Goede zinsklemtoon

WANNEER je spreekt of voorleest, is het niet alleen belangrijk dat je afzonderlijke woorden correct uitspreekt, maar ook dat je sleutelwoorden zo beklemtoont dat de gedachten duidelijk worden overgebracht.

Bij een goede zinsklemtoon komt meer kijken dan wat extra nadruk leggen op een paar woorden of zelfs een heleboel woorden. De juiste woorden moeten beklemtoond worden. Als de verkeerde woorden nadruk krijgen, kan de betekenis van wat je zegt onduidelijk zijn voor je toehoorders, die vervolgens misschien hun gedachten laten afdwalen. Zelfs als het materiaal goed is, zal een voordracht met een povere zinsklemtoon de toehoorders minder doeltreffend motiveren.

Voor extra nadruk kunnen verscheidene methoden gebruikt worden, vaak ook in combinaties: meer stemvolume, grotere intensiteit van gevoelens, langzaam en bedachtzaam formuleren, pauzeren voor of na een uitspraak (of beide), en gebaren en gelaatsuitdrukkingen. In sommige talen kan nadruk ook worden overgebracht door een verlagen of verhogen van de toon. Neem het materiaal en de omstandigheden in aanmerking om te bepalen wat het meest geschikt zou zijn.

Bij je beslissing wat je wilt beklemtonen, moet je een aantal dingen in overweging nemen. (1) In elke zin wordt de keus van de woorden die extra nadruk verdienen, niet alleen bepaald door de rest van de zin maar ook door de context. (2) Nadruk kan gebruikt worden om het begin van een nieuwe gedachte te onderstrepen, of dat nu een nieuw hoofdpunt is of slechts een nieuw punt in de argumentatie. Met zinsklemtoon kan ook de aandacht worden gevestigd op de conclusie waartoe de argumentatie leidt. (3) Een spreker kan zinsklemtoon aanwenden om te laten blijken hoe hij over een zaak denkt. (4) Een juiste zinsklemtoon kan ook gebruikt worden om de hoofdpunten van een lezing te laten uitkomen.

Om zich zo van zinsklemtoon te kunnen bedienen, moet de spreker of lezer zijn materiaal goed begrijpen en het oprechte verlangen hebben dat zijn gehoor de stof in zich opneemt. Over onderricht dat in de dagen van Ezra werd gegeven, staat in Nehemia 8:8: „Zij bleven voorlezen uit het boek, uit de wet van de ware God, het werd toegelicht en er werd betekenis in gelegd; en zij bleven het voorgelezene begrijpelijk maken.” Het is duidelijk dat degenen die toen Gods Wet voorlazen en uitlegden, beseften hoe belangrijk het was dat hun toehoorders werden geholpen de betekenis te vatten van wat er werd gelezen, het vast te houden en het toe te passen.

Wat een probleem kan geven. In normale, alledaagse conversatie zijn de meesten wel in staat duidelijk te maken wat ze bedoelen. Wanneer ze echter materiaal voorlezen dat door een ander is geschreven, kan het een uitdaging vormen te bepalen welke woorden of uitdrukkingen nadruk verdienen. De sleutel is gelegen in een goed begrip van het materiaal. Dat vergt een zorgvuldige studie van het geschrevene. Als je dus gevraagd wordt iets op een gemeentevergadering voor te lezen, moet je je daar met toewijding op prepareren.

Sommigen bedienen zich van wat misschien „periodieke klemtoon” genoemd kan worden. Ze geven met tamelijk vaste tussenpozen woorden nadruk, of die nadruk nu zinvol is of niet. Anderen beklemtonen functiewoorden en leggen bijvoorbeeld een overdreven nadruk op voornaamwoorden en voegwoorden. Wanneer de nadruk niets bijdraagt tot een verhelderen van de gedachte, wordt het al gauw een afleidend aanwensel.

In een poging zinsklemtoon toe te passen, bedienen sommige sprekers zich van een zodanig stemvolume dat het gehoor zich bijna uitgefoeterd voelt. Dat heeft natuurlijk meestal niet de beste resultaten. Als de zinsklemtoon niet natuurlijk is, kan de indruk gewekt worden dat de spreker zich boven zijn toehoorders plaatst. Hoeveel beter is het om zonder enige neerbuigendheid maar gewoon op basis van liefde een beroep op hen te doen en hen te helpen inzien dat wat gezegd wordt zowel schriftuurlijk als redelijk is!

Hoe je verbeteringen kunt aanbrengen. Vaak is iemand die problemen heeft met zinsklemtoon zich daar niet van bewust. Een ander zal het hem misschien onder de aandacht moeten brengen. Als je op dit gebied verbeteringen moet aanbrengen, zal je schoolopziener je helpen. Voel je ook vrij om hulp te vragen aan een ander die een goede spreker is. Vraag hem aandachtig naar je lezen en spreken te luisteren en je dan suggesties voor verbetering aan de hand te doen.

