HANDELINGEN VAN APOSTELEN.
Dit is sinds de 2de eeuw G.T. de titel waarmee het bijbelboek wordt aangeduid dat hoofdzakelijk over de activiteit van Petrus en Paulus — niet over die van de twaalf apostelen in het algemeen — handelt. Het bevat ook een zeer betrouwbaar en uitvoerig bericht over het spectaculaire begin en de snelle ontwikkeling van het georganiseerde christendom, eerst onder de joden en daarna onder de heidense natiën. Het hoofdthema van de gehele bijbel, Jehovah’s koninkrijk, neemt in het boek de belangrijkste plaats in (Hand. 1:3; 8:12; 14:22; 19:8; 20:25; 28:31), en wij worden er voortdurend aan herinnerd hoe de apostelen „grondig getuigenis” aflegden omtrent Christus en dat koninkrijk en hoe zij hun bediening volledig volbrachten (2:40; 5:42; 8:25; 10:42; 20:21, 24; 23:11; 26:22; 28:23). Het boek verschaft tevens een schitterende historische achtergrond waartegen de geïnspireerde brieven van de christelijke Griekse Geschriften beschouwd kunnen worden.
OVERZICHT VAN DE INHOUD
I. Pinksteren en verhoogde getuigenisactiviteit in Jeruzalem (1:1–6:7)
A. Jezus voorzei dat discipelen door heilige geest kracht zouden ontvangen om getuigenis te geven (1:1-11)
B. Discipelen ontvangen heilige geest; getuigenis in vele talen (1:12–2:13)
C. Petrus toont aan dat de uitstorting van de geest door Christus de vervulling van een profetie is (2:14-41)
1. Hij spoort aan tot berouw en tot doop in Jezus’ naam; ongeveer 3000 joden en proselieten gedoopt
2. Verheugen zich in eenheid, nauwe omgang, gemeenschappelijk met elkaar delen en toename (2:42-47)
D. Kreupele genezen; Petrus en Johannes gearresteerd en vrijgelaten; aantal gelovigen neemt toe tot ongeveer 5000 (3:1–4:22)
E. God toont zijn goedkeuring ten aanzien van het vrijmoedige optreden van de apostelen (4:23-31)
F. Geld en goederen bijeengebracht en verdeeld; Ananias en Saffira sterven omdat zij ’de heilige geest hebben bedrogen’ (4:32–5:11)
G. Apostelen vanwege hun bediening gevangengezet, door een engel bevrijd (5:12-21a)
H. Apostelen tonen door hun voorbeeld dat men in geval van een conflict ’God meer moet gehoorzamen dan mensen’; aantal discipelen neemt toe (5:21b–6:7)
II. Vervolging leidt tot uitbreiding van het getuigenis (6:8–9:31)
A. Stefanus wordt gegrepen; geeft vrijmoedig getuigenis; sterft als martelaar (6:8–7:60)
B. Door de vervolging worden allen, uitgezonderd de apostelen, over het gehele land verstrooid (8:1-4)
1. Filippus’ bediening in Samaria gezegend; Ethiopische eunuch bekeerd (8:5-40)
2. Petrus en Johannes gezonden opdat Samaritanen heilige geest kunnen ontvangen (8:14-17)
C. Jezus verschijnt aan vervolger Saulus; Saulus bekeerd, gedoopt, begint ijverige bediening (9:1-30)
D. Voor gemeente in Judea, Galilea en Samaria treedt periode van vrede in (9:31-43)
III. Het getuigenis bereikt vervolgens niet-joden (10:1–12:25)
A. Petrus predikt tot Cornelius en andere onbesneden heidenen, zij worden gelovigen, ontvangen heilige geest en worden gedoopt (10:1-48)
B. Het verslag van de apostel daarover leidt tot expansie onder de natiën (11:1-30)
C. Herodes doodt Jakobus, zet Petrus gevangen; Petrus door engel bevrijd (12:1-19)
D. Herodes sterft omdat hij God geen heerlijkheid gaf; Jehovah’s woord verbreidt zich (12:20-25)
IV. Paulus’ eerste zendingsreis, samen met Barnabas (13:1–14:28)
A. Van Syrisch Antiochië naar Cyprus en steden in Klein-Azië
1. Joden vervolgen Paulus van stad tot stad
2. Gemeenten opgericht
B. Verdere reizen; terugkeer naar Syrisch Antiochië
V. Geschil inzake besnijdenis van christenen opgelost (15:1-35)
