Ouders, wat onderwijst u door uw voorbeeld?
„Wordt . . . navolgers van God, als geliefde kinderen, en blijft in liefde wandelen.” — EFEZIËRS 5:1, 2.
1. Wat voor richtlijnen gaf Jehovah het eerste mensenpaar?
JEHOVAH is de Insteller van de gezinsregeling. Elk gezin dankt zijn bestaan aan hem, omdat hij het eerste gezin tot stand bracht en het eerste mensenpaar hun voortplantingsvermogen schonk (Efeziërs 3:14, 15). Hij gaf Adam en Eva fundamentele instructies met betrekking tot hun verantwoordelijkheden en stelde hen ook ruimschoots in de gelegenheid persoonlijk initiatief te ontplooien bij het zorg dragen hiervoor (Genesis 1:28-30; 2:6, 15-22). Nadat Adam en Eva hadden gezondigd, werden de situaties waaraan gezinnen het hoofd moesten bieden gecompliceerder. Niettemin voorzag Jehovah liefdevol in richtlijnen waardoor zijn dienstknechten geholpen zouden worden zulke situaties tegemoet te treden.
2. (a) Hoe heeft Jehovah geschreven raad met mondelinge instructies versterkt? (b) Welke vraag moeten ouders zichzelf stellen?
2 Als onze Grootse Onderwijzer heeft Jehovah veel meer gedaan dan geschreven richtlijnen verschaffen met betrekking tot wat wij dienen te doen en wat wij dienen te vermijden. In oude tijden combineerde hij geschreven instructies met mondelinge instructies via de priesters en de profeten en via familiehoofden. Wie gebruikt hij in deze tijd om zulk mondeling onderwijs te verschaffen? Christelijke ouderlingen en ouders. Als u een ouder bent, doet u dan uw deel om uw gezin in Jehovah’s wegen te onderwijzen? — Spreuken 6:20-23.
3. Wat kunnen gezinshoofden van Jehovah leren als het op doeltreffend onderwijs aankomt?
3 Hoe dient zulk onderwijs in het gezin gegeven te worden? Jehovah geeft het voorbeeld. Hij zet duidelijk uiteen wat goed en wat kwaad is, en hij maakt volop gebruik van herhaling (Exodus 20:4, 5; Deuteronomium 4:23, 24; 5:8, 9; 6:14, 15; Jozua 24:19, 20). Hij bedient zich van tot nadenken stemmende vragen (Job 38:4, 8, 31). Door middel van illustraties en werkelijk gebeurde voorbeelden wekt hij onze gevoelens op en vormt hij ons hart (Genesis 15:5; Daniël 3:1-29). Ouders, wanneer u uw kinderen onderwijst, tracht u dan dat voorbeeld na te volgen?
4. Wat leren wij van Jehovah wat het toedienen van streng onderricht betreft, en waarom is streng onderricht belangrijk?
4 Jehovah staat pal voor wat juist is, maar hij begrijpt de gevolgen van onvolmaaktheid. Voordat hij dus straft, onderwijst hij onvolmaakte mensen en geeft hun herhaaldelijke waarschuwingen en vermaningen (Genesis 19:15, 16; Jeremia 7:23-26). Wanneer hij streng onderricht, doet hij het in de juiste mate, niet buitensporig (Psalm 103:10, 11; Jesaja 28:26-29). Als dat de wijze is waarop wij met onze kinderen omgaan, blijkt daaruit dat wij Jehovah kennen, en zal het gemakkelijker voor hen zijn om hem ook te leren kennen. — Jeremia 22:16; 1 Johannes 4:8.
5. Wat kunnen ouders omtrent luisteren van Jehovah leren?
5 Het is prachtig dat Jehovah als een liefdevolle hemelse Vader luistert. Hij vaardigt niet slechts bevelen uit. Hij moedigt ons aan ons hart voor hem uit te storten (Psalm 62:8). En als onze tot uitdrukking gebrachte gevoelens niet helemaal juist zijn, laat hij geen donderende bestraffing vanuit de hemel horen. Geduldig onderwijst hij ons. Hoe passend is daarom de raad van de apostel Paulus: „Wordt . . . navolgers van God, als geliefde kinderen”! (Efeziërs 4:31–5:1) Wat een schitterend voorbeeld geeft Jehovah aan ouders die er moeite voor doen hun kinderen te onderwijzen! Het is een voorbeeld dat ons hart bereikt en bij ons het verlangen wekt zijn weg ten leven te bewandelen.
