Is dit de uitweg uit de spanningen?

ALS mensen onder pijnlijke druk verkeren, handelen zij vaak haastig. Zij wenden zich tot iets wat voor het ogenblik verlichting verschaft maar het probleem niet werkelijk oplost. Zij kunnen zelfs trachten zich ervan te overtuigen dat het spanning veroorzakende probleem in het geheel niet bestaat.

Duizenden beweren heden ten dage dat zij het geheim van verlichting van spanning en druk hebben gevonden. Waar? Bij een oosterse of westerse levensbeschouwing. Sommigen beweren dat zij door diepe meditatie de moeilijkheden van deze tijd kunnen ’uitschakelen’ en innerlijke rust kunnen vinden. Anderen geloven in een sterk optimisme, in de ’kracht van positief denken’. „Heb vertrouwen!” zeggen zij. „Geloof in jezelf en in je vermogen te slagen!”

Is dit het antwoord op de hedendaagse problemen?

Het is duidelijk dat een dergelijke levensbeschouwing u niet uit een verkeersopstopping zal helpen als u door lange rijen auto’s omringd bent. En hoewel iemand misschien de gevaarsignalen van een kwaadaardig gezwel kan proberen ’uit te schakelen’, zal dit de groei van het gezwel in zijn lichaam niet tegenhouden, is het wel?

Natuurlijk zijn vertrouwen en optimisme voortreffelijke eigenschappen. Maar ze dienen op een stevige basis gegrondvest te zijn. Ter illustratie het volgende: In de New York Times Magazine werd onlangs een artikel gepubliceerd over J.I. Rodale, een geslaagd uitgever en een vooraanstaand persoon op het gebied van biologisch-dynamische landbouwbeoefening en gezondheidsvoeding. In dat artikel zei hij: „Ik word 100, of ik moet door een brooddronken taxichauffeur van de sokken worden gereden.” De dag nadat het artikel verscheen, stierf hij op de leeftijd van tweeënzeventig jaar aan een hartaanval.

Het kan verzachtend werken om in een droomwereld te leven en met behulp van onze aspiraties en verbeeldingskracht luchtkastelen te bouwen. Maar als de enige grondslag daarvoor ons eigen onvolmaakte kunnen en denkvermogen is, of de voorbijgaande filosofieën van stervende mensen, zullen wij vroeg of laat ruw uit onze slaap worden gewekt.

Zich voor hulp wenden tot het occultisme

Wat zou ons beter van angstige onzekerheden kunnen bevrijden dan kennis over de toekomst?

Occulte „wetenschappen” trekken in talrijke landen veel aanhangers. In toenemende mate trachten mensen door middel van astrologie en spiritistische seances inzicht in de toekomst te verkrijgen.

Reeds in 1946 zei de onderdirecteur van de afdeling onderwijs aan het Amerikaanse Museum van Natuurlijke Historie in Washington D.C., dat ’wekelijks 10.000 klanten bij de astrologen van de hoofdstad op bezoek kwamen’. Onder degenen die gebruik maakten van de diensten van waarzeggers, werden ook de namen van vooraanstaande personen die tot de wetgevende macht behoorden, aangetroffen; een congreslid liet „iedere week op zijn kantoor zijn horoscoop trekken”.

Als u in deze richting verlichting zoekt dient u zich eerst af te vragen: Hoe staat het met de gebieden op aarde waar dergelijke occulte praktijken aan de orde van de dag zijn? Welke verlichting heeft dat gebracht?

In sommige Zuidoostaziatische landen vertrouwen nagenoeg hele bevolkingsgroepen op de astrologie als een gids voor elke gebeurtenis in het leven. In veel Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen vindt men overal spiritisme en vodouriten. Wilt u zeggen dat deze streken der aarde hierdoor vrede, rust en veiligheid hebben verkregen? Of hebben deze praktijken alleen maar als een verdovend middel gewerkt en de geest van de mensen afgestompt met betrekking tot hun werkelijke situatie?

