De zienswijze van de bijbel
Dienen de doden geëerd te worden?
„DE MEESTE MENSEN WORDEN ER DOOR EEN DIEPGEWORTELD GEVOEL TOE BEWOGEN EEN DOOD MENSELIJK LICHAAM MET EEN EERBIED TE BEHANDELEN DIE ZIJ NIET VOOR EEN DOOD DIER VOELEN.” — ENCYCLOPÆDIA BRITANNICA.
DE MEESTE mensen eren hun gestorven geliefden op de een of andere manier. De doden worden geëerd met overlijdensberichten in kranten en zij worden geprezen in lofredes. In sommige landen zijn groots opgezette begrafenissen met religieuze en traditionele rituelen gebruikelijk. De ceremonies voor de doden kunnen dagen, weken of maanden duren. Scholen, vliegvelden, straten en steden worden genoemd naar beroemde mensen die gestorven zijn. Om heldhaftige personen te gedenken worden monumenten opgericht en feestdagen ingesteld.
Volgens Gods Woord zijn de doden zich echter volkomen onbewust van alle eer die hun wordt bewezen (Job 14:10, 21; Psalm 49:17). De doden leven alleen in het geheugen van degenen die zich hen herinneren. De bijbel zegt: „De levenden zijn zich ervan bewust dat zij zullen sterven; maar wat de doden betreft, zij zijn zich van helemaal niets bewust” (Prediker 9:5). De Schrift biedt wel de hoop op een opstanding die in de toekomst zal plaatsvinden (Johannes 5:28, 29; 11:25). Maar tot die tijd bestaan de doden niet. Zij worden letterlijk tot stof. — Genesis 3:19; Job 34:15.
Dient het, gezien het duidelijke standpunt van de bijbel inzake de toestand van de doden, enig doel hen te eren? Moeten christenen traditionele gebruiken in verband met het begraven van geliefden volgen?
Rituelen gebaseerd op een onjuiste veronderstelling
Veel van de traditionele rituelen in verband met de doden, misschien wel de meeste, zijn diep geworteld in niet-bijbelse, religieuze leringen. Sommige riten zijn kennelijk bedoeld om „de overledene tegen aanvallen van demonen te beschermen; soms was het doel van de riten de levenden te behoeden voor besmetting met de dood of voor de boosaardigheid van de doden”, zegt de Encyclopædia Britannica. Al zulke gebruiken die gebaseerd zijn op de onjuiste veronderstelling dat de doden in een onzichtbaar rijk voortleven, zijn rechtstreeks in strijd met de bijbelse waarheden. — Prediker 9:10.
Veel mensen vereren hun doden. Deze vorm van aanbidding omvat het brengen van offers aan en het opzenden van gebeden tot dode voorouders. Sommigen die aan zulke rituelen deelnemen, bezien dat niet als aanbidding maar veeleer als een uiting van eerbied of diep respect voor de doden. Toch heeft dit soort toewijding aan dode voorouders een religieuze grondslag en is strijdig met de bijbelse leer. Jezus Christus zei: „Jehovah, uw God, moet gij aanbidden en voor hem alleen heilige dienst verrichten.” — Lukas 4:8.
Een evenwichtige zienswijze
Gestorvenen eer en respect betonen houdt niet altijd verband met vals-religieuze leringen. Een bijbelverslag verhaalt bijvoorbeeld hoe de getrouwe koning Hizkia na zijn dood geëerd werd. Gods volk „begroef hem op de helling naar de grafsteden van de zonen van David; en heel Juda en de inwoners van Jeruzalem bewezen hem eer bij zijn dood” (2 Kronieken 32:33). Nog een voorbeeld is dat van Jezus. De bijbel zegt dat zijn discipelen ’het lichaam van Jezus namen en het met de specerijen in windsels bonden, zoals bij de joden gebruikelijk is ter voorbereiding op de begrafenis’. — Johannes 19:40.
