Maakt hard werken gelukkig?
„PER slot betekent zijn werk toch alles voor een man, niet waar?”, vroeg Boenpei Otsoeki, een van de groten in de Japanse zakenwereld. Hij legde uit waarom hij geen zomervakantie wilde nemen. Zijn woorden zijn typerend voor de Japanners die het land uit de naoorlogse chaos tot zijn huidige bloei hebben gebracht. Al vanaf de tijd dat de Amerikaanse zeeofficier Commodore Perry Japans lange periode van afsluiting deed eindigen, zijn de Japanners beschreven als een ijverig volk. En zij zijn er trots op harde werkers te zijn.
Tegenwoordig oogst Japan echter kritiek omdat er te hard wordt gewerkt, met op jaarbasis de meeste werkuren van alle zogeheten geïndustrialiseerde landen. De Japanse regering probeert nu dat beeld van ware werkverslaafden weg te nemen. „Ministerie van Arbeid geeft de boodschap niet zo hard te werken”, luidt één krantekop. In zijn campagne voor de zomervakantie ging het ministerie zelfs zo ver dat het als motto gebruikte: „Vakantie nemen bewijst dat u voor uw taak berekend bent.” Met andere woorden, de regering vraagt de natie: „Waarom moet er zo hard gewerkt worden?”
Natuurlijk zijn niet allen in Japan toegewijde, harde werkers. Een recente enquête van het Japanse Centrum voor Produktiviteit onder meer dan 7000 nieuwe werkers onthulde dat slechts 7 procent een baan prioriteit geeft boven het privé-leven. Deze trend valt ook in andere landen waar te nemen. In Duitsland kwam het Allensbacher Institut für Demoskopie erachter dat slechts 19 procent van de Duitsers in de leeftijdgroep van 18 tot 29 jaar beweert ongeacht het loon een zo goed mogelijke werkprestatie te leveren.
Vergeleken met de jeugd met haar gemakkelijke opvattingen werken gastarbeiders in Japan veel harder. Een werkgever in Tokio praat in gloedvolle bewoordingen over een Algerijnse werknemer die handarbeid verricht. Hij zegt: „Japanners solliciteren niet naar zo’n baan, en als zij dat al deden, dan namen zij onmiddellijk weer ontslag.” Nee, zelfs niet de hardwerkende Japanners zijn van nature ijverig. Wanneer mensen hard werken, moeten daar krachtige motieven voor bestaan.
Redenen om hard te werken
„Rijkdom, zekerheid, bezittingen en vooruitkomen” — dat zijn de dingen waar hardwerkende Duitsers op uit zijn, bericht het Duitse weekblad Der Spiegel. Ja, velen werken hard om materiële rijkdom te verwerven zodat zij een mate van zekerheid hebben in het leven. Anderen werken hard met het doel ’vooruit te komen’, op te klimmen op de maatschappelijke ladder. Velen die er door het op wedijver gebaseerde onderwijsstelsel sterk toe worden gemotiveerd zulke doeleinden na te jagen, komen helaas in de tredmolen van de industriële maatschappij terecht — zij putten zich uit zonder daarmee ook maar iets verder te komen.
Geld en status vormen echter niet de enige redenen waarom mensen hard werken. Sommigen werken omwille van het werk. Voor hen is werken alles. Anderen houden van hun werk. „Wat ik in mijn laboratorium deed, fascineerde mij dermate,” geeft Haroeo toe, „dat geestelijke bezigheden totaal werden verdrongen.”
En dan zijn er degenen die een waardevolle zaak zijn toegewijd die tot nut en welzijn van anderen is. Zij werken hard om levens te redden. Een brandweerman bijvoorbeeld is iedere dag hard in de weer om zijn uitrusting in goede staat te houden.
Maar zijn dit allemaal goede redenen om hard te werken? Zullen ze mensen gelukkig maken? Ja, wat voor werk kan u werkelijk gelukkig maken?