Ontspanning door uw vertrouwen in de wetenschap te stellen?

In de zogenaamd „ontwikkelde” landen vestigen veel mensen hun hoop op de wetenschap en de technologie en verwachten vanuit die richting de oplossing voor het verlichten van de spanningen in de wereld. Zij zijn van mening dat dit „praktisch” is.

Wie zou durven ontkennen dat de menselijke wetenschap in de afgelopen halve eeuw op veel gebieden geweldige vooruitgang heeft geboekt? Wij lezen over verbazingwekkende chirurgische ingrepen, over „wonder”-geneesmiddelen, over astronauten die op de maan lopen en over een ruimtevaartlaboratorium dat om de aarde moet gaan cirkelen. Ook bestaat er nog de „groene revolutie”. Landbouwdeskundigen zeggen dat zij deze hebben ingeluid door de ontwikkeling van nieuwe soorten graan, maïs en rijst met zeer hoge opbrengsten. Met deze gewassen denkt men in staat te zijn de toenemende bevolking van de aarde te voeden.

Is het daarom niet praktisch op geleerden te vertrouwen, die door hun technologische „know-how” verlichting zullen kunnen verschaffen van spanning veroorzakende problemen? Neen. Waarom niet?

Omdat eerlijke geleerden toegeven dat ’zij niet weten hoe zij dat zouden moeten doen’.

Bij een bespreking over de gevaren van de wereldomvattende vervuiling van de menselijke omgeving zegt Pollution, een publikatie van de staatsuniversiteit van New York:

„In het algemeen weigert de leek zelfs maar de mogelijkheid van een ramp te overwegen. Zijn standaard-antwoord is: ’De wetenschap en de technologie zullen onze problemen oplossen, dat hebben ze altijd gedaan.’ . . . Een toenemend aantal wetenschapsmensen deelt deze mening niet.”

Zo zei H. Grundfest, hoogleraar in de chirurgie aan de Columbia-universiteit, op 15 mei 1971 bijvoorbeeld met betrekking tot de menselijke gezondheid: „Er bestaan tot nog toe betreffende het probleem van kanker slechts vage vermoedens — laat staan een oplossing.” Ondanks al het medische speurwerk en de vele intensieve inspanningen, wijzen onderzoekingen uit dat minstens 25 percent van de mensen in de Verenigde Staten in de loop van hun leven kanker zullen krijgen. Heden ten dage verrichten chirurgen verbazingwekkende harttransplantaties. Toch blijven, volgens de New York Times van 16 juli 1971, hartziekten in de Verenigde Staten doodsoorzaak nummer één. Andere dodelijke ziekten trotseren op dezelfde wijze de pogingen die er van medische zijde gedaan worden om ze te overwinnen.

Hoewel in sommige landen de graanproduktie verbazingwekkend is gestegen, blijkt de „groene revolutie” ook ernstige zwakke zijden te hebben. Een artikel van het persbureau Associated Press zei hierover: „De nieuwe kruisingen zijn niet zo goed bestand tegen planteziekten als de oudere soorten. De mogelijkheid bestaat dat de hele oogst van een land — en misschien wel de oogst van de hele wereld — door een nieuwe planteziekte wordt weggevaagd. Afgelopen jaar gebeurde dit bijna met de maïs-oogst in de Verenigde Staten.”

Om deze en ook andere redenen sprak de voedseldeskundige W.C. Paddock er zijn twijfel over uit of dit nu wel de manier is om de spanning van de ’exploderende’ wereldbevolking te verminderen. Hij zei: „De revolutie is alleen groen omdat ze door een gekleurde — groene — bril wordt gezien. Haal de glazen weg en de revolutie zal niets anders blijken te zijn dan een illusie . . . ze werkt niet.”