De invloed die door voorbeeld wordt uitgeoefend
6. Hoe oefenen de houding en het voorbeeld van ouders invloed uit op hun kinderen?
6 Buiten mondeling onderwijs heeft voorbeeld een diepgaande invloed op jongeren. Of ouders het nu prettig vinden of niet, hun kinderen zullen hen beslist imiteren. Het kan de ouders voldoening schenken — soms misschien schokken — wanneer zij horen dat hun kinderen dingen zeggen die zijzelf hebben gezegd. Wanneer zowel het gedrag als de houding van de ouders diepe waardering voor geestelijke zaken weerspiegelt, oefent dit een positieve invloed op de kinderen uit. — Spreuken 20:7.
7. Wat voor ouderlijk voorbeeld gaf Jefta zijn dochter, en met welk resultaat?
7 De uitwerking van een ouderlijk voorbeeld komt in de bijbel prachtig tot uiting. Jefta, die door Jehovah werd gebruikt om Israël naar de overwinning op de Ammonieten te leiden, was ook vader. Het verslag over zijn antwoord aan de koning van Ammon geeft te kennen dat Jefta herhaaldelijk de geschiedenis omtrent Jehovah’s bemoeienissen met Israël moet hebben gelezen. Hij kon die geschiedenis uitvoerig citeren en hij legde een krachtig geloof in Jehovah aan de dag. Ongetwijfeld heeft zijn voorbeeld zijn dochter geholpen het geloof en de zelfopofferende geest te ontwikkelen die zij aan de dag legde toen zij als een aan Jehovah toegewijde ongehuwde vrouw een levenslange loopbaan van dienst begon. — Rechters 11:14-27, 34-40; vergelijk Jozua 1:8.
8. (a) Welke voortreffelijke houding legden Samuëls ouders aan de dag? (b) Hoe trok Samuël daar profijt van?
8 Samuël was als kind voorbeeldig en als profeet zijn leven lang getrouw aan God. Zou u willen dat uw kinderen zo werden als hij? Analyseer het voorbeeld eens dat Samuëls ouders, Elkana en Hanna, hebben gegeven. Hoewel de situatie in hun huisgezin niet volmaakt was, gingen zij voor aanbidding geregeld op naar Silo, naar de plaats waar de heilige tabernakel zich bevond (1 Samuël 1:3-8, 21). Let eens op het intense gevoel waarmee Hanna bad (1 Samuël 1:9-13). Merk op hoe beiden dachten over de belangrijkheid een aan God gedane belofte na te komen (1 Samuël 1:22-28). Door hun schitterende voorbeeld werd Samuël ongetwijfeld geholpen de hoedanigheden te ontwikkelen die hem in staat stelden een juiste handelwijze te volgen — ook al toonden mensen om hem heen die Jehovah zogenaamd dienden geen respect voor Gods wegen. Mettertijd vertrouwde Jehovah aan Samuël de verantwoordelijkheid toe om als Zijn profeet te dienen. — 1 Samuël 2:11, 12; 3:1-21.
9. (a) Welke invloeden die Timotheüs thuis ondervond, hadden een goede uitwerking op hem? (b) Wat voor persoon werd Timotheüs?
9 Zou u graag willen dat uw zoon zou worden als Timotheüs, die als jonge man een metgezel van de apostel Paulus werd? Timotheüs’ vader was geen gelovige, maar zijn moeder en zijn grootmoeder gaven een goed voorbeeld van waardering voor geestelijke dingen. Dit droeg er ongetwijfeld toe bij dat er een goed fundament voor Timotheüs’ leven als een christen werd gelegd. Er wordt ons gezegd dat zijn moeder, Eunice, en zijn grootmoeder Loïs „geloof . . . zonder enige huichelarij” hadden. Hun leven als christenen was geen uiterlijk vertoon; zij leefden werkelijk in overeenstemming met wat zij beleden te geloven, en zij onderwezen de jonge Timotheüs hetzelfde te doen. Timotheüs bewees dat hij betrouwbaar was en dat hij zich echt om het welzijn van anderen bekommerde. — 2 Timotheüs 1:5; Filippenzen 2:20-22.
