Vrijheid vinden op „het eiland van de eenzamen”
DE MOTORSLOEP die de licht deinende wateren van de Golf van Nicoya doorkliefde, was niet vol. Dit kwam echter niet doordat er weinig toeristen waren. Hier aan de Grote-Oceaankust van Costa Rica bleven de onbewolkte hemel, het smaragdgroene water, de witte zandstranden en de wuivende kokospalmen mensen aantrekken die op zoek waren naar een tropisch paradijs. Maar ik was hier niet met vakantie — en de andere passagiers ook niet.
„Het eiland van de eenzamen”
Wij waren op weg naar het eiland San Lucas, een strafkolonie die geëxploiteerd wordt door het Costaricaanse Ministerie van Justitie. Er is een tijd geweest dat San Lucas een van de beruchtste gevangenissen van Latijns-Amerika was. Het werd bijna voornamelijk bewoond door verstokte misdadigers, en degenen die hier naar toe gestuurd werden, bemerkten al gauw hoe moeilijk het was in leven te blijven. De autoriteiten voorzagen in de hoogstnoodzakelijke behoeften, terwijl de gevangenen hun eigen pikorde vaststelden en zich veel moeite getroostten om hun persoonlijke lot te verbeteren. Degenen die trachtten te vluchten, werden vaak door de sterke stromingen in zee gesleurd of door haaien gedood.
In het begin van de jaren ’50 schreef een voormalige gevangene van San Lucas, José León Sánchez, een boek dat was gebaseerd op zijn eigen leven in de strafkolonie. Zijn openhartige, rauwe maar waar gebeurde verhaal, La Isla de los Hombres Solos (Het eiland van de eenzamen), werd al gauw een best-seller in Mexico en Midden-Amerika. In Costa Rica gaf het aanleiding tot een krachtig openbaar protest.
Destijds was de regering bezig haar strafinstellingen te moderniseren. De nadruk werd gelegd op verbetering in plaats van straf, en de doodstraf werd afgeschaft. Wegens de belangstelling die door Sánchez’ boek was opgewekt, kwamen er ook veranderingen op het eiland San Lucas. De gevangenen leerden hoe zij rundvee en varkens konden fokken en kregen onderricht in visvangst en andere vaardigheden. Zij verbouwden ook landbouwprodukten voor de verkoop en mochten in de winst delen. Ook werd de behuizing verbeterd. Omstreeks het begin van de jaren zestig werd San Lucas een model-verbeteringsinrichting voor gevangenen met minimale bewaking.
Toen ik uit de sloep op de kleine kade stapte, was ik mij goed bewust van de beruchte geschiedenis van het eiland. Maar ik was hier als gevangenbewaarder, niet als gevangene. Ik was op achttienjarige leeftijd in dienst getreden bij de nationale politiemacht, en omdat ik fors was voor mijn leeftijd, kreeg ik als eerste opdracht bewakingsdienst op San Lucas.
Een gevangene, maar toch vrij
Aangezien ik door katholieke nonnen en priesters was opgevoed, vervulde de gedachte aan een brandende hel mij altijd met panische angst. Naar mijn mening kwam het er vooral op aan zo te leven dat men niet in de hel terechtkwam. Maar het verbijsterde mij te zien dat de meeste mensen zich hier bitter weinig van aantrokken. De priester kon er weliswaar in de klas over spreken, maar buiten het klaslokaal wilde niemand over religie of de bijbel praten. Hoewel zij beweerden in het hellevuur te geloven, beteugelde dat hen nauwelijks in hun gedrag.
De situatie op San Lucas was al niet veel anders. Hoewel veel bewaarders en gevangenen hetzelfde geloof beleden, scheen dit vrijwel geen uitwerking op hen te hebben. Obscene taal en onreine gewoonten waren normaal. Eens werd een collega-bewaarder gepakt toen hij marihuana het eiland binnensmokkelde, met het gevolg dat hijzelf een gevangene werd! Mijn onmiddellijke superieur was erg opvliegend, en tweemaal heeft hij weerspannige gevangenen tot een vuistgevecht uitgedaagd. Aangezien ik over veel tijd beschikte, dacht ik vaak diep na over de dingen die ik op het eiland zag. Als een onervaren jonge man was ik verward en gedesillusioneerd.
Op zekere avond nodigde Franklin, een gevangene die een goede reputatie genoot, mij uit naar een bijbelbespreking te luisteren. Hoewel ik er niet al te veel belangstelling voor had, ontwikkelde zich al gauw een gesprek.
„Het moet moeilijk zijn om als gevangene de bijbel te bestuderen”, merkte ik op. Ik zal Franklins antwoord nooit vergeten.
„Fysiek ben ik een gevangene,” zei hij, „maar geestelijk ben ik vrij.”
Wat wilde ik graag begrijpen wat dat voor een soort van vrijheid was!
Getuigen op San Lucas
Franklin bleek met Jehovah’s Getuigen de bijbel te bestuderen. ’s Zondags werden familieleden en vrienden op het eiland toegelaten. Vaak staken wel dertig Getuigen van de gemeente Puntarenas in twee of drie boten de baai over. Als nieuweling verbaasde het mij te zien dat de functionarissen bij de controleposten de Getuigen vaak met een wuivend gebaar lieten passeren, terwijl alle anderen grondig werden gefouilleerd. Nog verbazingwekkender vond ik het feit dat de Getuigen zowel de gevangenen als de bewaarders met evenveel respect bejegenden en met iedereen over hun op de bijbel gebaseerde boodschap spraken.