Nog iets waar hij en anderen op wezen, is het volgende: De mens blijft veel meer land in een woestenij veranderen dan dat er door irrigatie aan vruchtbaar land wordt teruggewonnen. Ter ondersteuning een voorbeeld: Volgens lord Richie Calder groeit de huidige bevolking in de Indusvlakten van West-Pakistan dermate dat er iedere vijf minuten 10 monden bijkomen die gevoed moeten worden. Maar „in dezelfde vijf minuten gaat er op diezelfde plaats 4000 vierkante meter land door hoge waterstanden en verzilting verloren”.

Is het in werkelijkheid niet zo dat de technologische wetenschap tot dusver de bron is van veel dingen die bijdragen tot de hedendaagse spanningen — van verkeersopstoppingen en LSD tot de over de hele wereld verbreide vervuiling en de dreiging van een kernoorlog toe? Het is makkelijk gezegd dat „de wetenschap, omdat ze deze dingen in het leven heeft geroepen, ook wel de uitweg zal weten”. Maar volgt enkel uit het feit dat een man sterk genoeg is om ver een ruwe zee in te zwemmen, ook noodzakelijkerwijs dat hij zonder te verdrinken kan terugzwemmen?

Ondanks hun beweringen zijn de mannen van de wetenschap net zo onderworpen aan de druk van nationalistische belangen of persoonlijke zelfzucht als andere mensen. Steeds opnieuw hebben zij zich ’verkocht’ of ’gebogen’ om politieke doeleinden of zakelijke hebzucht te dienen. Zij kunnen wonderen verrichten op het gebied van de mechanica, de natuurkunde en de scheikunde; maar het oplossen van moeilijkheden waarbij menselijke verhoudingen betrokken zijn, is nog iets anders. De droevige waarheid is, dat hoe „menselijker” een probleem wordt, des te minder de wetenschap te bieden heeft.

Dus hoe verbijsterend hun verrichtingen ook mogen schijnen, toch moeten wij tot de slotconclusie komen dat de bijna magische prestaties van de wetenschapsmensen net zo min een belofte van werkelijke verlichting inhouden als de verrichtingen van een met benen ratelende en een fetisj zwaaiende, ronddraaiende medicijnman uit Afrika.

Zal ’het menselijk fatsoen’ de overhand krijgen?

Nog weer anderen zoeken troost bij de overtuiging dat de mensheid ten slotte wakker zal worden voor de gevaren en datgene zal doen wat noodzakelijk is om de zaken te corrigeren. Zij vinden dat de regeringsleiders er in toenemende mate blijk van geven dat zij de ernst van de huidige problemen inzien.

Men kan dus, zo zeggen zij, verlichting vinden door geloof te stellen in „het aangeboren fatsoen van de mens”. Zij roepen op om geloof te stellen in de „wens en het vermogen van menselijke wezens om gezamenlijk problemen op te lossen”.

Hebben zij gelijk? Kunnen wij door een dergelijke overtuiging juiste verlichting vinden?

Veel mensen leven in vrede. Dus waarom anderen niet? Heel wat mensen blijven eerlijk en bedriegen en stelen niet; anderen zouden dit eveneens kunnen. Er zijn nog genoeg plaatsen waar de mensen het water, het land en de lucht niet met chemicaliën of afvalprodukten van machines verontreinigen. Anderen zouden hen kunnen navolgen, waarbij zij bereid zouden moeten zijn veel dingen op te offeren en hun leven te veranderen, zodat allen beschermd worden tegen nadelige gevolgen. Ja, men zou dat allemaal kunnen doen. Maar de vraag is, wil men het doen? Heeft de mens het in het verleden gedaan? Zien wij nu iets wat in die richting wijst?

Heeft het ’aangeboren fatsoen’ van de mens oorlogen belet? De geschiedenis maakt melding van duizenden vredes- en niet-aanvalsverdragen. Maar zoals de voormalige president van Frankrijk, Charles de Gaulle, opmerkte: „Verdragen zijn als rozen en jonge meisjes. Met hun bestaan is het snel gedaan.”