10. (a) Welke voorbeelden buitenshuis kunnen invloed op onze kinderen hebben? (b) Hoe dienen wij te reageren wanneer deze invloeden in de spraak of de houding van onze kinderen tot uiting komen?
10 De voorbeelden die invloed op onze kinderen uitoefenen, bevinden zich niet allemaal thuis. Zo zijn er kinderen met wie zij op school zitten, onderwijzers wier werk het is om jonge geesten te vormen, mensen die er rotsvast van overtuigd zijn dat een ieder zich naar diep ingewortelde stam- of gemeenschapsgebruiken dient te schikken, sportsterren wier prestaties alom worden geprezen en staatsfunctionarissen wier gedrag breed in het nieuws wordt uitgemeten. Miljoenen kinderen zijn ook aan de wreedheid van oorlog blootgesteld. Dient het ons te verbazen als deze invloeden in de spraak of het gedrag van onze kinderen tot uiting komen? Hoe reageren wij wanneer dat gebeurt? Lost een fikse bestraffing of een flinke uitbrander het probleem op? Zou het, in plaats van onze kinderen een snel antwoord te geven, niet beter zijn ons af te vragen: ’Is er iets in de manier waarop Jehovah met ons handelt waardoor wij geholpen worden te onderscheiden hoe wij deze situatie moeten aanpakken?’ — Vergelijk Romeinen 2:4.
11. Wanneer ouders fouten maken, hoe kan dit dan invloed uitoefenen op de houding van hun kinderen?
11 Natuurlijk zullen onvolmaakte ouders situaties niet altijd op de beste manier aanpakken. Zij zullen fouten maken. Wanneer kinderen dat beseffen, zullen zij hierdoor dan geleidelijk hun respect voor hun ouders verliezen? Dat kan gebeuren, vooral als de ouders trachten hun eigen dwalingen te verdoezelen door hardvochtig hun gezag te laten gelden. Maar de afloop kan heel anders zijn als de ouders nederig zijn en hun fouten grif toegeven. Hierin kunnen zij een waardevol voorbeeld geven aan hun kinderen, die moeten leren hetzelfde te doen. — Jakobus 4:6.
Wat wij door ons voorbeeld kunnen onderwijzen
12, 13. (a) Wat moeten kinderen omtrent liefde leren, en hoe kan dit hun het doeltreffendst onderwezen worden? (b) Waarom is het belangrijk dat kinderen omtrent liefde leren?
12 Er zijn veel waardevolle lessen die het doeltreffendst onderwezen kunnen worden wanneer mondeling onderricht vergezeld gaat van een goed voorbeeld. Beschouw eens enkele daarvan.
13 Onzelfzuchtige liefde tot uitdrukking brengen: Een van de belangrijkste lessen die versterkt worden door voorbeeld is de betekenis van liefde. „Wij hebben lief omdat [God] ons eerst heeft liefgehad” (1 Johannes 4:19). Hij is de Bron en het allerbeste voorbeeld van liefde. Deze op beginselen gebaseerde liefde, aʹga·pe, wordt in de bijbel meer dan 100 maal genoemd. Het is een hoedanigheid waardoor ware christenen worden geïdentificeerd (Johannes 13:35). Zo’n liefde moet jegens God en Jezus Christus tentoongespreid worden en ook door mensen jegens elkaar — zelfs jegens mensen waarop wij misschien niet bijzonder gesteld zijn (Mattheüs 5:44, 45; 1 Johannes 5:3). Deze liefde moet in ons hart zijn en ons leven kenmerken voordat wij haar doeltreffend aan onze kinderen kunnen onderwijzen. Daden zeggen meer dan woorden. In het gezin moeten kinderen liefde en verwante hoedanigheden, zoals genegenheid, zien en ervaren. Zonder deze dingen wordt de ontwikkeling van een kind fysiek, mentaal en emotioneel belemmerd. Kinderen moeten ook zien hoe liefde en genegenheid op een juiste wijze jegens medechristenen buiten het gezin tentoon worden gespreid. — Romeinen 12:10; 1 Petrus 3:8.