Enkele gevangenen hadden op deze zondagen geregeld een persoonlijke bijbelstudie met de Getuigen. Franklin was een van hen, en er was iets in verband met hem wat indruk op mij maakte. Ik kwam te weten dat Franklin twaalf jaar gevangenisstraf had gekregen omdat hij een concurrerende zakenrelatie had gedood. In de gevangenis had hij een schriftelijke cursus boekhouden gevolgd. Omdat hij niet dronk of rookte en geen drugs gebruikte, had men hem over de gevangenisbibliotheek aangesteld. Later kreeg hij zijn eigen hutje en zelfs nog meer verantwoordelijkheden.
Toen Franklin nog op school zat, had hij enkele vrienden gehad die Jehovah’s Getuigen waren. Hij had opgemerkt dat zij nooit betrokken raakten bij ruzies of gevechten, zelfs niet als anderen op hen afgaven. Hoewel hij niet serieus in religie geïnteresseerd was, kende hij de Getuigen als een vreedzaam en moreel rein volk. Toen hij derhalve hoorde dat er een Atalaya („Wachttoren”, zoals sommigen Jehovah’s Getuigen noemden) onder de gevangenen was, werd hij nieuwsgierig.
Op zekere dag zag Franklin vóór de middagmaaltijd een gevangene alleen buiten de eetzaal zitten. Zijn nette uiterlijk bracht Franklin ertoe te informeren of hij de Atalaya was. Toen hij hier een bevestigend antwoord op kreeg, was Franklins eerste reactie: „Waarom ben je hier?” De man legde uit dat hij na zijn veroordeling aanvankelijk in de grote gevangenis in San José, de hoofdstad, had gezeten en daar samen met Jehovah’s Getuigen de bijbel was gaan bestuderen. Nadat hij naar San Lucas was overgebracht, had hij zijn studie met een Getuige uit Puntarenas voortgezet. Na verloop van tijd was hij ter plaatse, bij Coco Beach op het eiland San Lucas, gedoopt.
Die ontmoeting vormde een keerpunt in Franklins leven. Sindsdien voerde hij steeds als de Getuigen op bezoek kwamen, levendige gesprekken met hen. Hij begon ook met andere gevangenen en bewaarders te spreken over hetgeen hij leerde. Zijn gedrag, kleding en uiterlijk begonnen te verbeteren. Zowel hij als zijn gedoopte metgezel verwierven het respect van iedereen.
Uiteindelijk werd Franklins twaalfjarige straftijd ingekort tot drie jaar en vier maanden. Hij en zijn metgezel bleven de bijbel bestuderen. Ondanks de slechte gevangenisatmosfeer waren zij gelukkig, en dit was van hun gezicht af te lezen. Het was hun blijkbaar opgevallen dat ik anders was dan de andere bewaarders, omdat ik niet meedeed met schuine moppen tappen en obscene grappen vertellen. Daarom nodigden zij mij uit om in hun hutje deel te nemen aan bijbelse besprekingen. Wat ik van hen en van de bezoekende Getuigen hoorde, vond ik erg interessant, vooral de inlichtingen over de toestand van de doden en dat er in werkelijkheid geen brandende hel is. Ik kreeg een exemplaar van het boek De waarheid die tot eeuwig leven leidt en begon het te lezen. Hoewel ik dit destijds niet besefte, werden er waarheidszaadjes in mijn hart gezaaid die later vrucht zouden dragen.
Eindelijk ware vrijheid
Na mijn ontslag uit de nationale politiemacht, woonde ik kort in Miami (Florida, VS). Op zekere dag begon een collega met mij over de bijbel te spreken. Zijn spraak, kleding en uiterlijk maakten mij duidelijk dat ik weer met een getuige van Jehovah te doen had. Dit herinnerde mij aan wat ik op San Lucas had meegemaakt, en ik vroeg hem waarom niemand belangstelling scheen te hebben voor het bespreken van geestelijke zaken. Hij gaf mij een kort antwoord en stelde voor bij mij thuis een gesprek te hebben. Dit leidde tot een geregelde bijbelstudie en later tot mijn opdracht en doop.
In 1975 keerde ik naar Costa Rica terug en bezocht een districtscongres in San José. Ik weet nog steeds niet zeker wie verbaasder was toen Franklin en ik elkaar toevallig op het congres ontmoetten. Hij was nu in fysiek opzicht vrij en ook gedoopt. Toen ik San Lucas verliet, wist Franklin niet zeker in hoeverre ik werkelijk belangstelling had voor de bijbel. Maar nu waren wij bijeen, een voormalige gevangene en een ex-bewaarder, werkelijk verenigd in de vrijheid die voortspruit uit de aanbidding van de ware God, Jehovah!
Sommigen hebben bij de gedachte aan het ’Strafeiland van de eenzamen’ alleen onplezierige herinneringen. Voor mij betekende mijn verblijf aldaar het begin van geestelijke vrijheid. Nu neem ik als christelijke ouderling deel aan het brengen van vrijheid aan hen die menen vrij te zijn maar die in werkelijkheid gevangenzitten, zoals degenen die ik eens heb bewaakt. — Zoals verteld door David Robinson.
[Kaart op blz. 25]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
NICARAGUA
CARIBISCHE ZEE
COSTA RICA
Puntarenas
Golf van Nicoya
San José
PANAMA
GROTE OCEAAN
km 0 50 100
mijl 0 50 100