Waarom zo veel zelfmoorden?

DE VADER van Bruce was zijn leven lang een succesvol zakenman geweest. In het verleden was zijn huwelijk met de moeder van Bruce gestrand en was hij met een jongere vrouw getrouwd. Maar hij bleef belangstelling voor zijn kinderen aan de dag leggen en probeerde zelfs eens samen met hen een bedrijf te beginnen. Toen hij midden vijftig was, kwamen er dramatische veranderingen in zijn leven. Een van zijn zaken ging failliet, zodat hij plotseling diep in de schulden zat. Hij liet zich een paar dagen in een ziekenhuis opnemen, maar wilde nooit aan iemand vertellen waarom. Vervolgens verliet zijn jonge vrouw hem. Toen pleegde hij zelfmoord.

Bruce zegt daarover: „Ik wou echt dat ik meer voor hem had kunnen doen. De brokstukken oprapen en financieel weer helemaal opnieuw moeten beginnen terwijl hij al tegen het eind van zijn middelbare leeftijd was, moet hem gewoon te machtig zijn geweest. En de gedachte dat hij ouder zou worden, alleen zou zijn en zou moeten leren om met pijn te leven — daar kon hij de zin absoluut niet van inzien.”

Helaas is deze tragedie tegenwoordig niet ongewoon. Alleen al in de Verenigde Staten onthullen de statistieken dat in slechts één jaar 27.294 mannen, vrouwen en kinderen opzettelijk een eind aan hun leven hebben gemaakt. Daarbij komt dan nog, zo zegt men, dat tegenover iedere geslaagde zelfmoordpoging minstens tien personen staan die proberen zichzelf te doden en bij wie dat mislukt.

Toch vechten over de hele wereld, onder de meest ellendige omstandigheden, mensen keihard tegen de dood. Zij die aan een pijnlijke kwaal lijden, gevangenen met een langdurige straf, zij die in diepe armoede leven — de overgrote meerderheid worstelt om in leven te blijven. Hoe komt het dan dat sommigen die fysiek misschien in een minder slechte toestand verkeren, proberen er voorgoed een eind aan te maken?

De vraag wordt moeilijker te beantwoorden in landen waar de mensen beweren christelijk te zijn. De bijbel leert dat het leven heilig is, een kostbaar geschenk van God (Ps. 36:9). De dood is een vijand, en Jehovah God heeft zich veel moeite en een groot offer getroost om de gelegenheid voor ons te scheppen om eeuwig leven te verwerven (Joh. 3:16). En toch maken zelfs in zogenaamd christelijke landen een toenemend aantal mensen een eind aan hun leven of proberen het. Waarom? Welke soort van druk kan maken dat iemands kostbaarste bezit — zijn leven — een last wordt die hij kwijt wil?

Dodelijke emoties

„Wanhoop . . . hopeloosheid . . . gekwetste gevoelens . . . het werd me allemaal te veel.” Aldus beschrijft een vrouw die in een impuls een overdosis medicijnen innam, hoe zij ertoe gedreven werd een zelfmoordpoging te ondernemen. Een arts die zelfmoordpatiënten heeft behandeld, voegt eraan toe: „Dikwijls voelen zij zich waardeloos, hulpeloos of hopeloos. Ook komt het voor dat zij sterke schuldgevoelens koesteren.”

Zo worden in veel gevallen mensen tot zelfmoord gedreven door negatieve, doodaanbrengende emoties die zij niet meer weten te beheersen. Dikwijls is hopeloosheid de sleutel tot het probleem. Degene die met zelfmoordplannen rondloopt, is eenvoudig niet in staat nog enige toekomstige verlichting te zien. Het schijnt geen enkele zin te hebben om door te gaan.

Waardoor wordt die hopeloosheid veroorzaakt? Ongetwijfeld worden velen overweldigd door hun omstandigheden, zo als het geval was met de vader van Bruce. Een bevolkingsgroep die daar bijzonder kwetsbaar voor blijkt, zijn de bejaarden. Dr. Nathan S. Kline, specialist in het onderzoek naar depressiviteit, verklaart: „De ouderdom levert een speciale vorm van eenzaamheid op, en het zelfmoordcijfer stijgt progressief met de leeftijd” (From Sad to Glad [Van droef tot blijmoedig], door Nathan S. Kline). Maar er kunnen andere oorzaken zijn.

