Water, overal water — Maar hoe zuiver is het?
ZEVENTIG percent van het aardoppervlak bestaat uit water. Dit lijkt toch werkelijk wel een onuitputtelijke voorraad die niet ernstig in gevaar kan komen.
Houd echter in gedachten dat maar 3 percent uit zoet water bestaat. Minder dan 1 percent hiervan is voor de mens beschikbaar om te drinken, koken, baden, voor bevloeiing en andere doeleinden. De rest van het water ligt opgeslagen in zoute oceanen, ijsvelden of ondergrondse bekkens.
Hoe is het met de zo uiterst belangrijke zoetwatervoorraad van de aarde gesteld? Hebt u in de laatste tijd de rivieren of meren in de nabijheid van uw woonplaats wel eens goed bekeken? Wellicht bent u geschokt door wat u hebt gezien.
Wat gebeurt er met die voorraad?
Volgens schatting stroomt er dagelijks ongeveer 660.000.000.000 liter rioolwater en afval in de waterwegen van de Verenigde Staten. Meer dan 50 percent ontvangt slechts een „primaire” behandeling, waardoor de meeste verontreinigende stoffen niet worden verwijderd.
Dr. J. Gregman van het departement van binnenlandse zaken zegt: „Zo ongeveer elke rivier in dit land is tot op zekere hoogte verontreinigd. Sommige zijn niet meer in staat het afval te verwerken.” In juli 1969 werd de Cuyahogarivier in Ohio zo met olie en afval overladen dat er zowaar brand ontstond, waardoor twee bruggen werden beschadigd!
In andere industrielanden bevinden de rivieren zich in een soortgelijke toestand als in Amerika. Misschien hebt u het beeld voor ogen van de prachtige rivier de Rijn in Europa, zoals die op aanplakbiljetten van reisbureaus wordt afgebeeld. Thans staat de Rijn over het grootste deel van zijn lengte bekend als niet meer dan een open riool. Der Spiegel zegt over het vuil dat erin wordt geloosd: „Indien men al deze stoffen per spoor zou vervoeren, zou men — per dag! — meer dan 3000 dichte goederenwagens nodig hebben.”
Opmerkelijk reinigingsvermogen
Dat de mens rivieren als een soort van riool gebruikt waarin hij al zijn afval kwijt kan, is niet nieuw. Dit schiep tot voor kort geen problemen. Stromend water bezit een verbazingwekkend vermogen zichzelf te reinigen.
Wanneer er in een rivier organische afvalstoffen worden geloosd, wordt veel van het rioolslijk door de beweging van het water afgebroken en opgelost. Vervolgens ’verteert’ de rivier de overgebleven deeltjes door oxydatie en door bacteriën in het water die het organische afval in zich opnemen en het in onschadelijke, reukloze verbindingen omzetten. Zelfs het water van een sterk verontreinigde beek bij een kleine stad kan een paar kilometer verder stroomafwaarts weer volkomen schoon zijn.
Tegenwoordig lijden echter steeds meer rivieren op aarde aan ’indigestie’; ze worden troebel, gaan schuimen en stinken. Waarom? Ze worden ernstig overladen en ver boven hun normale zelfreinigingsvermogen belast.
Schijn kan bedriegen
Evenals dat met de lucht het geval is, kan men ook de zuiverheid van een massa water niet altijd beoordelen naar de manier waarop het eruitziet. Die rivier of dat meer in uw buurt ziet er wellicht behoorlijk helder, zelfs blauw, uit. Toch zou het water ervan ’op sterven’ kunnen liggen. Hoe dat zo?
Dit komt door wat men „eutroficatie” noemt. Dit betekent gewoon „overladen met voedsel”. Er gebeurt dan het volgende.
De boeren gebruiken tegenwoordig tonnen kunstmeststoffen die rijk zijn aan nitraten. Veel hiervan vloeit te eniger tijd af in de rivieren. Huisvrouwen gebruiken moderne wasmiddelen met veel fosfaten. Ook die komen ten slotte in rivieren en meren terecht. En dan?
Deze overdosering van voedingsstoffen brengt een enorme groei van algen en kleine waterplantjes teweeg. Wanneer de algen zich vermenigvuldigen, kan het zonlicht niet meer zo goed in het water doordringen. De dieper liggende algen sterven af. De overvloedige hoeveelheid rottende stoffen verbruikt hoe langer hoe meer de zuurstof in het water. De vissen worden ziek en sterven. Na verloop van tijd is al het leven in de rivier of het meer praktisch verdwenen.
Een voorbeeld van deze vorm van verstikking is het Eriemeer. Vissen die nog de moeite waard zijn, zwemmen, schoon water, het is allemaal zo goed als verdwenen. De Providence Sunday Journal vermeldt: „Minstens 40 [grote] meren in Europa en de Verenigde Staten zijn door dit ’eutroficatieproces’ overrompeld.”
„Nu ja”, zou u kunnen zeggen, we hebben toch altijd Zwitserland nog. Daar zijn toch nog prachtige en gezonde meren te vinden, onberoerd door de zorgeloosheid van de mens.” Zeker, de meren daar zien er voor de meeste mensen nog steeds blauw en prachtig uit, maar de Zwitsers zien ze reeds veranderen, zien hoe ze langzaam hun kristallen zuiverheid verliezen. De schitterende meren van Zürich, Genève en Neuchâtel behoren al tot de ’zieke’ wateren van de aarde, ernstig getroffen als ze zijn door „eutroficatie”. En in een verslag uit Duitsland wordt gezegd dat het Bodenmeer „wat het stervende water betreft op één lijn gezet kan worden met het Amerikaanse Eriemeer, het Lago Maggiore [tussen Italië en Zwitserland] en de Oslofjord in Noorwegen”.
