Is vasten uit de tijd?

„SINDS mijn tienerjaren heb ik iedere maandag gevast”, zegt Mrudulaben, een welgestelde 78-jarige Indiase vrouw. Het was een onderdeel van haar aanbidding, een manier om zich te verzekeren van een goed huwelijk, gezonde kinderen en bescherming voor haar man. Nu zij weduwe is, vast zij nog steeds ’s maandags voor een goede gezondheid en voor het welzijn van haar kinderen. Net als zij maken de meeste hindoevrouwen geregeld vasten tot een deel van hun leven.

Prakash, een zakenman van middelbare leeftijd die in een voorstad van Mumbai (Bombay, India) woont, zegt dat hij ieder jaar op de maandagen van sawan (shravan) vast. Dat is een maand van bijzondere religieuze betekenis op de hindoekalender. Prakash legt uit: „Ik ben er om religieuze redenen mee begonnen, maar nu vormen gezondheidsredenen voor mij een extra motief om ermee door te gaan. Aangezien sawan tegen het eind van de moesson valt, geeft het mijn lichaam de kans zich te reinigen van ziekten die typisch bij het regenseizoen horen.”

Sommigen vinden dat vasten iemand in fysiek, mentaal en geestelijk opzicht helpt. De Grolier International Encyclopedia bijvoorbeeld verklaart: „Recent wetenschappelijk onderzoek suggereert dat vasten gezond kan zijn en, mits zorgvuldig beoefend, een verhoogde staat van bewustzijn en gevoeligheid teweeg kan brengen.” Naar verluidt was de Griekse filosoof Plato gewoon tien of meer dagen te vasten en liet de wiskundige Pythagoras zijn leerlingen vasten voordat hij hen onderwees.

Voor sommigen betekent vasten dat zij zich gedurende een vastgestelde periode geheel onthouden van voedsel en water, terwijl anderen tijdens hun vasten wel vocht tot zich nemen. Bepaalde maaltijden overslaan of zich van een bepaald soort voedsel onthouden, wordt door velen eveneens als vasten beschouwd. Maar langdurig vasten zonder toezicht kan gevaarlijk zijn. De journalist Parul Sheth zegt dat het lichaam, nadat het uit zijn voorraad koolhydraten heeft geput, ertoe overgaat spiereiwitten om te zetten in glucose en vervolgens het lichaamsvet aanspreekt. Wanneer vet in glucose wordt omgezet, komen er giftige produkten vrij die ketonlichamen heten. Als deze zich ophopen, verplaatsen ze zich naar de hersenen, waar ze het centrale zenuwstelsel beschadigen. „Op dit punt kan vasten gevaarlijk worden”, zegt Sheth. „Je kunt verward en gedesoriënteerd raken en nog erger. . . . [Het kan uitlopen op] een coma en uiteindelijk de dood.”

Een instrument en een ritueel

Vasten is als een machtig werktuig voor politieke of sociale doeleinden gebruikt. Een prominente figuur die dit wapen hanteerde, was Mohandas K. Gandhi in India. Hij werd door honderden miljoenen mensen zeer hooggeacht en gebruikte het vasten om een krachtige invloed op de enorme hindoebevolking in India uit te oefenen. In een beschrijving van het resultaat van zijn vasten om een arbeidsconflict tussen fabrieksarbeiders en fabriekseigenaars te beslechten, zei Gandhi: „Het eindresultaat was dat er bij alle partijen een sfeer van goede wil werd geschapen. Het hart van de fabriekseigenaars werd geraakt . . . De staking werd beëindigd toen ik nog maar drie dagen had gevast.” De president van Zuid-Afrika, Nelson Mandela, nam in de jaren dat hij een politieke gevangene was, deel aan een vijf dagen durende hongerstaking.

Maar de meerderheid van degenen die vasten tot een gewoonte hebben gemaakt, hebben dat om religieuze redenen gedaan. Vasten is een belangrijk ritueel in het hindoeïsme. Op bepaalde dagen, zo verklaart het boek Fasts and Festivals of India, „wordt een complete vasten in acht genomen . . . er wordt zelfs helemaal geen water gedronken. Zowel mannen als vrouwen nemen een strenge vasten in acht . . . om zich te verzekeren van geluk, voorspoed en vergeving van overtredingen en zonden.”

In het jainisme wordt het vasten alom beoefend. The Sunday Times of India Review bericht: „Een jain-muni [wijze] in Bombay [Mumbai] heeft 201 dagen achtereen slechts twee glazen gekookt water per dag gedronken. Hij viel 33 kilo af.” Sommigen vasten zelfs tot zij de hongerdood sterven, in de overtuiging dat dit verlossing zal brengen.

Voor volwassenen die de islam beoefenen, is vasten gedurende de maand ramadan verplicht. De hele maand mag er van zonsopgang tot zonsondergang niets worden gegeten of gedronken. Iedereen die in deze tijd ziek of op reis is, moet de vastendagen inhalen. Sommigen in de christenheid nemen de grote vasten in acht, de periode van veertig dagen voorafgaand aan Pasen, en veel religieuze orden vasten ook op andere gespecificeerde dagen.

Vasten is beslist niet uit de tijd. En aangezien het in zoveel religies een rol speelt, kunnen wij ons afvragen: Is vasten een vereiste van God? Zijn er gelegenheden waarbij christenen kunnen besluiten te vasten? Kan dit nuttig zijn? Het volgende artikel zal deze vragen bespreken.

[Illustratie op blz. 3]

Het jainisme beziet vasten als een manier om de verlossing van de ziel te bewerkstelligen

[Illustratie op blz. 4]

Mohandas K. Gandhi gebruikte vasten als een machtig werktuig voor politieke of sociale doeleinden

[Illustratie op blz. 4]

In de islam is vasten gedurende de maand ramadan verplicht

[Verantwoording]

Garo Nalbandian