Hopeloosheid, schuldgevoelens en depressiviteit

Schuldgevoel kan bijvoorbeeld een bijzonder moeilijke emotie zijn om mee te leven. Als iemand iets ernstigs misdaan heeft, kan zijn geweten hem folteren, vooral wanneer zijn zonde een ander schade heeft toegebracht. Koning David van de natie Israël in de oudheid heeft beschreven welke invloed zijn schuldgevoel op hem had: „Er is geen vrede in mijn beenderen vanwege mijn zonde. Want mijn eigen dwalingen zijn mij boven het hoofd gestegen; als een zware vracht zijn ze te zwaar voor mij.” — Ps. 38:3, 4.

Schuldgevoelens ten gevolge van een slecht geweten hebben sommigen ertoe gedreven te denken dat er voor hen geen toekomst bestaat, en daarom besluiten zij zich het leven te benemen. Zo bedreef een jonge man hoererij en schoot zich vervolgens dood. Hij liet een briefje achter waarin hij uitlegde dat hij niet langer smaad op anderen wenste te werpen.

Sommigen voelen zich hopeloos omdat zij emotionele littekens met zich meedragen. Het kan zijn dat zij blijvend de invloed ondergaan van een nare ervaring die zij nooit helemaal uit hun geest weten te bannen. Dat was het geval met een jonge vrouw die in haar meisjesjaren door haar vader was misbruikt. Hoewel zij nu volwassen was, waren haar gevoelens van schuld en nietswaardigheid, die door deze ervaring waren veroorzaakt, zo sterk dat zij een eind aan haar leven probeerde te maken.

Anderen kunnen zich hopeloos voelen omdat zij aan ernstige depressiviteit lijden en niet kunnen geloven dat zij beter zullen worden. Voor wie nooit een ernstige depressie heeft meegemaakt, is het moeilijk te beseffen hoe verwoestend zo iets kan zijn. Het is niet gewoon maar een ’sombere bui’. Die hebben wij allemaal af en toe. Het is daarentegen een diepe emotionele ontreddering, die voortdurend als een schaduw over de lijder heen hangt, wat hij ook doet en waarheen hij ook gaat. Er schijnt geen ontkomen aan.

Het is niet ongewoon dat mensen die onder een dergelijke depressie lijden, aan zelfmoord denken. Een vrouw die een verwoestende depressiviteit had doorgemaakt, vertelde dat zij in die tijd bijzonder voorzichtig moest zijn. Als zij een bad nam, kwam de gedachte in haar op: „Als ik mijn hoofd onder water laat glijden gaat het heel snel, en is alles zo voorbij.” Of zij liep op straat, en als zij dan een auto in haar richting zag komen, dacht zij: „O, wat zou dat gemakkelijk zijn!”

Mensen die aan een depressie lijden, kunnen ook sterke schuldgevoelens hebben. Waarom? Een christelijke vrouw die aan ernstige depressiviteit leed, voelde zich schuldig omdat zij niet zo voor haar gezin kon zorgen als vroeger en dacht dat zij hen belette de dingen te doen die zij graag wilden doen. En zij had het gevoel dat God zijn geest van haar had teruggetrokken, want zij voelde geen vrede des geestes of vreugde meer (Fil. 4:7; Gal. 5:22). Slechts met de allergrootste moeite was zij in staat zelfs maar over Jehovah God te spreken. Velen hebben diezelfde ervaring, terwijl sommigen zelfs denken dat zij de onvergeeflijke zonde hebben begaan.

Misschien is het niet moeilijk te begrijpen waarom sommigen met dergelijke negatieve gevoelens zich ten slotte afvragen of het wel de moeite waard is door te gaan. Dit zijn echter niet de enige dingen die mensen ertoe drijven een poging te doen een eind aan hun leven te maken.

Andere redenen voor zelfmoord

Bepaalde psychologen geloven dat sommige zelfmoordpogingen een poging zijn om de aandacht te trekken. De pseudo-zelfmoordenaar schreeuwt als het ware om hulp. Het kan zelfs zijn dat hij probeert iemand anders te straffen — van een zelfde gedachtengang geven kinderen blijk als zij zeggen: „Als ik dood ben, heb je er spijt van!”