De uiteindelijke vuilnisbelt van de mensheid
De meeste rivieren en meren monden ten slotte uit in zeeën of oceanen. Men zou denken dat hier de watervoorraad toch wel te groot is om werkelijk gevaar te lopen. In feite zijn de oceanen en zeeën op aarde, de uiteindelijke vuilnisbelt voor de mensheid, ook snel bezig te vervuilen.
Vorig jaar december had de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties vierhonderd geleerden uit veertig maritieme landen uitgenodigd om dit probleem te bespreken. De deskundigen spraken daar hun ernstige bezorgdheid uit over de Middellandse Zee. Niet alleen worden „van Tel Aviv tot Triëst” de kusten door menselijk afval vervuild, zeggen zij, maar het zelfreinigingsvermogen van de zee kan de hoeveelheid vuil die erin gestort wordt niet meer aan. Deze geleerden concludeerden: „De Middellandse Zee is snel bezig totaal te vervuilen.” De Baltische Zee is er niet veel beter aan toe.
In 1970 maakten de ontdekkingsreiziger Thor Heyerdahl en zijn mannen een reis over de Atlantische Oceaan in een papyrus boot. Zij waren verbaasd over wat zij midden op de oceaan zagen. Enorme vlakten waren bedekt met olieachtige klonters, schuim, slijk en vloeibaar vuil. Er waren dagen dat zij bang waren een bad te nemen omdat de oceaan zo smerig was.
Volgens het U.S. News & World Report hebben sommige deskundigen op het gebied der milieuhygiëne daarom de waarschuwing geuit dat „wanneer de regeringen niet sneller opschieten met het bedwingen van de verontreiniging, de wereldzeeën tegen 1980 even dood zullen zijn als het Eriemeer”.
Invloed op levende schepselen
De ’slachtingen’ onder de vissen in rivieren, meren en zeeën komen thans zo dikwijls voor dat ze nauwelijks meer in de kranten worden vermeld.
In de oceaan leeft ongeveer 90 percent van de vissen in de kustgebieden. Dat zijn juist de plaatsen waar de mens het water het ergst verontreinigt, door de uitmonding van vergiftigde rivieren (waarvan sommige kwikafval bevatten) en door olieverlies of het opzettelijk lozen van olie uit schepen. Dr. M. Blumer van het Oceanografische Instituut van Woods Hole zegt dat „de mens per jaar minstens drie miljoen ton olie in zee stort. Dit jaarlijkse totaal kan tot wel tien miljoen ton oplopen”.
In één klein gebied ter hoogte van Pensacola, Florida, vonden in 1970 in een tijdsbestek van drie maanden dertig ’slachtingen’ onder de vissen plaats, waarbij miljoenen vissen waren betrokken. In de Noordzee werd onlangs een uitgebreide laag dode vis ontdekt. Deze strekte zich over een afstand van 130 kilometer uit en was verscheidene meters dik. De vis was gedood door het vuil dat uit de Europese rivieren in zee stroomt.
Bestrijdingsmiddelen zoals DDT en andere, door de wind meegevoerd of van het land of in rivieren weggespoeld, komen ten slotte in meren en oceanen terecht. Veel van deze bestrijdingsmiddelen behouden jarenlang hun werkzaamheid. Kleine organismen in het water nemen die bestrijdingsmiddelen in zich op. De grotere vissen eten kleine visjes op die deze verontreinigde organismen hebben gegeten. Uiteindelijk eten vogels de vissen op. Bij elke fase in deze ’voedselketen’ worden de onoplosbare bestrijdingsmiddelen sterker geconcentreerd. Het gevolg is dat veel diersoorten, vooral vogels, uitsterven.
Een voorbeeld hiervan vindt men op de Anacapa-eilanden van Californië. Daar werd verleden zomer door de 500 paren bruine pelikanen slechts één jong voortgebracht doordat bestrijdingsmiddelen hun voortplantingsvermogen hadden aangetast.
Houd vooral ook in gedachten dat van pool tot pool bestrijdingsmiddelen worden aangetroffen, zowel bij de zeehonden aan de noordpool als bij de pinguïns aan de zuidpool!
Zuurstofvoorziening in gevaar?
Door verontreiniging van de zeeën wordt ook het plantenleven in gevaar gebracht. Men zegt dat zulk plantenleven, vooral het plankton dat kiezelwier genoemd wordt, een groot deel van de voorraad zuurstof op aarde voortbrengt — volgens sommigen wel 70 percent. Behalve door de aanslagen die op het plantenleven te land worden gepleegd, zou ook ’s mensen zuurstofvoorziening vanuit zee gevaar kunnen gaan lopen.
Het is een kolossaal probleem. Toch zijn er ook kolossale krachten die voor het welzijn van de mens werken. De zon onttrekt iedere seconde bijna 15.000.000 ton zoet water aan zoute oceanen en andere bronnen, en regenwolken gieten ongeveer een gelijke hoeveelheid op de aarde uit. Ongetwijfeld zijn zulke krachten en zo’n kringloop door een nog veel grotere Krachtbron in werking gesteld. Wij doen er goed aan in die richting naar uitkomst te zoeken.
[Diagram op blz. 9]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
HET GEZONDE MEER
1 Zonneënergie maakt het planten mogelijk stoffen in voedsel om te zetten
2 Bij het gebruik van basisvoedingsstoffen geven microscopische plantjes zuurstof af
3 Microscopische diertjes eten de plantjes op
4 Roofdieren eten kleinere dieren, sterven ten slotte af
5 Aaseters leven op dode of vergane materie
6 Bacteriën werken in op alle overblijfsels
7 Door bacteriën worden basisvoedingsstoffen vrijgemaakt