Religieuze overleveringen — God in waarheid aanbidden?
„SALGA, salga, salga” („Kom te voorschijn, kom te voorschijn, kom te voorschijn”). De klaaglijke roep stijgt op van een donker kerkhof op het eiland Janitzio, in het Meer van Pátzçuaro (Mexico). Daar richt een vrome Tarascan-Indiaan met behulp van een geschreven gebed een smekend verzoek tot zijn dode familielid. „Laat de heilige rozenkrans de ketenen die u binden, verbreken”, zegt hij smekend.
Het is de Dag van de doden. Vanaf de vroege morgen hebben vrouwen en kinderen de graven van hun gestorven familieleden met bloemblaadjes en versierde houten constructies opgeschikt. Zij hebben hun offers — fruit en gebak — vóór de graven neergezet. En nu trotseren zij de kilte van de nacht om op zangerige toon gebeden op te zeggen of in het zwakke licht van duizenden flikkerende kaarsen die ten behoeve van de doden zijn ontstoken, een stille vigilie te houden.
Wat voor een buitenstaander vreemd of zelfs bizar lijkt, is voor deze mensen een aloude religieuze overlevering: de katholieke viering van Allerzielen. In veel Latijns-Amerikaanse landen schrijft de overlevering voor dat duizenden gelovigen naar de kerkhoven stromen om ten behoeve van hun doden geschreven gebeden op te zeggen en geschenken aan te bieden.
Latijns-Amerika heeft ook talrijke overleveringen met betrekking tot religieuze beelden. Beelden van Christus en Maria komen in groten getale voor en versieren de meeste huizen en winkels. Wanneer u een bus instapt, zult u steevast Mariaprentjes boven de zitplaats van de chauffeur zien. Beeldjes van Maria, die in plaats van met kaarsen met flikkerende gekleurde lichtjes zijn versierd, staan zelfs aan het einde van het middenpad van de bus opgesteld.
In Colombia kijken immense Christus- en Mariabeelden van hoog boven veel steden uittorenende bergtoppen naar beneden. Op de top van de beroemde Montserrate prijkt een kerk die vol staat met hooglijk vereerde beelden. Gedurende speciale heilige weken beklimmen duizenden inwoners van Bogotá deze rotsachtige top, terwijl sommigen op kapotte en bloedende knieën omhoogkruipen.
Beelden, crucifixen en kerkelijke feestdagen maken alle deel uit van de religieuze overleveringen die niet meer weg te denken zijn uit het leven van mensen in de gehele wereld. Deze overleveringen zijn van geslacht op geslacht doorgegeven, en de mensen zijn geneigd ze als heilig te beschouwen.
God in waarheid aanbidden?
Hoewel de meesten misschien bereid zijn zich zonder meer aan overleveringen te houden, stellen deze overleveringen veel belijdende christenen voor een verontrustend dilemma. Jezus Christus heeft per slot van rekening zelf gezegd dat „de ware aanbidders de Vader met geest en waarheid zullen aanbidden” (Johannes 4:23). Toch zijn veel religieuze overleveringen duidelijk ontleend aan of lijken op zijn minst verbazingwekkend veel op niet-christelijke riten. Allerzielen stemt bijvoorbeeld vrijwel overeen met het boeddhistische „Ullambana”-feest, een dag die opzij gezet is voor „het tot uitdrukking brengen van kinderlijk respect voor overleden voorouders en de bevrijding van geesten uit de gevangenschap aan deze wereld” (The New Encyclopædia Britannica, uitgave van 1976, Micropædia, Deel 1, blz. 260). Aanbidden volgelingen van zulke overleveringen God werkelijk in waarheid?
Sommigen betogen dat louter het feit dat overleveringen in de kerk zijn opgenomen, het gebruik ervan rechtvaardigt. Het Tweede Vaticaans Concilie verklaarde in 1965: „De Kerk ontleent haar zekerheid over alles wat er is geopenbaard niet louter aan de heilige Schrift. Daarom moet zowel de heilige overlevering als de heilige Schrift met hetzelfde gevoel van toewijding en diepe eerbied aanvaard en vereerd worden.”
Hoe is de situatie echter als er fundamentele verschillen blijken te bestaan tussen de menselijke overleveringen en de door God geïnspireerde Schrift? Laten wij, om het antwoord te weten te komen, overleveringen eens nauwkeurig in het licht van de bijbelse raad bekijken.