De Schrift bevat vele andere gevallen waarin speciale procedures werden gevolgd met betrekking tot het lichaam en de begrafenis van doden. Deze praktijken vormden geen voorouderverering, noch waren ze gebaseerd op het onjuiste geloof dat de doden invloed blijven uitoefenen op het doen en laten van de levenden. De rouwenden gaven veeleer blijk van een diep respect voor hun geliefden. De bijbel maakt geen bezwaar tegen zulk respect, daar het op natuurlijke menselijke emoties gebaseerd is, hoewel de bijbel buitensporige of hysterische vertoningen bij begrafenissen niet goedkeurt. Aan de andere kant moedigt hij christenen die met de dood van een geliefde worden geconfronteerd, niet aan om stoïcijns of onbewogen te zijn.
Wanneer Jehovah’s Getuigen dus de begrafenis van hun geliefden bijwonen, betonen zij de doden op gepaste wijze respect en eer (Prediker 7:2). Wat de kwestie van bloemen, begrafenisdiensten en andere plaatselijke gebruiken betreft zullen christenen weloverwogen persoonlijke keuzen maken om praktijken te vermijden die in strijd zijn met de bijbelse leer. Hierin is onderscheidingsvermogen en evenwicht nodig. De Encyclopædia of Religion and Ethics verklaart dat „een rite van tijd tot tijd qua strekking en waarde verandert, zodat de betekenis die er in later tijden aan wordt gehecht aanzienlijk kan verschillen van de oorspronkelijke betekenis, en de algemeen verbreide verklaring zegt wellicht niets over de oorsprong”.a
Is het verkeerd een lofrede te houden?
Het beginsel van evenwichtigheid is ook van toepassing op de kwestie van lofredes over de gestorvenen. Bij begrafenisdiensten proberen Jehovah’s Getuigen de nabestaanden te vertroosten (2 Korinthiërs 1:3-5). Tijdens de plechtigheid zouden een of meer sprekers het woord kunnen voeren. Maar het zou ongepast zijn de gelegenheid te maken tot een lange parade van lofredenaars die de overledene ophemelen. De begrafenis biedt daarentegen een gelegenheid voor het verheerlijken van Gods wonderbare eigenschappen, waaronder zijn goedheid om ons de opstandingshoop te verschaffen.
Dit wil echter niet zeggen dat het onjuist zou zijn tijdens een begrafenislezing de goede eigenschappen van de overledene te gedenken. (Vergelijk 2 Samuël 1:17-27.) Als de overledene tot de dood toe getrouw aan God is geweest, wordt hij of zij een uitstekend voorbeeld ter navolging (Hebreeën 6:12). Het is goed de rechtschapen loopbaan van Gods dienstknechten te overdenken. Deze positieve gedachten tijdens een begrafenisdienst met anderen delen, verschaft vertroosting aan de levenden en eert de herinnering aan de doden.
Ware christenen vereren de doden niet. Zij doen niet mee aan populaire riten die in strijd zijn met bijbelse waarheden. Aan de andere kant verwerpen Gods dienstknechten het extreme standpunt dat alle begrafenisgebruiken zinloos en onnodig zijn omdat de doden slechts stof zijn. Zij rouwen over hun doden en gedenken hen. Maar hun leed en verdriet wordt verzacht door de bijbelse waarheden dat de doden niet lijden en dat er de hoop op een opstanding is.
[Voetnoten]
a De Wachttoren van 15 oktober 1991 verschaft op blz. 31 de volgende aanwijzingen: „Een ware christen moet overwegen: Zou het volgen van een gewoonte anderen te kennen geven dat ik onschriftuurlijke geloofsovertuigingen of praktijken heb overgenomen? Tijd en plaats kunnen het antwoord beïnvloeden. Een gewoonte (of een bepaald motief) zou duizenden jaren geleden een vals-religieuze betekenis gehad kunnen hebben, of zou dat nu in een ver land kunnen hebben. Maar zonder een tijdrovend onderzoek te gaan instellen, kunt u zich afvragen: ’Wat is de algemene opinie in de gemeenschap waar ik woon?’ — Vergelijk 1 Korinthiërs 10:25-29.”
[Illustratie op blz. 10]
De begrafenisstoet ter ere van Gustaaf II, koning van Zweden, na zijn dood in 1632
[Verantwoording]
From the book Bildersaal deutscher Geschichte