ALEXANDRIË

(Alexandrië).

In de tijd van Jezus en zijn apostelen de hoofdstad en vermaarde metropool van Egypte. Het huidige Alexandrië (in het Arabisch al-Iskindirijja genoemd) is een havenstad en ligt op dezelfde plaats als de oude stad, maar haalt het daar niet bij wat pracht betreft.

In de bijbel wordt slechts kort naar Alexandrië verwezen. Onder degenen die met Stefanus redetwistten voordat hij terechtstond, bevonden zich ook „Alexandrijnen”, of joden uit Alexandrië. Alexandrië was de geboorteplaats van de welsprekende Apollos. En twee van de schepen waarop Paulus als gevangene naar Rome reisde, waren uit Alexandrië. — Hand. 6:9; 18:24; 27:6; 28:11.

De stad is naar Alexander de Grote genoemd, op wiens bevel ze in 332 v.G.T. werd gebouwd. Mettertijd werd Alexandrië de belangrijkste stad van Egypte, en onder de Ptolemaeën, de hellenistische koningen van Egypte, werd het de hoofdstad van Egypte. Dat bleef het ook nog toen in 30 v.G.T. Rome de heerschappij overnam. Zowel gedurende het Romeinse als het Byzantijnse tijdperk en tot aan de verovering door de Arabieren in de 7de eeuw G.T. fungeerde het als bestuurscentrum van Egypte.

LIGGING EN BESCHRIJVING

Alexandrië lag zeer gunstig. Ten W. van de waaiervormige Nijldelta scheidt een smalle landstrook het Marjoet Meer van de Middellandse Zee. Alexandrië werd op deze landtong gebouwd, waar vroeger het dorpje Rhakotis lag. Aangezien het Marjoet Meer destijds met de Canopische mondingsarm van de Nijl (de meest westelijke van de oorspronkelijke zeven mondingsarmen van de Nijl) verbonden was, kon de stad aan beide zijden van de landtong als haven dienen: In het N. konden zeeschepen aanleggen en in het Z. Egyptische Nijlboten. Even ten N. van de stad lag het eilandje Pharos. Vanaf het vasteland werd er een pier of dam naar het midden van het eiland aangelegd, die naar zijn lengte Heptastadion („Zeven stadiën” [ongeveer ⁷/₈ van een Romeinse mijl of 1,3 km]) werd genoemd. Deze dam deelde de haven tevens in twee grote bekkens. Aan de oostkant van het eiland Pharos werd een ruim 120 m hoge vuurtoren gebouwd, die tot de zeven wereldwonderen uit de oudheid werd gerekend.

Alexandrië was ongeveer 24 km lang en slechts zo’n 1,6 km breed. Het was zeer regelmatig en bloksgewijs gebouwd, met straten die elkaar rechthoekig kruisten en gedeeltelijk door zuilenrijen omzoomd waren. Naar verluidt werd een derde van het gebied door paleizen en openbare gebouwen in beslag genomen. Klassieke schrijvers roemden de stad om haar pracht en haar schitterende gebouwen. Vooral beroemd was de grote bibliotheek, verbonden aan het Alexandrijnse „Museum”, een soort door de staat gesubsidieerde universiteit waar geleerden uit vele landen zich met alle takken van kunst en wetenschap bezighielden. De bibliotheek werd onder de eerste twee Ptolemaeën opgericht en uitgebreid. Men trachtte exemplaren van alle in het Grieks en Latijn geschreven boeken te verzamelen. De bibliotheek bevatte uiteindelijk naar verluidt zo’n 900.000 boekdelen of papyrusrollen. In de dagen van Julius Caesar werd de bibliotheek echter door brand zwaar beschadigd en in de 7de eeuw G.T. werd ze ten slotte door de Arabieren verwoest.

JOODS CENTRUM

Hier in Alexandrië ontstond de eerste vertaling van de Hebreeuwse Geschriften in het Grieks: de Septuaginta. Ze werd vervaardigd door Alexandrijnse joden, die hier klaarblijkelijk tijdens de regering van Ptolemaeus Philadelphus (285–246 v.G.T.) mee begonnen.

De joden vormden lange tijd een aanzienlijk deel van de bevolking van Alexandrië, dat in zijn bloeitijd ongeveer 800.000 inwoners had. Vele van de joden waren nakomelingen van de vluchtelingen die na de val van Jeruzalem in 607 v.G.T. de wijk hadden genomen naar Egypte. In de dagen van Tiberius maakten de joden naar verluidt ongeveer een derde van de totale bevolking van de stad uit. Zij hadden hun eigen wijk of stadsdeel, Regio Judæorum genoemd, waar zij naar hun eigen wetten mochten leven en een eigen bestuurder of alabarchos hadden. Van het begin af aan werden hun dezelfde rechten verleend als de Grieken. Door hun bekwaamheid op het gebied van de handel bevorderden zij de economie van Alexandrië, dat vanwege zijn gunstige ligging voor de handel met drie continenten ten slotte zelfs met het rijke Rome wedijverde. Het was een belangrijk centrum van het bankwezen, bezat een hoogontwikkelde industrie en zijn havens dienden voor de uitvoer van papyrus, glas, parfum, textiel, tarwe en andere gebruiksartikelen.

CHRISTELIJKE ACTIVITEIT

Wanneer en hoe het christendom naar Alexandrië kwam, is niet bekend. Volgens de traditie door toedoen van de evangelist Markus, maar bewijzen ontbreken. In de 2de eeuw G.T. bevond zich daar een centrum van christelijke geleerdheid, dat zeer bekend werd. Twee van de leiders ervan, Clemens en zijn leerling Origenes, hebben waardevol bewijsmateriaal voor de canoniciteit van de christelijke Griekse Geschriften verschaft. Soortgelijk bewijsmateriaal is door de latere bisschop van Alexandrië, Athanasius (4de eeuw G.T.), verschaft.

[Kaart op blz. 54]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

HET OUDE ALEXANDRIË

Middellandse Zee

Kanaal

Eiland Pharos

Vuurtoren

Heptastadion

Museum en bibliotheek

Marjoet Meer

Kanaal