A. Apostelen en oudere mannen in Jeruzalem nemen onder leiding van heilige geest beslissing
B. Gelovigen dienen zich te onthouden van afgoderij, bloed en hoererij
VI. Paulus’ tweede zendingsreis (15:36–18:22)
A. Paulus en Silas reizen vanuit Antiochië door Syrië en Klein-Azië (15:36–16:8)
B. Gehoor gevend aan een visioen, bezoekt Paulus Macedonië (16:9–17:15)
1. Paulus en Silas gevangengezet in Filippi; gevangenbewaarder wordt gelovige
2. Paulus en Silas prediken in Thessalonika en Berea; joden veroorzaken oproer
C. Paulus spreekt in Athene op de Marsheuvel; enkelen worden gelovigen (17:16-34)
D. Paulus predikt 18 maanden in Korinthe (18:1-17)
E. Keert via Efeze en Cesarea naar Syrisch Antiochië terug (18:18-22)
VII. Paulus’ derde reis, aankomst in Jeruzalem (18:23–21:17)
A. Paulus’ bediening in Efeze werpt vruchten af; daardoor ontstaat opschudding (18:23–19:41)
B. Hij bezoekt gelovigen in Macedonië, Griekenland en Troas (20:1-16)
C. In Milete vergadert de apostel met de oudere mannen van de gemeente Efeze en vermaant hen (20:17-38)
D. Hij komt in Jeruzalem aan, ofschoon daar gevaar dreigt (21:1-17)
VIII. Ondanks tegenstand geeft Paulus getuigenis, wordt gevangengenomen (21:18–28:31)
A. Na een volksoploop in Jeruzalem verschijnt Paulus voor het Sanhedrin (21:18–23:10)
B. Hij wordt naar Felix gebracht; verschijnt diverse malen voor hem (23:11–24:27)
C. In zijn verdediging voor Festus beroept Paulus zich op caesar (25:1-12)
D. Zijn verdedigingsrede voor koning Agrippa (25:13–26:32)
E. Reis naar Rome, schipbreuk bij Malta (27:1–28:16)
F. Als gevangene in Rome predikt Paulus Christus en het Koninkrijk (28:17-31)
DE SCHRIJVER
De openingswoorden van Handelingen verwijzen naar het Evangelie van Lukas als „het eerste bericht”. En aangezien beide berichten aan Theofilus gericht zijn, weten wij dat Lukas de schrijver van Handelingen was, hoewel hij zijn naam niet noemt (Luk. 1:3; Hand. 1:1). Beide verslagen hebben een zelfde stijl en woordgebruik. De Canon van Muratori, uit ca. 170 G.T., schrijft het auteurschap eveneens aan Lukas toe. Ook Irenaeus van Lyon, Clemens van Alexandrië en Tertullianus van Carthago (kerkschrijvers uit de 2de eeuw G.T.) noemen, wanneer zij aanhalingen uit Handelingen doen, Lukas als de schrijver.
WANNEER EN WAAR GESCHREVEN
Het boek behandelt een periode van ongeveer 28 jaar, vanaf Jezus’ hemelvaart in 33 G.T. tot het einde van het tweede jaar van Paulus’ gevangenschap in Rome, omstreeks 61 G.T. In deze periode regeerden achtereenvolgens vier Romeinse keizers: Tiberius, Caligula, Claudius en Nero. Aangezien het boek nog gebeurtenissen beschrijft die in het jaar 61 plaatsvonden, kan het niet eerder zijn voltooid. Indien het verslag later dan 61 geschreven was, zou men redelijkerwijs kunnen verwachten dat Lukas nog meer inlichtingen over Paulus zou hebben verschaft; indien het na het jaar 64 geschreven was, zou er beslist melding zijn gemaakt van de gewelddadige vervolging die destijds onder Nero intrad; en indien het na 70 G.T. geschreven was, zoals sommigen beweren, dan zou men kunnen verwachten dat Jeruzalems vernietiging beschreven zou zijn. De schrijver Lukas vergezelde Paulus vaak op zijn reizen, ook op de gevaarlijke reis naar Rome, hetgeen blijkt uit het feit dat hij in Handelingen 16:10-17; 20:5-15; 21:1-18; 27:1-37 en 28:1-16 de voornaamwoorden in de eerste persoon meervoud gebruikt: „wij”, „onze” en „ons”. In de brieven die Paulus vanuit Rome schreef, vermeldt hij dat Lukas daar eveneens was (Kol. 4:14; Filem. 24). Het boek Handelingen werd dus in Rome geschreven.