14. (a) Hoe kan kinderen onderwezen worden goed werk te doen dat voldoening schenkt? (b) Hoe kan dit in uw gezinssituatie worden gedaan?
14 Leren hoe te werken: Werk is een fundamenteel aspect van het leven. Om een gevoel van eigenwaarde te hebben, moet een persoon leren hoe hij kwaliteitswerk kan leveren (Prediker 2:24; 2 Thessalonicenzen 3:10). Als een kind taken toegewezen krijgt waarvoor hij maar heel weinig instructies heeft gehad en hem vervolgens een uitbrander wordt gegeven omdat hij zich er niet goed van heeft gekweten, is het onwaarschijnlijk dat hij zal leren goed werk te doen. Maar wanneer kinderen leren door werkelijk samen met hun ouders te werken en zij op passende wijze worden geprezen, is het waarschijnlijker dat zij leren werk te verrichten dat voldoening schenkt. Als de ouders hun voorbeeld vergezeld laten gaan met uitleg, kan het zijn dat de kinderen niet alleen leren hoe zij zich van een taak moeten kwijten, maar ook leren problemen te overwinnen, in een taak te volharden totdat die volbracht is, en te redeneren en beslissingen te nemen. Tegen deze achtergrond kunnen zij geholpen worden te beseffen dat Jehovah ook werkt, dat hij goed werk verricht en dat Jezus zijn Vader navolgt (Genesis 1:31; Spreuken 8:27-31; Johannes 5:17). Als een gezin het boerenbedrijf uitoefent of een zaak drijft, kan het zijn dat sommige gezinsleden samen werken. Of misschien kan de moeder haar zoon of dochter leren koken en na een maaltijd alles op te ruimen. Een vader die buitenshuis werkt, kan plannen maken om thuis met zijn kinderen karweitjes te doen. Hoe nuttig is het wanneer de ouders bij zoiets niet alleen in gedachten hebben de klusjes gedaan te krijgen die aan de orde zijn, maar ook de kinderen voor het leven toe te rusten!
15. Op welke manieren kunnen lessen in geloof worden onderwezen? Illustreer dit.
15 Geloof behouden ondanks tegenspoed: Geloof is ook een uiterst belangrijk aspect van ons leven. Wanneer geloof in een gezinsstudie wordt besproken, kunnen de kinderen leren het te definiëren. Misschien nemen zij ook kennis van het bewijsmateriaal waardoor geloof in hun hart begint te groeien. Maar wanneer zij zien dat hun ouders ondanks zware beproevingen een onwankelbaar geloof aan de dag leggen, kan de uitwerking zich levenslang doen gelden. Een bijbelstudente in Panama liep gevaar door haar echtgenoot uit hun huis gezet te worden als zij er niet mee ophield Jehovah te dienen. Toch liep zij met haar vier kleine kinderen geregeld zestien kilometer en reed vervolgens per bus nog eens dertig kilometer om naar de dichtstbijzijnde Koninkrijkszaal te komen. Door dat voorbeeld aangemoedigd, hebben ongeveer twintig leden van haar familie de weg der waarheid aanvaard.
Een voorbeeld geven van dagelijks bijbellezen
16. Waarom wordt dagelijks bijbellezen in gezinsverband aanbevolen?
16 Een van de waardevolste gewoonten die een gezin kan instellen — een gewoonte die de ouders tot voordeel zal strekken en een voorbeeld ter navolging voor de kinderen zal zijn — is het geregeld lezen van de bijbel. Lees, indien enigszins mogelijk, elke dag wat in de bijbel. Het is niet het belangrijkste hoeveel men leest. Veel belangrijker is de geregeldheid en de manier waarop het wordt gedaan. Voor kinderen kan het bijbellezen worden aangevuld door, indien ze in uw taal beschikbaar zijn, naar audiocassettes van Mijn boek met bijbelverhalen te luisteren. Door elke dag Gods Woord te lezen, worden wij geholpen Gods gedachten steeds voor ogen te houden. En als zulk bijbellezen niet alleen door afzonderlijke personen maar door gezinnen wordt gedaan, kunnen hele gezinnen hierdoor geholpen worden Jehovah’s wegen te bewandelen. Op de onlangs gehouden „Gods weg ten leven”-congressen werd in het drama Gezinnen — Maak dagelijks bijbellezen tot een levenswijze! tot deze gewoonte aangemoedigd. — Psalm 1:1-3.
