De oorsprong van Kerstmis

DE NEDERLANDSE naam „Kerstmis” — afgeleid van Christus-mis — suggereert dat de zo aangeduide feestdag christelijk is. Kerstmis wordt algemeen beschouwd als de herdenking van de geboorte van Jezus Christus op 25 december.

Het feitenmateriaal uit de bijbel schakelt echter een datum in de winter uit. Toen Jezus werd geboren, verbleven de herders nog buiten en hielden zij ’s nachts de wacht bij hun kudden (Luk. 2:8). Deze omstandigheid past niet bij de nachten in de maand december, wanneer het in de omgeving van Bethlehem vaak vriest. Met het begin van het regenseizoen in de tweede helft van oktober verblijven de herders al niet meer buiten.

Hoe is het dan gekomen dat 25 december de dag is waarop de „geboorte van Christus” wordt gevierd? Wat te denken van de verschillende gebruiken die met Kerstmis verband houden? Zijn die van christelijke oorsprong? Merk eens op wat verscheidene naslagwerken hierover zeggen.

Waarom op 25 december?

„De geboortedatum van Jesus is onbekend. K.m. [Kerstmis] werd in Rome bewust op deze dag geplaatst ter kerstening van het heidense feest van de geboorte der ’Onoverwinnelijke Zon’ op de zonnestilstand, in Egypte vastgelegd op 24/25 Dec.” — De Katholieke Encyclopaedie, Deel 15, blz. 335.

Is het werkelijk een christelijk feest?

„In de eerste eeuwen van de christelijke kerk werd de viering niet in acht genomen . . . In de vijfde eeuw gaf de westerse kerk opdracht het feest te vieren op de dag van de Mithrasriten van de geboorte van de zon en aan het einde van de saturnaliën, daar er geen zekerheid bestond over de dag van Christus’ geboorte. Onder de Germaanse en Keltische stammen werd de winterzonnewende als een belangrijk tijdstip in het jaar beschouwd, en om de terugkeer van de zon te gedenken, vierden zij als hun voornaamste feest het joelfeest, dat — zoals ook andere heidense vieringen — aan Kerstmis aangepast raakte.” — The Encyclopedia Americana, uitgave van 1959, Deel 6, blz. 622.

„De meeste gebruiken die nu met Kerstmis worden geassocieerd, waren oorspronkelijk geen kerstgebruiken maar veeleer voorchristelijke en niet-christelijke gebruiken die door de christelijke kerk werden aangenomen. De saturnaliën, een Romeins feest dat half december werd gevierd, verschaften het voorbeeld voor veel van de vrolijke gebruiken rond Kerstmis. Aan deze viering werden bijvoorbeeld de uitgebreide feestmaaltijden, het geven van geschenken en het branden van kaarsen ontleend.” — The Encyclopedia Americana, uitgave van 1959, Deel 6, blz. 622.

„Kerstgebruiken houden gedeeltelijk verband met heidense gebruiken van het Joeltijdperk. Kerstkransen, Kersttimpen en Kerstbroden, de Duitse Christstollen en Heidenweggen vervingen de heidense offerkoeken.” — De Katholieke Encyclopaedie, Deel 15, blz. 333.

Is Kerstmis voor christenen aanvaardbaar?

Er was, binnen de Kerk, kritiek op de viering op grond van de overeenkomst met heidense riten en omdat ze zonaanbidding was (de Armeniërs noemden de leden van de Roomse Kerk ook afgodendienaars, wegens de vereenzelviging van Kerstmis met de datum van de geboorte van de zon); nog in 1644, toen de puriteinse invloed groot was, werd de viering van het feest door het Engelse parlement verboden.” — Funk & Wagnalls Standard Dictionary of Folklore, Mythology, and Legend, Deel 1, blz. 229.

De bijbel stelt de vragen: „Wat voor deelgenootschap hebben rechtvaardigheid en wetteloosheid? Of wat heeft licht met duisternis gemeen?” (2 Kor. 6:14) Absoluut niets. En is de viering van Kerstmis geen poging om een deelgenootschap tot stand te brengen tussen het oude heidendom en Christus?