Zoals reeds is opgemerkt, was Lukas in veel gevallen ooggetuige geweest van wat hij schreef, en op zijn reizen ontmoette hij medechristenen die bij bepaalde gebeurtenissen waarover hij vertelt, hetzij rechtstreeks betrokken of er getuige van waren geweest. Johannes Markus kon hem bijvoorbeeld over Petrus’ wonderbaarlijke bevrijding uit de gevangenis vertellen (Hand. 12:12), terwijl hij de gebeurtenissen die in hoofdstuk 6 tot 8 worden beschreven, van de zendeling Filippus kon hebben vernomen. En als ooggetuige kon Paulus natuurlijk veel details aanvullen omtrent gebeurtenissen die hadden plaatsgevonden toen Lukas niet bij hem was.
AUTHENTICITEIT
De nauwkeurigheid van het boek Handelingen is in de loop der jaren door vele archeologische ontdekkingen gestaafd. In Handelingen 13:7 staat bijvoorbeeld dat Sergius Paulus proconsul van Cyprus was. Nu is bekend dat kort voordat Paulus Cyprus bezocht, het eiland door een propraetor of legatus bestuurd werd, maar de ontdekking van Cyprische munten leverde het bewijs dat het eiland tijdens Paulus’ verblijf aldaar onder het rechtstreekse bestuur van de Romeinse Senaat stond, vertegenwoordigd door een provinciale stadhouder die proconsul werd genoemd. Bovendien getuigt een inscriptie die men in Soli, aan de noordkust van Cyprus, heeft gevonden en die gedateerd is: „tijdens het proconsulschap van Paulus”, van de exactheid en nauwkeurigheid van Lukas’ verklaringen. In Griekenland was Achaje tijdens de regering van Caesar Augustus eveneens een provincie die onder het rechtstreekse bestuur van de Romeinse Senaat stond, maar toen Tiberius keizer was, werd het rechtstreeks door hem bestuurd. Later, onder keizer Claudius, werd het volgens Tacitus weer een senaatsprovincie. Er is een fragment ontdekt van een edict dat door Claudius voor de inwoners van Delphi (Griekenland) werd uitgevaardigd, waarin naar Gallio’s proconsulschap wordt verwezen. In Handelingen 18:12 wordt dus terecht gezegd dat Gallio ten tijde van Paulus’ verblijf in Korinthe, de hoofdstad van Achaje, „proconsul” was. (Zie GALLIO.) Een inscriptie op een poort in Thessalonika bewijst ook dat de in Handelingen 17:8 gebruikte term „stadsbestuurders” (politarchen) juist is, alhoewel deze titel in de klassieke literatuur niet voorkomt.
De zich in Athene bevindende Areopagus of Marsheuvel, waar Paulus predikte, is tot op deze dag een stille getuige van de waarheidsgetrouwheid van het boek Handelingen (Hand. 17:19). De medische termen en uitdrukkingen in Handelingen zijn ook in de Griekse medische geschriften uit die tijd te vinden. De manieren waarop men in de 1ste eeuw in het Midden-Oosten reisde, waren hoofdzakelijk zoals ze in Handelingen worden beschreven: over land te voet, te paard of met paard en wagen (23:24, 31, 32; 8:27-38); over zee met vrachtschepen (21:1-3; 27:1-5). Die oude vaartuigen hadden niet slechts één roer, maar werden door twee grote roeiriemen bestuurd, vandaar dat er terecht in het meervoud over wordt gesproken (27:40). De beschrijving van Paulus’ zeereis naar Rome (27:1-44) wordt — wat betreft de duur, de afgelegde afstand en de plaatsen die werden aangedaan — door hedendaagse zeelieden die met die omgeving bekend zijn, als volledig betrouwbaar en geloofwaardig erkend.
Handelingen van Apostelen wordt in bijbelse catalogussen uit de 2de tot en met de 4de eeuw G.T. zonder twijfel als geïnspireerd en canoniek aanvaard. Gedeelten van het boek, samen met fragmenten van de vier evangeliën, worden in de Chester Beatty-papyrus nr. 1 (P45) uit het begin van de 3de eeuw G.T. aangetroffen. Het handschrift Michigan 1571, uit de 3de of 4de eeuw, bevat gedeelten van hoofdstuk 18 en 19, en een handschrift uit de 4de eeuw, de Aegyptus nr. 8683, bevat gedeelten van hoofdstuk 4 tot en met 6. Polycarpus van Smyrna deed omstreeks 115 G.T. aanhalingen uit het boek Handelingen, Ignatius van Antiochië omstreeks 110 G.T. en Clemens van Rome mogelijk reeds in 95 G.T. Athanasius, Hiëronymus en Augustinus, die in de 4de eeuw leefden, bevestigen allen de vroegere catalogussen waarin ook het boek Handelingen vermeld stond.
Zie het boek „De gehele Schrift is door God geïnspireerd en nuttig”.