Ongelukken — Noodlot of omstandigheden?

TOEN Cristina, een aantrekkelijke jonge mannequin, in São Paulo (Brazilië) de drukke Nove de Julho Avenue overstak, zag zij de naderende bus niet. De chauffeur probeerde wanhopig zijn voertuig tot stilstand te brengen, maar het was te laat. Cristina werd overreden en vond de dood.

Dit tragische ongeluk haalde de voorpagina van de Braziliaanse krant O Estado de S. Paulo (29 juli 1990). Toch was het slechts een van de 50.000 dodelijke verkeersongevallen die zich jaarlijks in Brazilië voordoen. En terwijl nog duizenden meer als gevolg van zulke ongelukken invalide worden, komen anderen er zonder een schrammetje van af. Waarom bleef dit jonge meisje dan niet in leven? Was zij ertoe bestemd die dag te sterven?

Talloze mensen zullen betogen dat dit het geval is. Zij geloven in het noodlot en denken dat belangrijke gebeurtenissen, zoals de tijd van iemands dood, zijn voorbestemd. Dit geloof heeft aanleiding gegeven tot uitdrukkingen als „Niemand kan zijn lot ontlopen”, „Het was zijn tijd” of „Het heeft zo moeten zijn”. Schuilt er enige waarheid in zulke populaire gezegden? Zijn wij louter marionetten van het noodlot?

Het fatalisme, of de opvatting dat alle gebeurtenissen van tevoren zijn bepaald, heerste onder de oude Grieken en Romeinen. Zelfs nu nog is dit denkbeeld in veel religies sterk verankerd. De islam houdt zich bijvoorbeeld aan de woorden van de koran: „En niet is het gegeven aan een ziel te sterven dan met verlof van Allah, op een vast beschreven tijd.” Het geloof in het noodlot is ook in de christenheid algemeen en is gevoed door de calvinistische predestinatieleer. Het is dan ook gebruikelijk dat geestelijken bedroefde familieleden vertellen dat een bepaald ongeluk „de wil van God” was.

De opvatting dat ongelukken een uitvloeisel zijn van het noodlot, druist echter in tegen het gezonde verstand, de ervaring en de logica. Auto-ongelukken kunnen bijvoorbeeld bezwaarlijk het resultaat van goddelijke inmenging zijn, aangezien een grondig onderzoek gewoonlijk een volkomen logische oorzaak aan het licht zal brengen. Bovendien tonen statistieken duidelijk aan dat de waarschijnlijkheid van een ongeluk met noodlottige afloop sterk wordt verkleind door redelijke voorzorgsmaatregelen te nemen, zoals het dragen van een autogordel. Zouden bepaalde veiligheidsmaatregelen werkelijk de van tevoren vastgestelde wil van God kunnen verijdelen?

Het geloof in het noodlot heeft evenwel een negatieve uitwerking op de gelovige. Moedigt het niet aan tot dwaze daden, zoals snelheidsbeperkingen en verkeerslichten negeren of onder invloed van alcohol of drugs rijden? Ernstiger is dat geloof in het fatalisme sommige mensen ertoe brengt God de schuld te geven wanneer zij door een ongeluk worden getroffen. Doordat zij zich boos en hulpeloos voelen en ervan overtuigd zijn dat God zich niet om hen bekommert, kunnen zij zelfs hun geloof verliezen. De dichter Emerson zei zeer terecht: „Het bitterste tragische element in het leven is het geloof in een wreed noodlot.”

Maar wat heeft de bijbel over tegenslagen en ongelukken te zeggen? Wordt daarin werkelijk geleerd dat deze het resultaat zijn van het noodlot? En wat zegt de bijbel over onze vooruitzichten op redding? Kunnen wij in dit opzicht zelf kiezen?

[Inzet op blz. 4]

„Het bitterste tragische element in het leven is het geloof in een wreed noodlot.” — Ralph Waldo Emerson