Eeuwige pijniging — Waarom een verontrustende leerstelling?

„Ik hoor dat jullie je predikant hebben ontslagen. Wat deed hij verkeerd?”

„Hij zei ons maar steeds dat wij allemaal naar de hel gaan.”

„En wat zegt de nieuwe predikant?”

„De nieuwe predikant zegt ook dat wij naar de hel gaan.”

„Wat is dan het verschil?”

„Nu, het verschil is dat wanneer de vorige predikant het zei, het klonk alsof hij er blij om was; maar als de nieuwe het zegt, klinkt het alsof het zijn hart breekt.”

DIT verhaal, dat in een plaatjesboek wordt verteld, geeft op zijn eigen manier weer dat veel bijbelonderwijzers, en ook kerkgangers, niet gerust zijn over de leerstelling van de hel. In een ruimere context bevestigt het ook wat de Canadese theoloog Clark H. Pinnock opmerkte: „Ik denk dat van alle geloofsartikelen die het menselijke geweten door de eeuwen heen hebben gekweld, er maar weinig een grotere angst hebben kunnen veroorzaken dan de aanvaarde interpretatie van de hel als een bij bewustzijn ondergane eeuwige straf voor lichaam en ziel.”

Morele consequenties

Hoe komt het dan dat velen verontrust zijn over de taferelen van een vlammenzee die in de christenheid worden gepresenteerd? (Zie kader.) Professor Pinnock brengt naar voren: „Het idee dat een schepsel dat bij bewustzijn is tot in alle eeuwigheid lichamelijke en mentale pijniging zou moeten ondergaan, is zeer verontrustend, en de gedachte dat dit hun op grond van een goddelijke verordening wordt aangedaan, druist in tegen mijn overtuiging van Gods liefde.”

Ja, de leerstelling van eeuwige pijniging levert een moreel probleem op. Oprechte christenen denken bijvoorbeeld na over de vragen die de katholieke theoloog Hans Küng stelde: „Deze onbarmhartige, liefdeloze, gruwelijke fysiek-psychische kwelling, zonder hoop, zonder einde, aan zijn schepselen opgelegd, zou een God van liefde die . . . een eeuwigheid lang aanzien?” Küng vervolgt: „Is hij zo’n onbarmhartige schuldeiser? . . . Wat zou men denken van een mens, die zijn wraakzucht zo onverzoenlijk en onverzadigbaar bevredigde?”a Ja, hoe kan de God die ons in de bijbel zegt dat wij onze vijanden moeten liefhebben, zijn vijanden voor eeuwig willen pijnigen? (1 Johannes 4:8-10) Het is dus niet verbazingwekkend dat sommige mensen concluderen dat het denkbeeld van een hel eenvoudig onverenigbaar is met Gods eigenschappen, en dat deze leerstelling moreel gezien onlogisch is.

Veel andere gelovigen proberen hun geweten te sussen door deze vragen uit de weg te gaan. Maar door de ogen ervoor te sluiten, laat men deze verwarrende aspecten nog niet verdwijnen. Laten wij de kwestie dus onder de ogen zien. Welke morele consequenties heeft deze leerstelling? In de Criswell Theological Review schrijft professor Pinnock: „Eeuwige pijniging is moreel gezien onaanvaardbaar omdat God daardoor in een bloeddorstig monster wordt veranderd dat een eeuwig Auschwitz in stand houdt voor slachtoffers die hij niet eens toestaat te sterven.” Hij stelt de vraag: „Hoe kan iemand die de melk der mensenliefde [een uitdrukking uit Shakespeares „Macbeth”] in zich heeft, kalm blijven wanneer hij nadenkt over zo’n denkbeeld [de traditionele leerstelling van de hel]? . . . Hoe kunnen christenen zich ooit een godheid voorstellen die zo wreed en wraakgierig is?”

Pinnock laat zien welke slechte invloed deze leerstelling op het gedrag van de mens kan hebben gehad, door op te merken: „Ik vraag mij zelfs af welke wreedheden zijn begaan door degenen die in een God geloofden die zijn vijanden pijnigt.” Hij besluit: „Is dit geen hoogst verontrustend denkbeeld waar nog eens goed over nagedacht zou moeten worden?” Ja, als God zo’n wreedheid wordt toegeschreven, is het niet verbazingwekkend dat gevoelige kerkgangers de leerstelling van het hellevuur nog eens goed willen onderzoeken. En wat zien zij? Nog een probleem in verband met het denkbeeld van eeuwige pijniging.

