Juiste pauzes

IN SPRAAK zijn juist geplaatste pauzes belangrijk. Dat geldt zowel als je een lezing houdt als wanneer je met iemand praat. Zonder zulke pauzes kan wat er gezegd wordt klinken als gebabbel in plaats van als een helder verwoorden van gedachten. Een juist pauzeren draagt ertoe bij duidelijkheid te verlenen aan je spraak. Ook kan het op een zodanige manier worden aangewend dat de belangrijkste punten in je betoog een blijvende indruk zullen maken.

Hoe kun je bepalen wanneer je moet pauzeren? Hoe lang moeten pauzes duren?

Pauzeer voor interpunctie. Interpunctie is een belangrijk onderdeel van geschreven taal geworden. Het einde van een mededelende zin of van een vraag kan ermee aangegeven worden. In sommige talen worden er aanhalingen mee onderscheiden. Interpunctie kan ook de relatie van een deel van de zin tot andere delen ervan aangeven. Iemand die leest ziet de interpunctie. Maar wanneer hij ten behoeve van anderen voorleest, moet zijn stem de betekenis overbrengen van wat er aan interpunctie in het geschreven materiaal staat. (Zie voor verdere details les 1, „Nauwkeurig lezen”.) Als je nalaat te pauzeren op momenten dat de interpunctie daarom vraagt, kan dat het voor anderen moeilijk maken om te begrijpen wat je leest of zelfs tot gevolg hebben dat de betekenis van de tekst erdoor vervormd wordt.

Naast interpunctie is ook de manier waarop gedachten in een zin worden verwoord, van invloed op de plaats waar pauzes wenselijk zijn. Een beroemd musicus zei eens: „De noten speel ik niet beter dan veel pianisten. Maar de pauzes tussen de noten, daarin zit hem de kunst.” Met spreken is het net zo gesteld. Een juist gebruik van pauzes voegt schoonheid en betekenis toe aan je goed voorbereide materiaal.

Wanneer je je op voorlezen voorbereidt, kun je het nuttig vinden het gedrukte materiaal van markeringen te voorzien. Zet een verticaal streepje waar een korte pauze, misschien niet meer dan een aarzeling, ingevoegd moet worden. Gebruik twee verticale streepjes vlak naast elkaar voor een langere pauze. Als je merkt dat een bepaalde formulering je niet ligt en je herhaaldelijk op de verkeerde plaats pauzeert, verbind dan met potloodstreepjes alle woorden waaruit de moeilijke zinsnede bestaat. Lees de zinsnede dan van begin tot eind. Veel ervaren sprekers doen dit.

In een gewoon gesprek vormt het pauzeren doorgaans geen probleem omdat je de gedachten kent die je wilt overbrengen. Als je echter het aanwensel hebt dat je met vaste tussenpozen pauzeert ongeacht of de gedachtegang dat vereist, zal je spraak kracht en duidelijkheid missen. Suggesties voor verbetering zijn gegeven in les 4, „Vloeiende voordracht”.

Pauzeer bij een verandering van gedachte. Wanneer je van het ene hoofdpunt overstapt op het volgende, kan een pauze je gehoor de gelegenheid bieden even na te denken, zich daarop in te stellen, de verandering van koers te herkennen en de nieuwe gedachte beter te vatten. Het is net zo belangrijk dat je pauzeert bij de overgang van de ene gedachte naar de volgende als dat je bij een zijstraat snelheid mindert als je wilt afslaan.

Eén reden waarom sommige sprekers zich zonder pauzeren van de ene gedachte naar de volgende haasten, is dat ze te veel materiaal proberen te behandelen. Bij sommigen is het een weerspiegeling van hun dagelijkse spraakpatroon. Misschien spreekt iedereen om hen heen wel zo. Maar het resulteert niet in doeltreffend onderwijs. Als je iets te zeggen hebt dat de moeite van het aanhoren en onthouden waard is, moet je voldoende tijd nemen om de gedachte helder te laten uitkomen. Besef dat pauzes essentieel zijn voor het duidelijk overbrengen van gedachten.

Als je een lezing gaat houden aan de hand van een schema, dienen je notities zo gerangschikt te zijn dat het duidelijk is waar tussen hoofdpunten pauzes moeten komen. Ga je een manuscript voorlezen, dan kun je markeren waar een overgang van het ene hoofdpunt naar het volgende optreedt.

Pauzes voor een verandering van gedachte zijn gewoonlijk langer dan pauzes voor interpunctie — maar ook weer niet zo lang dat ze de voordracht traag maken. Als ze te lang zijn, wekken ze de indruk dat je slecht voorbereid bent en probeert te bedenken wat je nu moet zeggen.

