De macht van muziek

„Alleen muziek, met onverwachte charmes, schenkt vrede aan een rusteloos gemoed, en kalmte aan een zwaargekwelde geest.”

DAT schreef William Congreve ongeveer 300 jaar geleden in zijn Hymn to Harmony. Eeuwen eerder werd in oude Griekse geschriften gezegd dat „muzikale vorming meer dan wat ook een krachtig instrument is, omdat ritme en harmonie hun weg vinden naar het binnenste der ziel”.

Dat dit zo is, blijkt uit de ervaring van sommige ouders, die hun tieners slechtgehumeurd en lastig hebben zien worden nadat zij constant naar heavy-metalmuziek hadden geluisterd. Het bleek ook in de jaren ’30 en ’40 in Duitsland, toen de nazi’s opwekkende marsmuziek gebruikten om grote menigten in de stemming te brengen voor Adolf Hitlers hypnotiserende toespraken.

Muziek kan ongetwijfeld invloed uitoefenen op de geest en het hart en kan gebruikt worden om ze ten goede of ten kwade te manipuleren. Wanneer men bijvoorbeeld jonge kinderen naar bepaalde soorten muziek laat luisteren, bevordert dit, zo meent men, hun intellectuele en emotionele ontwikkeling. Zelfs stotteraars kunnen soms zinnen zingen die zij niet kunnen uitspreken.

De uitwerking van muziek op patiënten met een neurologische ziekte die een bewegingsstoornis veroorzaakt is soms verbazingwekkend, zo zegt Anthony Storr in zijn boek Music and the Mind. Storr haalt het voorbeeld aan van een vrouwelijke patiënt: „Tot onbeweeglijkheid verstard door de ziekte [van Parkinson] was zij machteloos, niet in staat zich te bewegen, totdat zij zich wijsjes te binnen kon brengen die zij in haar jeugd had gekend. Die gaven haar plotseling het vermogen zich weer te bewegen.”

Een reden tot bezorgdheid

De macht van muziek schijnt dus goede kanten te hebben. Het gevaar bestaat echter dat verdorven of hebzuchtige mensen de macht van muziek als een dodelijk instrument gebruiken. Sommige onderzoeken hebben een rechtstreeks verband aangetoond tussen asociaal gedrag en bepaalde soorten muziek.

Ter ondersteuning van dergelijke beweringen zegt Psychology of Women Quarterly: „Er zijn redenen om te veronderstellen dat het kijken naar rockvideo’s hetzelfde effect heeft als het kijken naar pornografie, in die zin dat mannen die gewelddadige rockvideo’s te zien kregen, een ongevoeliger en vijandiger houding ten opzichte van vrouwen aannamen dan mannen die niet-gewelddadige rockvideo’s te zien kregen.”

Dit effect is niet tot mannen beperkt. Ook vrouwen kunnen erdoor beïnvloed worden. Datzelfde rapport voegt eraan toe: „Zowel mannen als vrouwen kunnen de negatieve boodschappen die deze songs uitdragen over de nietswaardigheid van vrouwen, gaan accepteren.”

Het blad Sex Roles stemt met deze conclusie in en zegt: „Uit een recent onderzoek . . . is gebleken dat de combinatie van een onbevredigend gezinsmilieu en veelvuldig naar muziekvideo’s kijken, duidelijk verband hield met seksueel toegeeflijke houdingen en gedragingen onder vrouwelijke adolescenten.” Het aanschouwelijke geweld en de seksueel expliciete teksten van sommige rapmuziek brachten één districtsrechter in de VS ertoe te beslissen dat een bepaald rapalbum „naar gemeenschapsmaatstaven gemeten obsceen” was.

Was het oordeel van de rechter extreem? Allerminst! Het blad Adolescence kwam tot de conclusie dat „zowel de adolescenten als hun ouders te kennen geven dat er in het leven van de adolescenten die naar heavy metal en rap luisteren aanzienlijk meer commotie is”. Die commotie houdt verband met „agressief en vernielzuchtig gedrag” en slechte leerprestaties.

Ja, het verband tussen bepaalde soorten muziek en seks, zelfdoding en asociaal gedrag is ruimschoots bewezen. Maar wil dit zeggen dat alle muziek zulke negatieve effecten heeft? Lees wat de volgende artikelen hierover te zeggen hebben.

[Inzet op blz. 4]

Muziek kan het hart en de geest ten goede of ten kwade beïnvloeden