De hel en gerechtigheid

Velen die over de traditionele leerstelling van de hel nadenken, vinden dat deze leerstelling God lijkt af te schilderen als iemand die onrechtvaardig handelt, dus het druist in tegen hun aangeboren gevoel voor gerechtigheid. In welk opzicht?

Eén antwoord vindt u door de leerstelling van eeuwige pijniging te vergelijken met een maatstaf van gerechtigheid die door God is bepaald: „[Gij moet geven] oog voor oog, tand voor tand” (Exodus 21:24). Brengt u nu eens deze door God aan het Israël uit de oudheid gegeven wet, een wet van exacte vergelding, van toepassing op de leerstelling van het hellevuur. Welke conclusie zult u waarschijnlijk trekken? Dat alleen die zondaars die eeuwige pijniging hebben veroorzaakt, op hun beurt dezelfde eeuwige pijniging verdienen — eeuwige pijniging voor eeuwige pijniging. Aangezien mensen echter (hoe slecht zij ook zijn) alleen maar tijdelijke pijniging kunnen veroorzaken, ontstaat er, wanneer zij tot eeuwige pijniging worden veroordeeld, een wanverhouding tussen hun zonden en de eeuwige straf van het hellevuur.

De straf zou, eenvoudig gezegd, te zwaar zijn. Ze zou veel verder gaan dan „oog om oog en tand om tand”. Wanneer u in aanmerking neemt dat het denkbeeld van vergelding door Jezus’ onderwijs werd gematigd, zult u wellicht toegeven dat ware christenen het er bijzonder moeilijk mee zouden hebben om eeuwige pijniging rechtvaardig te vinden. — Mattheüs 5:38, 39; Romeinen 12:17.

De leerstelling rechtvaardigen

Toch blijven veel gelovigen proberen de leerstelling te rechtvaardigen. Hoe? De Britse schrijver Clive S. Lewis spreekt voor de meeste verdedigers van de leerstelling in zijn boek The Problem of Pain: „Er is geen leerstelling die ik liever uit het christendom zou willen verwijderen dan deze, als dat in mijn macht lag. Maar ze wordt volledig door de Schrift en in het bijzonder door de woorden van Onze Heer zelf ondersteund.” Aanhangers van deze leerstelling geven dus toe dat eeuwige pijniging ontstellend is, maar tegelijkertijd houden zij vol dat de leerstelling onderwezen moet worden omdat zij van mening zijn dat de bijbel ze leert. De theoloog Pinnock merkt op: „Door de onaangenaamheid ervan te erkennen, hopen zij aan te tonen dat zij de bijbel onwankelbaar trouw zijn en een zekere heldhaftigheid bezitten doordat zij zo’n afschuwelijke waarheid louter en alleen geloven omdat de schrift ze leert. Zij stellen het voor alsof de onfeilbaarheid van de bijbel op het spel staat. Maar is dat werkelijk zo?”

Ook u vraagt u misschien af of trouw aan de bijbel u geen andere keus laat dan deze leerstelling te aanvaarden. Wat zegt de bijbel in werkelijkheid?

[Voetnoot]

[Kader op blz. 5]

DRIE EENSLUIDENDE BESCHRIJVINGEN

De Westminster Confessie, die door veel protestanten wordt aanvaard, zegt dat degenen die niet uitverkoren zijn, „in eeuwige pijnigingen geworpen zullen worden, en met eeuwige vernietiging gestraft zullen worden”. „In het rooms-katholieke christendom”, verklaart The Encyclopedia of Religion, „beschouwt men de hel als een toestand van eeuwigdurende straf . . . gekenmerkt . . . door lijden als gevolg van vuur en andere pijnigingen.” Deze encyclopedie zegt verder dat „het oosters-orthodoxe christendom” eveneens „onderwijst dat de hel een bestemming van eeuwig vuur en eeuwige straf is voor de vervloekten”. — Deel 6, blz. 238, 239.