De Londense Globe is weer terug

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN GROOT-BRITTANNIË

THE Globe, het theater waar de toneelstukken van William Shakespeare werden opgevoerd, is vlak bij zijn vroegere locatie in Southwark, aan de zuidelijke oever van de Londense Theems, gereconstrueerd. Dit O-vormige gebouw met twintig zijden, gebaseerd op het origineel van 1599, is een toeristische trekpleister van de bovenste plank.

Voor de komst van de Londense theaters waren gevechten van honden tegen beren of stieren een populaire vorm van amusement. Honden, opgehitst door schreeuwende omstanders, pijnigden een aan een paal vastgeketend dier. Dit vond plaats in ronde arena’s met tribunes, de voorlopers van het theater. De dieren werden in het middengedeelte vastgebonden, waar later het theaterpodium kwam te staan.

Toen werden toneelstukken populair, en er verrezen in heel Londen nieuwe theaters. Ze trokken dagelijks duizenden bezoekers. De burgemeesters trachtten de toneelstukken te verbieden, met als argument dat ze profaan en goddeloos waren. Werkgevers klaagden dat de werkers erdoor van hun werk werden afgehouden, aangezien de toneelstukken om twee uur ’s middags begonnen. Maar koningin Elizabeth I, de beschermvrouwe van het theater, kwam te hulp. De toneelopvoeringen werden door haar Geheime Raad beschermd, opdat er ervaren acteurs beschikbaar waren om voor haar op te treden. Het gezelschap van Shakespeare werd vaker dan andere uitgekozen voor voorstellingen aan het koninklijk hof.

Henry V werd door Shakespeare geschreven in het jaar dat de oorspronkelijke Globe werd geopend. Het was dus een logische keuze voor het eerste seizoen van dit nieuwe Shakespeare-theater.

Binnen in de nieuwe Globe

Voordat wij naar binnen gaan voor het drie uur durende toneelstuk, kijken wij omhoog naar de wolken en hopen dat het niet zal gaan regenen, want paraplu’s zijn verboden en het middengedeelte is niet overdekt. Het podium rijst op uit een cirkel met een diameter van dertig meter, met daaromheen drie galerijen voor ongeveer 1000 mensen. Maar wij behoren tot de 500 die staanplaatsen hebben en vanuit het middengedeelte naar het stuk kijken. In het oorspronkelijke theater gingen 3000 mensen, dicht opeengepakt. Maar de huidige veiligheidsvoorschriften laten dat niet toe.

Het afdak boven de tribune is chemisch behandeld om tegen vuur bestand te zijn. Brandwerende platen en een sprinklerinstallatie bieden extra bescherming. De oorspronkelijke Globe werd in 1613 verwoest toen het dak door een vonk uit een toneelkanon in brand vloog.

Het is personen met staanplaatsen toegestaan rond te lopen en zelfs hun armen op de rand van het podium te laten rusten. Vierhonderd jaar geleden werd er door het ongezeglijke publiek tijdens de voorstellingen gegeten en gedronken en er braken vaak gevechten onder hen uit. Zij waren zeer kritisch en interrumpeerden naar believen met gesis of klappen. Dicht opeengepakt — om niet te zeggen -geplakt — werden zij door een schrijver uit die tijd betiteld als „stinkerds”.

Het skelet van de nieuwe Globe is van eikehout. Zo’n 6000 taps toelopende eiken pinnen houden de pen-en-gatverbindingen bij elkaar. Eikehout was volop voorhanden nadat er in oktober 1987 duizenden bomen door een orkaan waren ontworteld. De dertien meter lange balk die de voorkant van de overkapping van het podium vormt, was het moeilijkst te vinden. Na veel zoeken werd zo’n 150 kilometer ten westen van Londen een geschikte boom van meer dan twintig meter hoog gevonden.

Marmeren zuilen dragen de overkapping, althans het lijkt of ze van marmer zijn. Maar nee, ook die zijn van hout, net als de zuilen van de eerste Globe, die, aldus een bewonderaar, „zo’n schitterende, geschilderde imitatie van marmer [zijn] dat ze zelfs de bekwaamste vakman om de tuin kunnen leiden”.

Ondertussen zijn de zitplaatsen bezet. Sommigen verdringen zich rond het podium terwijl anderen tegen de houten arenawanden leunen. Het rumoer bedaart wanneer de muziek door de lucht schalt. In een loge boven het podium bespelen zes muzikanten in middeleeuws kostuum instrumenten uit de tijd van Shakespeare: trompetten, kornetten en slaginstrumenten.

Het toneelstuk

Wanneer de muziek een crescendo bereikt, komen acteurs op, die op de maat van de muziek met hun staf op het podium bonken. De toeschouwers die voor het podium staan, doen mee door met hun voeten te stampen. Plotseling houdt het gebonk op. Een enkele acteur en een korte proloog leiden het toneelstuk in. De verwachtingen zijn hooggespannen. Opeens stormen twee spelers in rode gewaden het toneel op — de aartsbisschop van Canterbury en de bisschop van Ely. Het stuk begint en in de loop van de voorstelling zal de dubbelhartigheid van de kerk en haar gekonkel met Hendrik V, de koning van Engeland, uiteindelijk culmineren in de nederlaag voor Frankrijk op het bloedige slagveld van Azincourt.

Al gauw staat de koninklijke troon op het toneel en wij zien koning Hendrik een onderhoud hebben met drie van zijn hovelingen. Terwijl allerlei hofbeambten opkomen, blijven wij de authenticiteit van hun middeleeuwse kostuums bewonderen. Toch is er iets vreemds aan de rolbezetting, iets ongrijpbaars. Wij raadplegen ons programmaboekje. Ja, natuurlijk, alle spelers zijn mannen! Er speelden geen vrouwen in het Elizabethaanse toneel. Zoals de sociaal-historicus G. M. Trevelyan het onder woorden brengt, kregen jongens „van jongs af een strikte opleiding om de vrouwenrollen waardig, kleurrijk en bekwaam te vertolken”. Dit is ook vandaag het geval.

Het applaus is voorbij en wij gaan naar buiten. Wij draaien ons om om nog een laatste blik te werpen op The Globe, waarvan het goudkleurige strodak en de eiken balken al overgaan in zachte grijstinten. Het was een unieke ervaring om zo’n 400 jaar in de tijd teruggevoerd te worden.

Na afloop wandelen wij langs de tentoonstelling over Shakespeares Globe. De naam Shakespeare komen wij steeds weer tegen. Terwijl wij ons verdiepen in de panelen, denken wij na over de vraag: Wie was de toneelschrijver William Shakespeare eigenlijk? Het mysterie van William Shakespeare zal het thema zijn van een artikel in een volgende uitgave van Ontwaakt!

[Illustratie op blz. 25]

Schets van de oorspronkelijke Globe

[Verantwoording]

From the book The Comprehensive History of England, Volume II

[Illustraties op blz. 26]

De huidige Globe

[Verantwoording]

John Tramper

Richard Kalina