Heeft de mensheid werkelijk een messias nodig?
„WERELD HEEFT, VOLGENS FUNCTIONARIS, BEHOEFTE AAN EEN MESSIAS”
Deze kop stond in 1980 in The Financial Post van Toronto (Canada). De geciteerde functionaris was Aurelio Peccei, voorzitter en oprichter van een bekende groep specialisten die de Club van Rome wordt genoemd. Volgens de Post was Peccei van mening dat „een charismatisch leider — wetenschappelijk, politiek of religieus — ’s werelds enige redding zou zijn uit de sociale en economische beroeringen die de beschaving dreigen te vernietigen”. Hoe denkt u hierover? Zit deze wereld echt zo erg in het nauw dat de mensheid een messias nodig heeft? Beschouw eens een van de problemen waar deze wereld mee te maken heeft — honger.
TWEE grote, bruine ogen staren u vanaf een foto in een krant of tijdschrift aan. Het zijn de ogen van een kind, een klein meisje van nog geen vijf jaar oud. Maar deze ogen brengen geen glimlach op uw gezicht. Er is geen kinderlijke schittering in die ogen, geen blij gevoel van verwondering, geen naïef vertrouwen. In plaats daarvan zijn ze vol radeloze pijn, mistroostig lijden, hopeloze honger. Het kind is de hongerdood nabij. Pijn en honger zijn alles wat zij ooit heeft gekend.
Misschien laat u, net als velen, uw oog liever niet lang op zulke foto’s rusten, dus slaat u snel de bladzijde om. Niet dat het u niets kan schelen, maar u voelt u gefrustreerd omdat u vermoedt dat het voor dit meisje te laat is. De uitgemergelde ledematen en de opgezwollen buik zijn tekenen dat haar lichaam al begonnen is zichzelf te verteren. Op het moment dat u haar foto ziet, is zij waarschijnlijk al dood. En wat nog erger is, u weet dat zij allesbehalve een opzichzelfstaand geval is.
Hoe groot is het probleem precies? Welnu, kunt u zich 14 miljoen kinderen voor de geest halen? De meesten van ons kunnen dat niet; het aantal is gewoon te groot om zich er een beeld van te vormen. Stelt u zich dan eens een stadion met 40.000 zitplaatsen voor. Stelt u zich nu voor dat het tot de laatste plaats bezet is door kinderen — rij na rij, tribune na tribune, een zee van gezichten. Zelfs dat kan men zich moeilijk voor de geest halen. Toch zouden er 350 van zulke stadions vol kinderen nodig zijn om een aantal van 14 miljoen te krijgen. Volgens UNICEF (het kindernoodfonds van de Verenigde Naties) is dat het ontstellende aantal kinderen onder de vijf dat in ontwikkelingslanden jaarlijks sterft aan ondervoeding en aan ziekten die gemakkelijk te voorkomen zijn. Dat betekent dat er iedere dag bijna een stadion met kinderen sterft! Voeg hierbij nog eens het aantal hongerige volwassenen, en u komt op een totaal van een miljard mensen over de hele wereld die chronisch ondervoed zijn.
Waarom al die honger?
Deze planeet produceert momenteel meer voedsel dan mensen nu consumeren, en ze heeft het vermogen nog meer te produceren. Toch sterven er elke minuut 26 kinderen aan ondervoeding en ziekte. In diezelfde minuut geeft de wereld ongeveer twee miljoen dollar uit aan oorlogsvoorbereidingen. Kunt u zich voorstellen wat al dat geld — of slechts een gedeelte ervan — voor die 26 kinderen zou kunnen doen?
Het is duidelijk dat honger in de wereld niet eenvoudig aan een gebrek aan voedsel of geld te wijten is. Het probleem ligt veel dieper. Jorge E. Hardoy, een Argentijnse hoogleraar, bracht het als volgt onder woorden: „De wereld als geheel heeft een chronisch onvermogen om comfort, energie, tijd, bestaansmiddelen en kennis te delen met hen die deze dingen harder nodig hebben.” Ja, het probleem ligt niet bij de bestaansmiddelen van de mens maar bij de mens zelf. Hebzucht en zelfzucht lijken overheersende krachten in de menselijke samenleving te zijn. Het welvarendste vijfde deel van de wereldbevolking maakt gebruik van ongeveer zestigmaal zoveel goederen en diensten als het armste vijfde deel.
Het is waar dat sommigen oprecht proberen voedsel naar de hongerigen te brengen, maar hun pogingen worden grotendeels verijdeld door omstandigheden die zij niet in de hand hebben. Honger teistert vaak landen die door een burgeroorlog of een opstand worden verscheurd, en heel vaak verhinderen vijandige legers dat hulpgoederen de behoeftigen bereiken. Beide partijen zijn bang dat zij hun vijanden te eten geven door toe te laten dat voedsel de honger lijdende burgers in het vijandelijke gebied bereikt. Regeringen zelf achten het niet beneden hun waardigheid om verhongering als politiek wapen te gebruiken.
Geen oplossing?
Helaas is het probleem van miljoenen die verhongeren bepaald niet de enige crisis waardoor de huidige mens gekweld wordt. De ongeremde vernietiging en verontreiniging van het milieu, de aanhoudende plaag van oorlog die miljoenen levens vernietigt, de epidemieën van geweldmisdrijven die overal angst en wantrouwen zaaien, en het steeds verslechterende morele klimaat dat de wortel van veel van deze ellende lijkt te zijn — al deze wereldomvattende crisissen reiken elkaar als het ware de hand en bevestigen dezelfde onbetwistbare waarheid — de mens kan zichzelf niet met succes regeren.
Dat is ongetwijfeld de reden waarom veel mensen de hoop hebben opgegeven dat er ooit een oplossing voor de problemen van de wereld zal komen. Anderen hebben dezelfde mening als Aurelio Peccei had, de Italiaanse geleerde die in het begin van dit artikel werd genoemd. Als er ooit een oplossing komt, zo redeneren zij, moet die uit een bijzondere — misschien zelfs bovenmenselijke — bron komen. Bijgevolg heeft het denkbeeld van een messias een sterke aantrekkingskracht. Maar is het realistisch om op een messias te hopen? Of is het alleen maar een ijdele hoop?
[Illustratieverantwoording op blz. 2]
Omslagfoto’s: Boven: U.S. Naval Observatory; Beneden: NASA
[Illustratieverantwoording op blz. 3]
WHO-foto door P. Almasy
[Illustratieverantwoording op blz. 4]
WHO-foto door P. Almasy
U.S. Navy-foto