Oorlog maakt jonge slachtoffers
DE KINDERJAREN worden geacht een gelukkige tijd te zijn. Een tijd om gekoesterd en beschermd te worden. Een tijd van onschuld. Jongeren worden verondersteld te spelen, te leren en kwaliteiten te ontwikkelen die hen zullen helpen volwassenen met verantwoordelijkheidsbesef te worden. Het is niet de bedoeling dat kinderen gedood worden, en het is zeker niet de bedoeling dat zij anderen doden. Maar in tijden van oorlog gebeuren er veel dingen die niet de bedoeling zijn.
Helaas wordt er wereldwijd oorlog gevoerd, en die eist jonge slachtoffers; hij rukt kinderen uit het leven weg en verwoest menige jeugd. In 1993 woedden er grote conflicten in 42 landen, terwijl er in 37 andere politiek geweld heerste. In elk van deze 79 landen woonden kinderen.
Veel nu levende jongeren hebben nooit vrede gekend. Tegen eind 1995 was er in Angola ruim dertig jaar gevochten, in Afghanistan zeventien jaar, op Sri Lanka elf jaar en in Somalië zeven jaar. In het ene land na het andere spraken politici vol overtuiging van „het vredesproces”, maar het aanhoudende oorlogsproces bleef mensenlevens ruïneren.
Kinderen hebben altijd onder oorlogen geleden, maar door de veranderende aard van de oorlogvoering in recente tijden is het aantal slachtoffers onder de burgerbevolking, kinderen inbegrepen, voortdurend gestegen. Tijdens de conflicten van de achttiende en negentiende eeuw en in het begin van deze eeuw bestond ongeveer de helft van de oorlogsslachtoffers uit burgers. In de Tweede Wereldoorlog, die duurde van 1939 tot 1945, steeg het aantal sterfgevallen onder burgers tot twee derde van de oorlogsdoden, ten dele door het intensieve bombarderen van steden.
Tegen het eind van de jaren ’80 was het aantal burgerslachtoffers in oorlogen tot bijna negentig procent gestegen! Dat komt onder andere doordat oorlogen gecompliceerder zijn geworden. Legers staan niet langer alleen op een slagveld tegenover elkaar. De meeste conflicten woeden thans niet tussen landen maar binnenslands. Bovendien vinden de gevechten plaats in dorpen of steden, en daar maken de strijders, in alle barbaarsheid en achterdocht, weinig onderscheid tussen de vijand en onschuldige omstanders.
De tol die dit onder kinderen heeft geëist, is zwaar. Geschat wordt dat er alleen al in de afgelopen tien jaar, aldus het Kinderfonds van de Verenigde Naties, in oorlogen twee miljoen kinderen zijn omgekomen en vier tot vijf miljoen kinderen zijn verminkt. Door de oorlog zijn ruim een miljoen kinderen wees geworden en hebben twaalf miljoen kinderen geen dak meer boven hun hoofd. Zo’n tien miljoen kinderen hebben door de oorlog een psychisch trauma opgelopen.
Bibliotheken staan vol boeken over oorlogvoering. Er wordt in besproken hoe en waarom veldslagen werden gestreden; ze beschrijven de gebruikte wapens en strategieën; ze ontrukken de generaals die de slachtingen hebben aangevoerd aan de vergetelheid. Films meten de opwinding breed uit en minimaliseren het lijden. Zulke boeken en films zeggen weinig over de onschuldige slachtoffers. In de volgende artikelen wordt beschouwd hoe kinderen zijn uitgebuit als strijders, hoe zij de allerkwetsbaarste slachtoffers zijn geweest en waarom wij zeggen dat kinderen zich thans in een echt rooskleurige toekomst kunnen verheugen.