Verborgen water voor een dorstig land

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN AUSTRALIË

KUNT u zich een laag water indenken die qua oppervlakte groter is dan Lake Superior in Noord-Amerika, het Victoriameer in Afrika en de Kaspische Zee in Rusland bij elkaar, ja, groter dan de vijfendertig grootste meren in de wereld te zamen? Zo’n waterreservoir vindt u in Australië.

„In Australië?” zult u vragen. „Is dat niet het droogste land ter wereld?”

Ja, dit is waar, maar toch is er in Australië, verborgen onder de grond, zo’n grote laag water. Dit water bevindt zich in het Grote Artesische Bekken en beslaat een oppervlakte van 1,75 miljoen vierkante kilometer. In totaal liggen er onder ongeveer 2,6 miljoen vierkante kilometer van Australië zes artesische bekkens.

„Maar wat is een artesisch bekken?” zult u vragen.

Het is in wezen grondwater dat in een poreus bed van sedimentair gesteente onder druk opgesloten is. Het woord „artesisch” is afgeleid van het Latijnse Artesium, een Romeinse naam voor de Franse provincie Artois, nabij Calais. Hier werd in 1126 G.T. de eerste artesische put in Europa aangelegd, vandaar de naam artesisch.

Als een artesisch bekken via een put wordt afgetapt, stijgt het water onder druk op. Als de druk groot genoeg is om het water naar de oppervlakte te doen stijgen en te doen overlopen, wordt het een artesische put of een artesische bron genoemd. Soms staat het grondwater onder zo’n grote druk dat het enkele meters de lucht in spuit. Als de druk niet groot genoeg is om het water de oppervlakte te doen bereiken en te doen overlopen, wordt het subartesisch water genoemd.

Betekenis van de ontdekking

Het Grote Artesische Bekken strekt zich uit van ongeveer honderdvijftig kilometer vanaf de kust van de Grote Oceaan tot het midden van het Australische continent en van de Carpentaria Golf tot aan noordelijk Nieuw Zuid-Wales. De maximumlengte en -breedte is ongeveer 1800 kilometer. Het bekken ligt voor het grootste deel in de staat Queensland.

In dit hete, dorre, dunbevolkte land hangt het leven van een reiziger dikwijls van water af. Nog niet zo lang geleden is een onervaren reiziger in dit gebied ten gevolge van uitputting door de hitte en van dorst gestorven. Hij legde zijn laatste woorden op een draagbare bandrecorder vast. Toch bevond er zich, zonder dat hij het wist, op slechts een steenworp afstand een artesische put. Wat een verschil zou het hebben gemaakt als hij dit had geweten!

In de jaren 1880 werd het nieuws dat er in westelijk Queensland water was aangeboord, met enthousiasme begroet. Velen beseften dat de vlakten ideaal waren voor weidegronden, als er maar water was. De ontdekking van onderaards water was voor degenen die bereid waren de hitte, vliegen, stof en andere moeilijkheden te verduren, derhalve het teken aan de slag te gaan en voor een snelle expansie te zorgen.

De ene put na de andere werd geslagen totdat er thans in het Grote Artesische Bekken zo’n 3500 stromende putten zijn en ongeveer 5000 putten waarvan het water moet worden opgepompt. Sommige van deze putten leveren wel zeven en een half miljoen liter water per dag op.

Drinkwater voor het vee

Artesisch water is niet geschikt om op grote schaal voor voortdurende irrigatie gebruikt te worden. Dit komt door het natriumcarbonaatgehalte. Als drinkwater voor het vee is het echter waardevol. Naar verluidt hangt het bestaan van ongeveer 20 percent van Australië’s schapen geheel of gedeeltelijk van artesisch water af.

Het natriumcarbonaatgehalte van het Grote Artesische Bekken is 0,34 tot 2,06 gram per liter. Aangezien rundvee echter gedijt op 17 gram en schapen op water met 23 gram per liter of zelfs meer, vormt het mineraalgehalte geen werkelijk probleem voor vee.

Het water uit de put wordt via betonnen transportleidingen daarheen gebracht waar men het wil hebben. Sommige putten voorzien vele veehouders van water. De langste transportleiding uit één put is 188 kilometer, namelijk die uit de Wild Horse-​put bij Bollon in Queensland. Er stroomt 3.372.400 liter per dag doorheen. In tegenstelling tot vroeger jaren, wordt in de tegenwoordige putten de druk verminderd of worden de putten helemaal afgesloten als ze niet in gebruik zijn. Op deze wijze hoopt men het water te behouden en een zekere druk te handhaven.

Water voor hoelang?

Het is interessant dat de artesische putten steeds meer water bleven produceren tot 1914, toen er een hoogtepunt van meer dan 1300 miljoen liter per dag uit de grond stroomde. Sedertdien begon de stroom geleidelijk af te nemen. Ondanks de duizenden putten die er sindsdien zijn geslagen, is het totale aantal liters uit het Grote Artesische Bekken verminderd tot een stroom die thans op ongeveer 750 miljoen liter per dag wordt geschat.

Hoe is deze vermindering ontstaan? Welnu, door alle putten die er zijn geslagen, is er een grote hoeveelheid water en tevens een grote hoeveelheid druk vrijgekomen, en het water dat de voedingsgebieden binnendringt, sijpelt langzamer door het poreuze gesteente heen dan het water dat uit de putten opstijgt. Dientengevolge neemt de stroom geleidelijk af.

Wat er in de afgelopen zestig jaar of daaromtrent in het Grote Artesische Bekken is gebeurd, zou vergeleken kunnen worden met wat er gebeurt als u een tuinslang gebruikt. Als u uw vinger op het uiteinde drukt, nemen de druk en de hoeveelheid water in de slang toe zodat het water er, als u uw vinger wegneemt, plotseling met kracht uitspuit, doch dan tot een constante straal afneemt. Hoewel dit afnemen tot een constante straal slechts enkele seconden duurt nadat u uw vinger van de slang hebt weggenomen, is de vermindering in het artesische bekken jarenlang geleidelijk doorgegaan. De waterstroom neemt nog steeds af.

Sommige veehouders vragen zich ongerust af of de putten ten slotte misschien zullen opdrogen. Dit schijnt echter niet zo te zijn. De voedingsgebieden voor het onderaardse bekken ontvangen naar schatting 490 miljoen liter water per dag en men verwacht dus dat het afnemen van de waterstroom zal duren totdat de hoeveelheid die erin komt gelijk is aan de hoeveelheid die eruit gaat.

Het ziet er dus naar uit dat er voor nog vele toekomstige jaren voldoende water voor de schapen- en veefokkers zal zijn. Wat een wonderbaarlijk verschijnsel is een groot artesisch bekken! Hier in Australië is het inderdaad verborgen water voor een dorstig land!

[Kaart op blz. 24]

(Zie publicatie voor voledig gezette tekst)

AUSTRALIË