Pauzeer voor nadruk. Een pauze voor nadruk is vaak een opvallende pauze, voorafgaand aan of volgend op een uitspraak of vraag die met een mate van intensiteit wordt geuit. Zo’n pauze geeft de toehoorders de gelegenheid na te denken over wat er zojuist gezegd is of schept verwachting. Dat zijn verschillende dingen. Beslis welke methode je het beste kunt gebruiken. Maar houd in gedachte dat pauzes voor nadruk beperkt moeten blijven tot echt belangrijke uitspraken. Anders zal de waarde van die uitspraken verloren gaan.

Toen Jezus in de synagoge van Nazareth voorlas uit de Schriften, maakte hij een effectief gebruik van pauzes. Eerst las hij zijn opdracht uit de rol van de profeet Jesaja. Voordat hij daar echter de toepassing van gaf, rolde hij de boekrol op, gaf ze terug aan de dienaar en ging zitten. Toen, met de ogen van allen in de synagoge oplettend op hem gevestigd, zei hij: „Heden is deze schriftplaats die gij zojuist hebt gehoord, vervuld.” — Luk. 4:16-21.

Pauzeer wanneer omstandigheden het vereisen. Ook storingen kunnen af en toe voorschrijven dat je even pauzeert. Het geluid van passerend verkeer of een huilend kind kunnen het nodig maken dat je een gesprek met een huisbewoner die je in de velddienst hebt getroffen, even onderbreekt. Als een stoornis in een vergaderruimte niet te ernstig is, kun je misschien met iets meer stemkracht verder gaan. Maar als de stoornis luid en langdurig is, moet je pauzeren. Je publiek luistert dan toch niet. Gebruik het pauzeren dus doeltreffend, met de bedoeling je gehoor te helpen volledig voordeel te trekken van de goede dingen die je wilt vertellen.

Pauzeer voor een reactie. Hoewel je misschien bezig bent met een lezing zonder zaaldeelname, is het belangrijk de toehoorders de gelegenheid te geven te reageren — niet hoorbaar maar mentaal. Als je vragen stelt die je toehoorders aan het denken moeten zetten, maar dan nalaat voldoende te pauzeren, zal veel van de waarde van die vragen verloren gaan.

Natuurlijk is het belangrijk om niet alleen te pauzeren wanneer je vanaf het podium spreekt, maar ook wanneer je anderen getuigenis geeft. Sommigen lijken nooit te pauzeren. Als dat ook jouw probleem is, span je dan oprecht in om deze spreekhoedanigheid te ontwikkelen. Je communicatie met anderen zal erdoor verbeteren en je doeltreffendheid in de velddienst eveneens. Een pauze is een moment van stilte, en er is met recht wel gezegd dat stilte interpunctie verschaft, beklemtoont, aandacht vraagt en het oor verkwikt.

Bij gesprekken gaat het om een gedachtewisseling, een tweerichtingsverkeer. Anderen zijn meer geneigd naar jou te luisteren als jij naar hen luistert en belangstelling toont voor wat zij zeggen. Dan moet je lang genoeg pauzeren om hun de gelegenheid te geven zich te uiten.

In de velddienst is ons getuigenis vaak effectiever als het in de vorm van een gesprek plaatsvindt. Veel Getuigen vinden het een goede aanpak om na een uitwisseling van begroetingen hun onderwerp te noemen en dan een vraag te stellen. Ze pauzeren om de ander de gelegenheid te bieden om te antwoorden, en geven dan ook even een reactie op wat de huisbewoner gezegd heeft. Tijdens het gesprek stellen ze de huisbewoner een aantal malen in de gelegenheid om commentaar te geven. Ze weten dat ze gewoonlijk meer kunnen doen om iemand te helpen als ze zijn opvattingen kennen over wat er besproken wordt. — Spr. 20:5.

Natuurlijk zal niet iedereen op vragen gunstig reageren. Maar dat weerhield Jezus er niet van lang genoeg te pauzeren om zelfs tegenstanders de gelegenheid te geven te spreken (Mark. 3:1-5). Door de ander de gelegenheid te bieden iets te zeggen, moedigen we hem aan om na te denken, en misschien zal hij daardoor onthullen wat er in zijn hart leeft. Eén van de doeleinden van onze bediening is per slot een oprechte reactie los te maken door mensen in kennis te stellen van uiterst belangrijke kwesties uit Gods Woord waarin zij een beslissing moeten nemen. — Hebr. 4:12.

Het gebruik van juiste pauzes in onze bediening is inderdaad een kunst. Wanneer pauzes doeltreffend worden gebruikt, worden gedachten duidelijker overgebracht en worden ze vaak blijvend onthouden.