17. Hoe zijn het bijbellezen als gezin en het uit het hoofd leren van sleutelteksten een hulp om de raad uit Efeziërs 6:4 toe te passen?
17 Bijbellezen in gezinsverband is in overeenstemming met wat de apostel Paulus in zijn geïnspireerde brief aan christenen in Efeze schreef, namelijk: „Vaders, irriteert uw kinderen niet, maar blijft hen in het strenge onderricht en de ernstige vermaning van Jehovah grootbrengen” (Efeziërs 6:4). Wat betekent dat? „Ernstige vermaning” betekent letterlijk „[het] inbrengen van gezindheid (denkwijze)”; christelijke vaders worden dus aangespoord de gezindheid of denkwijze van Jehovah God in hun kinderen te prenten — de kinderen te helpen Gods gedachten te leren kennen. De kinderen aanmoedigen sleutelteksten uit het hoofd te leren, kan een hulp zijn om dit tot stand te brengen. Het doel is om de denkwijze van de kinderen door Jehovah’s gedachten te laten leiden, zodat hun verlangens en gedrag geleidelijk goddelijke maatstaven zullen weerspiegelen, of de ouders nu wel of niet bij de kinderen zijn. De bijbel is het fundament van zo’n denkwijze. — Deuteronomium 6:6, 7.
18. Wat kan bij het lezen van de bijbel nodig zijn teneinde (a) hem duidelijk te begrijpen? (b) profijt te trekken van de erin vervatte raad? (c) te reageren op wat erin omtrent Jehovah’s voornemen wordt geopenbaard? (d) profijt te trekken van wat erin gezegd wordt over de houdingen en daden van mensen?
18 Wil de bijbel invloed op ons leven uitoefenen, dan moeten wij uiteraard begrijpen wat er in staat. Voor velen kan dit betekenen dat zij gedeelten meer dan eens moeten lezen. Om de volledige betekenis van bepaalde uitdrukkingen te vatten, kan het zijn dat wij woorden in een woordenboek of in Inzicht in de Schrift moeten opzoeken. Als de schriftplaats raad of een gebod bevat, neem dan de tijd om te spreken over hedendaagse situaties waarop ze van toepassing is. Vervolgens kunt u vragen: ’Hoe kan het toepassen van deze raad ons tot voordeel strekken?’ (Jesaja 48:17, 18) Als de schriftplaats iets zegt over een of ander aspect van Jehovah’s voornemen, vraag dan: ’Hoe wordt ons leven erdoor beïnvloed?’ Misschien leest u een verslag waarin melding wordt gemaakt van de houdingen en daden van mensen. Welke spanningen in het leven hebben zij ondervonden? Hoe gingen zij daarmee om? Hoe kunnen wij profijt trekken van hun voorbeeld? Neem altijd de tijd om te bespreken wat het verslag in ons huidige leven betekent. — Romeinen 15:4; 1 Korinthiërs 10:11.
19. Wat zullen wij onze kinderen verschaffen door navolgers van God te zijn?
19 Wat een schitterende manier om Gods gedachten in onze geest en ons hart te prenten! Aldus zullen wij werkelijk worden geholpen om „navolgers van God, als geliefde kinderen,” te worden (Efeziërs 5:1). En wij zullen een voorbeeld verschaffen dat werkelijk de moeite waard is om door onze kinderen nagevolgd te worden.
Kunt u zich dit herinneren?
◻ Hoe kunnen ouders profijt trekken van Jehovah’s voorbeeld?
◻ Waarom moet mondeling onderwijs van kinderen vergezeld gaan van goed ouderlijk voorbeeld?
◻ Wat zijn enkele lessen die het beste door ouderlijk voorbeeld worden onderwezen?
◻ Hoe kunnen wij volledig profijt trekken van het bijbellezen in gezinsverband?
[Illustraties op blz. 10]
Velen vinden het fijn als gezin dagelijks de bijbel te lezen