Soms ook krijgt men het gevoel dat het de persoon met zelfmoordneigingen erom begonnen is zijn omgeving te beïnvloeden. Zo kan bijvoorbeeld een meisje dat door haar vriendje in de steek gelaten wordt, een halfslachtige zelfmoordpoging doen om hem te dwingen bij haar terug te komen. Of een bejaarde ouder kan een zelfmoordpoging ondernemen om te proberen haar volwassen kinderen te dwingen haar niet langer te negeren en meer tijd met haar door te brengen.

Dit soort voorbeelden geeft een indruk van de aard van de spanningen die erbij betrokken kunnen zijn. De situatie wordt nog bemoeilijkt door het feit dat de lijder zijn problemen vaak vóór zich houdt. Het kan gebeuren dat hij uiterlijk heel kalm lijkt, terwijl hij van binnen door spanningen wordt verteerd. Onder een dergelijke druk is er maar een kleinigheid, een onbelangrijke aanleiding, voor nodig om een zelfmoordpoging op gang te brengen.

Zo kan een man tot een zelfmoordpoging komen als hij zijn baan verliest. Of een tiener als hij of zij de teleurstellende uitslag van een examen ziet, of door de dood van een huisdier, het verlies van een vriendje of vriendinnetje, of door het bericht dat een zeer geliefde leraar of lerares weggaat. Die dingen zijn niet werkelijk de oorzaak van de zelfmoordpoging. Ze zijn alleen maar „de laatste druppel”, de laatste vernedering in een lange reeks van kwellingen.

Een vrouw wier tienerdochter zich van het leven probeerde te beroven, was volslagen verbijsterd toen dat gebeurde. Maar later leerde zij aan welke verborgen druk tieners kunnen blootstaan. Zij zegt: „Nu weet ik aan hoeveel verwarring een jong meisje ten prooi kan zijn. Zij kon het allemaal niet meer aan en ik had het te druk met andere dingen om haar te helpen. Nu doe ik mijn best om haar beter te leren kennen, meer met haar te praten, intiemer met haar te worden. En dat werkt. Mijn dochter lacht en maakt weer grappen met mij net zoals voordat het allemaal begon.”

Een uitweg

Zelfmoord is nooit gerechtvaardigd. Maar voor degenen die emotioneel lijden ondergaan, kan het soms verleidelijk schijnen, een snelle manier om een eind te maken aan de ondraaglijke pijn. Jehovah, wiens Woord ons zegt dat het leven heilig is, biedt echter hulp aan hen die onder dergelijke druk staan. De bijbel belooft: „Hij zal niet toelaten dat gij wordt verzocht boven hetgeen gij kunt dragen.” Die schriftplaats handelt over de verleidelijkheid van „schadelijke dingen” zoals afgodendienst en immoraliteit (1 Kor. 10:6, 13). Niets is echter schadelijker dan zelfmoord. Er is derhalve ook een uitweg voor hen die daardoor in verzoeking komen. Jehovah heeft voorzien in hulp, zowel door middel van zijn Woord, de bijbel, als door middel van de christelijke gemeente.

[Kader op blz. 5]

Heeft er iemand zelfmoord gepleegd?

Dan hebben de achtergeblevenen veel steun nodig. Zij zullen zich waarschijnlijk verward en schuldig voelen en zich afvragen wat zij hadden moeten doen om de tragedie te voorkomen. Zij moeten geholpen worden in te zien dat er vermoedelijk niets gedaan had kunnen worden als het slachtoffer werkelijk vastbesloten was door te zetten en een eind aan zijn leven te maken.

Ook is het vruchteloos om te speculeren over de toekomst die er is voor iemand die zelfmoord heeft gepleegd. Alleen Jehovah en de door hem aangestelde Rechter, Jezus Christus, kunnen zeggen wat er leefde in het hart van iemand die een eind aan zijn eigen leven heeft gemaakt. Waar het op aankomt, is dat men de tragedie laat voor wat ze is en de overledene toevertrouwt aan Jehovah, de „Vader der tedere genegenheden en de God van alle vertroosting”. — 2 Kor. 1:3.