Steeds meer slecht nieuws

IS HET u ooit opgevallen dat krantekoppen die slecht nieuws brengen meer belangstelling bij de lezers wekken dan die welke goed nieuws bekendmaken? Of het nu een krantekop is over een natuurramp of een opzienbarende roddel die met grote letters op de voorpagina van een sensatieblad staat, slecht nieuws schijnt beter te verkopen dan goed nieuws.

Er is tegenwoordig geen gebrek aan slecht nieuws. Maar men vraagt zich soms af of verslaggevers en journalisten getraind zijn om slecht nieuws op te sporen en uit te pluizen — ten koste van eventueel goed nieuws.

Volop slecht nieuws door de geschiedenis heen

Ja, er is door de eeuwen heen volop slecht nieuws geweest, waarbij elk goed nieuws in het niet viel. In de annalen van de geschiedenis slaat de balans zwaar door naar menselijk lijden, teleurstelling en wanhoop, dingen die de mensheid heeft ondervonden.

Laten wij eens enkele voorbeelden bekijken. In het boek Chronicle of the World, samengesteld door Jacques Legrand, staan een aantal verslagen die elk zijn geschreven voor de specifieke datum waarop de gebeurtenis is voorgevallen maar alsof ze worden verteld door een hedendaagse journalist die er verslag van doet. Door deze goed gedocumenteerde verslagen krijgen wij een algemeen overzicht van het wijdverbreide slechte nieuws dat de mens tijdens heel zijn door moeilijkheden gekenmerkte bestaan hier op de planeet Aarde te horen heeft gekregen.

Kijk om te beginnen eens naar dit vroege bericht uit het Griekenland van 429 v.G.T. Het brengt verslag uit van de oorlog die toen tussen Athene en Sparta woedde: „De stadstaat Potidaea was gedwongen zich over te geven aan de belegerende Atheners toen er zo’n honger in de stad heerste dat de inwoners de lijken van hun doden aten.” Dat is beslist slecht nieuws!

Als wij verdergaan naar de eerste eeuw voor onze gewone tijdrekening, treffen wij een aanschouwelijk bericht aan van de dood van Julius Caesar, gedateerd Rome, 15 maart 44 v.C. „Julius Caesar is vermoord. Hij werd doodgestoken door een groep samenzweerders, van wie sommigen zijn beste vrienden waren, toen hij vandaag, de idus van maart, plaatsnam in het senaatsgebouw.”

Gedurende de eeuwen hierna bleef slecht nieuws overvloedig voorkomen. Een schokkend voorbeeld is het volgende nieuws uit het Mexico van 1487: „In de meest spectaculaire offerplechtigheid die ooit in de Azteekse hoofdstad, Tenochtitlán, te zien was, hebben 20.000 mensen hun hart moeten afstaan aan Huitzilopochtli, de oorlogsgod.”

Niet alleen de wreedheid van de mens heeft voor slecht nieuws gezorgd maar ook zijn achteloosheid heeft bijgedragen tot de lange lijst slechte berichten. De grote brand van Londen schijnt zo’n ramp te zijn geweest. Het verslag uit Londen (Engeland), gedateerd 5 september 1666, luidt: „Eindelijk is de brand van Londen, na vier dagen en vier nachten, een halt toegeroepen door de hertog van York, die buskruitploegen van de marine heeft ingezet om gebouwen op te blazen die zich op het pad van de vlammen bevonden. Zo’n 160 hectare is volledig verwoest; 87 kerken en meer dan 13.000 huizen werden in de as gelegd. Verbazingwekkend genoeg hebben slechts negen mensen het leven verloren.”

Wij moeten aan deze voorbeelden van slecht nieuws de epidemieën toevoegen die in veel werelddelen hebben geheerst — bijvoorbeeld de cholera-epidemie in het begin van de jaren ’30 van de vorige eeuw. De kop die dit rapporteert, luidt: „Het spookbeeld van cholera waart rond in Europa”. Het realistische verslag dat volgt, beschrijft slecht nieuws in zijn meest angstaanjagende vorm: „Cholera, tot 1817 in Europa onbekend, verbreidt zich vanuit Azië naar het westen. De bevolking van Russische steden zoals Moskou en Sint-Petersburg is al uitgedund — de meeste slachtoffers zijn arme stadsbewoners.”

Escalatie in de afgelopen jaren

Hoewel slecht nieuws dus door de hele opgetekende geschiedenis heen een onontkoombaar feit is geweest, laten de afgelopen decennia van deze twintigste eeuw zien dat slecht nieuws aan het toenemen is, ja snel escaleert.

Ongetwijfeld is oorlogsnieuws de ergste vorm van slecht nieuws die onze huidige eeuw heeft gekend. De twee grootste oorlogen in de geschiedenis — heel toepasselijk de Eerste en Tweede Wereldoorlog genoemd — hebben er beslist voor gezorgd dat er op afgrijselijke schaal slecht nieuws werd gerapporteerd. Maar dat was in werkelijkheid slechts een fractie van het slechte nieuws dat deze rampspoedige eeuw heeft voortgebracht.

Bekijk eens een paar willekeurig gekozen krantekoppen:

1 september 1923: Aardbeving verwoest Tokio — 300.000 doden; 20 september 1931: Crisis — Engeland devalueert het pond; 25 juni 1950: Noord-Korea rukt Zuid-Korea binnen; 26 oktober 1956: Hongarije komt in opstand tegen het sovjetbewind; 22 november 1963: John Kennedy wordt in Dallas doodgeschoten; 21 augustus 1968: Russische tanks rollen binnen om een eind te maken aan de Praagse Lente; 12 september 1970: Gekaapte vliegtuigen opgeblazen in de woestijn; 25 december 1974: Cycloon Tracy verwoest Darwin — 66 personen komen om; 17 april 1975: Kambodja valt voor communistische strijdkrachten; 18 november 1978: Massazelfmoord in Guyana; 31 oktober 1984: Mevrouw Gandhi doodgeschoten; 28 januari 1986: Ruimteveer ontploft kort na de start; 26 april 1986: Kernreactor in de Sovjet-Unie staat in brand; 19 oktober 1987: De aandelenmarkt stort in; 25 maart 1989: Alaska getroffen door olieramp; 4 juni 1989: Troepen richten een bloedbad aan onder demonstranten op het Tian’anmenplein.

Ja, de geschiedenis laat zien dat er altijd volop slecht nieuws is geweest, en dat goed nieuws daarentegen betrekkelijk zeldzaam was. Terwijl slecht nieuws de laatste decennia is toegenomen, is goed nieuws jaar na jaar afgenomen.

Hoe komt dit? Zal het altijd zo zijn?

Het volgende artikel zal deze twee vragen bespreken.

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

WHO/League of Red Cross