bewoners is niet in staat voor deze voorziening te betalen en heeft gratis onderdak; de anderen betalen verschillende bedragen. Degenen die de minimumprijs betalen, slapen in zalen met dertig bedden; zij die de hoogste prijs betalen hebben de beschikking over een eigen kamer.
Aan de instelling zijn doktoren, maatschappelijk werkers en verpleegsters verbonden. Sauna- en stoombaden maken deel uit van de geneeskundige afdeling. En een groentetuin verschaft verse groenten en vers fruit voor de tafel.
Om het leven zinvol te maken, is er voor de bejaarden voor werk gezorgd, waarvoor zij worden betaald. Zij maken tassen, repareren schoenen en kweken konijnen. De bewoners kunnen ook uitgaan en boodschappen doen in de winkel van het centrum.
In andere delen van de wereld hebben regeringen gezorgd voor de bouw van kleine appartementen die tegen lage kosten bewoond kunnen worden. Deze bieden een grotere zelfstandigheid, maar zijn alleen geschikt voor personen die grotendeels in staat zijn voor zichzelf te zorgen.
Het valt niet te ontkennen dat met het toenemen van de leeftijd het lichaam achteruitgaat en de vitaliteit afneemt. Maar de geestelijke vermogens, de levenservaring, de wijsheid, de werkcapaciteit en de creativiteit zijn nog steeds aanwezig en, in sommige gevallen, zelfs in grotere mate. Door actief te blijven, geregeld voor lichaamsbeweging te zorgen en een aandeel te hebben aan opbouwende werkzaamheden kan de levensavond inderdaad heel welbesteed zijn.