Beschouwt u eens één voorbeeld: het historische Briand-Kellogg-verdrag van 1928. Dit verdrag, dat als een opmerkelijke prestatie werd begroet, schafte de oorlog „als instrument van nationale politiek” af. Vertegenwoordigers van tweeënzestig landen zetten er plechtig hun handtekening onder. Maar enkele tientallen jaren later waren de meeste van deze landen in een bloedige slachting verwikkeld, de Tweede Wereldoorlog.

Ongetwijfeld geven de meeste mensen de voorkeur aan vrede. Maar als hun zelfzuchtige belangen in gevaar komen, zijn zij bereid die vrede op te offeren. Materiële voorspoed, macht en nationale trots betekenen voor hen veel meer dan mensenlevens. En dit geldt ook voor de andere belangrijke problemen die spanning en druk veroorzaken.

Het klinkt nobel om te spreken over het ’geloof in het aangeboren fatsoen van de mens’. Maar is het reëel?

Is het bijvoorbeeld realistisch te geloven dat misdaad alleen bedreven wordt door straatrovers, aanranders of afpersers? Of dat alle misdadigers afkomstig zijn uit armoedige achterbuurten?

Een Canadees detectivebureau kwam bij een onderzoek tot de ontdekking dat gemiddeld „één op de drie employés van nature oneerlijk is” en manieren zoekt om te kunnen stelen, terwijl ’een ander derde deel zal stelen als de gelegenheid zich voordoet’. De New York Times van 10 juni 1971 haalde de woorden aan van officier van justitie M.J. Gross, die zei dat in Wallstreet, het financiële centrum te New York, „alles mag”. „Iedereen steelt — de loopjongens, de kantoorbedienden, en zelfs het toeziend personeel.”

Schokkend genoeg schatten Amerikaanse deskundigen op het gebied van de misdaad dat de totale waarde van de goederen die door uiterlijk „nette” employés worden gestolen (een jaarlijks bedrag van ongeveer $4.000.000.000) zeventig maal hoger ligt dan van dat wat door openlijke misdadigers wordt gestolen.

Ook stapelt dagelijks het bewijsmateriaal zich op dat de mannen die hoge regeringsposities bekleden, zowel nu als in het verleden, net zo geneigd zijn de feiten te vervalsen en dubbelhartig te zijn als de gewone burger — misschien zelfs nog meer. Wij bewijzen onszelf beslist geen dienst door de zaak anders voor te stellen.

Maar wat nu? Is er niets meer overgebleven wat nog hoop kan bieden op het verlichten van spanning? In geen geval.

Hoewel de geneesmiddelen die wij hebben beschouwd niet in staat blijken te zijn werkelijke verlichting te brengen, bestaat er een ware bron waartoe wij ons kunnen wenden.

[Kader op blz. 12]

Albert Einstein heeft over de moderne wetenschap gezegd: „In oorlogstijd helpt ze ons elkaar te vergiftigen en te verminken. In vredestijd heeft ze ons leven gehaast en onzeker gemaakt. In plaats dat ze ons bevrijd heeft van veel geestelijk uitputtende arbeid, heeft ze mensen tot machineslaven gemaakt van wie de meesten hun eentonige werk dag in dag uit met afkeer verrichten.”

[Illustratie op blz. 10]

Kan de ’geloof in uzelf’-filosofie u uit een verkeersopstopping helpen?

[Illustratie op blz. 11]

Miljoenen wenden zich tot occulte praktijken om een uitweg uit de spanningen te vinden, maar welke werkelijke verlichting is erdoor tot stand gebracht?

[Illustratie op blz. 12]

De prestaties van de wetenschap houden net zomin een belofte van werkelijke verlichting van spanningen in als de dolle sprongen van een medicijnman