Wordt uw leven beheerst door geloof in het noodlot?

IN september 1988 sloeg een ramp toe. De voortdurend zwellende wateren in de uitgestrekte delta van de Ganges en de Brahmaputra stegen 9 meter en overspoelden driekwart van Bangladesh. Duizenden mensen verdronken. Zo’n 37.000.000 werden dakloos. Ruim 60.000 kilometer wegennet werd weggevaagd.

Aangezien Bangladesh keer op keer door dergelijke overstromingen wordt getroffen, noemde een krant het land „Delta der verdoemenis”. Die beschrijving geeft weer wat veel mensen als de oorzaak van zulke ontstellende rampen zien: het noodlot.

Hoewel anderen misschien van mening zijn dat het leven niet door het noodlot wordt beheerst, worden fatalistische opvattingen feitelijk over de gehele aardbol aangetroffen. Waarom geloven zo velen in het noodlot, en wat is fatalisme?

De rol van religie

Het woord „fatalisme” komt van het Latijnse fatum, dat „het gesprokene” betekent of, volgens The Encyclopedia of Religion, Deel 5, bladzijde 290, „een profetische verklaring, een orakel, een godsbesluit”. Fatalisten geloven dat gebeurtenissen van tevoren zijn bepaald en dat mensen niet bij machte zijn dingen te veranderen. Deze opvatting is door verschillende religies verbreid en heeft de zienswijze van miljoenen gelovigen gevormd. Een blik op de drie grootste religies van de wereld toont dat het noodlot verschillende gezichten heeft — even verschillend als de vormen van hindoetempels, islamitische moskeeën en de kerken der christenheid.

De ongeveer 900 miljoen moslims in de wereld geloven bijvoorbeeld dat het lot (kismet) door de goddelijke wil wordt vastgelegd.a De koran verklaart: „Geen ramp slaat in op de aarde . . ., of zij was in een schrift opgetekend, vóór Wij haar schiepen.” „En niet is het gegeven aan een ziel te sterven dan met verlof van Allah, op een vast beschreven tijd.” — Soerah 57:22; 3:145.

Het karman is de wet van oorzaak en gevolg — een ander gezicht van het noodlot — waardoor het leven van de bijna 700 miljoen hindoes wordt beïnvloed. Men gaat ervan uit dat de gebeurtenissen in het huidige leven van een hindoe bepaald worden door zijn daden in een vorige wedergeboorte. De Garudapurana, een oud hindoegeschrift, zegt: „De werken van het betrokken wezen in een vorig bestaan bepalen de aard van zijn organisme in het volgende, alsook de aard van de fysieke dan wel mentale kwalen waaraan het ten prooi zal vallen . . . Iemand krijgt in het leven wat hem door het lot is toebedeeld.”

Hoe staat het met de bij benadering 170  miljoen leden van de christenheid? Toegegeven, sommigen in de christenheid beweren misschien het noodlot te hebben vervangen door God, en fatalisme door predestinatie. Maar de Encyclopædia of Religion and Ethics erkent: „Er kan niet gezegd worden dat het christendom . . . geheel vrij is van het geloof in het noodlot.” Sommige denominaties borduren nog steeds voort op de overtuiging van de zestiende-eeuwse hervormer Maarten Luther, die eens beweerde dat de mens zo „onvrij [is] als een blok hout, een stuk steen, een klomp leem of een zoutpilaar”.

’Kruis of munt’-gooien en de sterren lezen

Hoewel zulke starre denkbeelden momenteel bij de gevestigde christelijke religies in vergetelheid zijn geraakt, geeft één theoloog toe dat veel leden ervan het fatalisme „in een ongodsdienstige vorm” nog steeds aanvaarden. In die vorm kan het lot omgedoopt worden tot ’geluk’, dat u toelacht. U kent waarschijnlijk heel wat mensen die af en toe een munt opgooien om een beroep te doen op het geluk, of het lot. Hoewel zij dit misschien proberen af te doen met te zeggen dat het louter een gewoonte is, gaan zij ermee door, en soms lijkt het in hun geval effect te hebben. The New York Times berichtte bijvoorbeeld onlangs dat een inwoner van de Verenigde Staten, nadat hij loterijbriefjes had gekocht, een penny (munt) had gevonden die met de kop naar boven lag. Hij zei: „Elke keer dat ik een penny vond die met de kop naar boven lag, heeft me dat geluk gebracht.” In dit geval won hij 25,7 miljoen dollar. Denkt u dat zijn geloof in het geluk, of het lot, verminderd is?

Sommige mensen gniffelen om zoiets als ’kruis of munt’-gooien. Toch geloven zij misschien dat hun toekomst is voorbeschikt door de loop der sterren — nóg een gezicht van het noodlot. Alleen al in Noord-Amerika zijn er zo’n 1200 kranten die een astrologierubriek hebben. Uit een enquête bleek dat 55 procent van de jongeren in de Verenigde Staten geloof hecht aan astrologie.

Ja, of het nu kismet, karman, God, geluk of de sterren wordt genoemd, het geloof in het noodlot wordt over de gehele aardbol aangetroffen, en dat al eeuwenlang. Wist u bijvoorbeeld dat van alle historische personen die hier worden opgesomd, er maar één niet in het fatalisme geloofde? Wie was dat? En hoe kan zijn kijk op het noodlot van invloed zijn op de uwe?

[Voetnoten]

[Kader op blz. 4]

WIE GELOOFDEN IN HET FATALISME?