Om te beginnen zou je raadgever kunnen voorstellen een artikel in De Wachttoren als oefenmateriaal te gebruiken. Hij zal je ongetwijfeld zeggen afzonderlijke zinnen te analyseren om te bepalen welke woorden of zinsneden daarin benadrukt moeten worden om de betekenis gemakkelijk te laten vatten. Hij kan je eraan herinneren speciaal attent te zijn op gecursiveerde woorden. Bedenk dat woorden in een zin samenwerken. Vaak is het een groep woorden en niet slechts een enkel afzonderlijk woord waarop nadruk gelegd moet worden. In sommige talen kunnen de leerlingen aangemoedigd worden zorgvuldiger op te letten of accenttekens een aanwijzing verschaffen.

Als volgende stap in het leren waar de klemtoon te leggen, kan je raadgever er bij je op aandringen een bredere context in aanmerking te nemen dan de zin in kwestie. Welke gedachte wordt er in de hele paragraaf ontwikkeld? Hoe moet dat van invloed zijn op wat je in de afzonderlijke zinnen nadruk gaat geven? Kijk naar de titel van het artikel en naar de vetgedrukte onderkopjes waaronder je materiaal staat. Hoe beïnvloeden die je keuze van te benadrukken uitdrukkingen? Het zijn allemaal factoren om in overweging te nemen. Maar let op dat je niet te veel woorden sterk beklemtoont.

Of je nu voor de vuist weg spreekt dan wel tekst leest, je raadgever zal je misschien ook aanmoedigen de hele lijn van het betoog van invloed te laten zijn op je gebruik van nadruk. Je moet weten waar een bepaalde argumentatie eindigt of waar een volgende belangrijke gedachte behandeld gaat worden. Je toehoorders zullen het waarderen als je voordracht hen daarop attendeert. Dat kan worden gedaan door woorden als allereerst, vervolgens, ten slotte, dus en natuurlijk te beklemtonen.

Je raadgever zal ook je aandacht richten op gedachten die je met veel gevoel wilt uitspreken. Hiervoor zou je woorden kunnen benadrukken als heel, absoluut, geenszins, ondenkbaar, belangrijk en altijd. Daardoor kun je invloed uitoefenen op de manier waarop je gehoor denkt over wat je zegt. Meer hierover komt in les 11, „Warmte en gevoel”.

Om je gebruik van zinsklemtoon te verbeteren zul je ook de aanmoediging krijgen de hoofdpunten waarvan je wilt dat je gehoor ze vasthoudt, goed voor ogen te hebben. Dit punt zal in samenhang met voorlezen verdere aandacht krijgen in les 7, „Hoofdgedachten beklemtonen”, en ten aanzien van spreken in les 37, „Hoofdpunten goed uitgekomen”.

Als je graag vorderingen wilt maken in je velddienst, moet je speciale aandacht schenken aan de manier waarop je bijbelteksten leest. Maak het tot een gewoonte je af te vragen: Waarom lees ik deze tekst? Voor een onderwijzer is het niet altijd voldoende om eenvoudig de woorden te laten horen. Zelfs de tekst met gevoel lezen is soms niet genoeg. Als je een vraag van iemand beantwoordt of een grondwaarheid onderwijst, is het goed in de tekst de woorden of uitdrukkingen te benadrukken waardoor het besprokene ondersteund wordt. Anders kan het degene aan wie je die tekst voorleest, ontgaan waar het om draait.

Omdat zinsklemtoon het extra benadrukken van bepaalde woorden en zinsneden behelst, kan een onervaren spreker geneigd zijn die woorden en zinsneden te zwaar aan te zetten. Het resultaat wordt dan een beetje als de tonen die iemand voortbrengt die net een muziekinstrument leert bespelen. Met wat meer oefening worden de afzonderlijke „noten” echter onderdeel van „muziek” met een prachtige expressiviteit.

Nadat je je enkele basisvaardigheden hebt eigen gemaakt, zul je voordeel kunnen trekken van het luisteren naar ervaren sprekers. Je zult al gauw gaan beseffen wat er zoal te bereiken valt met een sterke of lichtere mate van nadruk. En je zult de waarde inzien van verscheidenheid in de manier van beklemtonen om de betekenis duidelijk te maken van wat er wordt gezegd. Het ontwikkelen van de juiste zinsklemtoon zal aanmerkelijk bijdragen tot de doeltreffendheid van je eigen lezen en spreken.

Stel je niet te gauw tevreden met de mate waarin je zinsklemtoon weet toe te passen. Om doeltreffend te spreken moet je eraan blijven werken tot je het aanwenden van zinsklemtoon onder de knie hebt en je gebruik ervan anderen natuurlijk in de oren klinkt.