De Via Egnatia — Een verkeersweg die heeft bijgedragen tot expansie

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN GRIEKENLAND

IN 50 G.T. zette een groep christelijke zendelingen voor het eerst voet op Europese bodem. Zij gaven daarmee gehoor aan een uitnodiging die de apostel Paulus in een visioen had ontvangen: „Kom over naar Macedonië en help ons” (Handelingen 16:9). De boodschap over Jezus Christus die Paulus en zijn metgezellen brachten, had een spectaculaire uitwerking op Europa.

Een belangrijke hulp voor de verbreiding van het christendom in Macedonië was de Via Egnatia, een geplaveide Romeinse heerweg. Na in de zeehaven Neapolis (nu het Griekse Kaválla) aan de noordkant van de Egeïsche Zee aan land te zijn gegaan, reisden de zendelingen kennelijk via die weg naar Filippi, de voornaamste stad van het district Macedonië. De weg leidde verder naar Amfipolis, Apollonia en Thessalonika, de volgende pleisterplaatsen van Paulus en zijn metgezellen. — Handelingen 16:11–17:1.

Gedeelten van deze oude heerweg zijn nog steeds intact en worden nog dagelijks gebruikt. Er zijn nu plannen om een moderne verkeersweg aan te leggen die de route van de oude weg zal volgen en dezelfde naam zal dragen.

Wie heeft de oorspronkelijke heerweg aangelegd? Wanneer is dat gebeurd, en met welk doel?

Waarom nodig

Toen Rome zijn zegetocht in oostelijke richting voortzette, werd Macedonië in 146 v.G.T. een Romeinse provincie. Door deze aanwinst deed zich echter een nieuwe behoefte voor het rijk gevoelen — het vermogen om snel een krijgsmacht in de nieuwe gebieden te kunnen inzetten. De Via Appia op het Italiaanse schiereiland verbond Rome reeds met de zuidoostelijke Adriatische kust. Maar nu had het rijk behoefte aan een soortgelijke verkeersweg op het Balkanschiereiland en dus werd de Via Egnatia ontworpen. Hij werd genoemd naar de hoofduitvoerder van het project, de Romeinse proconsul Gnaius Egnatius.

De Via Egnatia, die begon bij de zeehaven Dyrrachium in de provincie Illyrië (Durrës, Albanië) en helemaal naar de oude stad Byzantium (Istanbul, Turkije) liep, was ruim 800 kilometer lang. De bouw begon in 145 v.G.T. en het duurde zo’n 44 jaar voordat hij voltooid was. Zoals de bedoeling was, werd de Via Egnatia weldra een zeer nuttig instrument voor Romes expansiepolitiek in het Oosten.

Moeilijk terrein voor een weg

Het terrein vormde echter een hele uitdaging bij de aanleg van een heerweg. Op het eerste traject bijvoorbeeld stuit de weg op het Meer van Ohrid, waarvan hij de noordelijke oever volgt. Na zich vervolgens over bergpassen geslingerd te hebben, loopt de weg oostwaarts over een onherbergzaam terrein vol kommen, ontboste bergen en gedeeltelijk door meren ingenomen dalen, en bereikt uiteindelijk de centrale Macedonische vlakte.

Als de weg de stad Thessalonika nadert, is het land vlak en open. Maar het terrein aan de oostkant van de stad is heuvelachtig. De Via Egnatia slingert zich door deze heuvels en daalt af naar een dal met meren met onduidelijke, moerassige oevers. Vervolgens kronkelt de weg zich door dalen en moerassen totdat hij de oude stad Neapolis bereikt.

Van daar af volgt de route de Egeïsche kust naar het oosten en doorsnijdt de streek Thracië. Op zijn laatste traject volgt de weg een tamelijk rechte en vlakke baan naar zijn bestemming, Byzantium.

Zijn doel gediend

De Via Egnatia werd de meest rechtstreekse en de gunstigste route tussen Rome en de Romeinse veroverde gebieden ten oosten van de Adriatische Zee. Hij bevorderde de vorming van Romeinse kolonies in Macedonische steden en had een krachtige invloed op de economische, demografische en culturele ontwikkeling van het gebied. De weg vergemakkelijkte het vervoer van koper, asfalt, zilver, vis, olie, wijn, kaassoorten en andere artikelen.

Door de welvaart die deze handel met zich bracht, gingen sommige steden langs de weg, zoals Thessalonika en Amfipolis, tot de grootste stedelijke centra op de Balkan behoren. Thessalonika in het bijzonder ontwikkelde zich tot een belangrijk handelscentrum, rijk aan artistieke en culturele activiteiten. Weliswaar moesten de gemeenschappen langs de route een deel van de kosten van het onderhoud van de weg dragen, maar in ruil daarvoor profiteerden ze volop van de internationale handel.

Rol in de verbreiding van het christendom

Door de Via Egnatia kon de bevolking van het gebied echter profiteren van iets wat verre superieur is aan stoffelijke voorspoed. Neem bijvoorbeeld de welvarende zakenvrouw Lydia. Zij woonde in Filippi — de eerste stad in Europa waar men Paulus het goede nieuws hoorde prediken. Na in 50 G.T. in Neapolis aan land gegaan te zijn, legden de apostel Paulus en zijn metgezellen zestien kilometer van de Via Egnatia in noordwestelijke richting af naar Filippi.

„Op de sabbatdag”, zo schreef Lukas, „begaven wij ons buiten de poort langs een rivier, waar wij dachten dat een gebedsplaats was; en wij zetten ons neer en gingen tot de vrouwen spreken die waren bijeengekomen.” Tot de vrouwen die naar Paulus luisterden, behoorde Lydia. Diezelfde dag werden zij en haar gezin gelovigen. — Handelingen 16:13, 14.

Van Filippi trokken Paulus en zijn metgezellen langs de Via Egnatia verder door Amfipolis en Apollonia naar Thessalonika, in totaal zo’n 120 kilometer (Handelingen 17:1). Om het goede nieuws in Thessalonika te prediken, maakte Paulus gebruik van de sabbatbijeenkomsten van de joden in de plaatselijke synagoge. Het resultaat was dat sommige joden en een menigte Grieken gelovigen werden. — Handelingen 17:2-4.

Ook nu nog gebruiken Jehovah’s Getuigen in Albanië en Griekenland trajecten van deze zelfde verkeersweg om de bevolking van deze gebieden te bereiken. Het is hun bedoeling het goede nieuws van Gods koninkrijk te verbreiden, net als de apostel Paulus en zijn medezendelingen destijds (Mattheüs 28:19, 20; Handelingen 1:8). Ja, de Via Egnatia is een Romeinse verkeersweg die heeft bijgedragen tot geestelijke expansie in de eerste eeuw en tot in deze twintigste eeuw toe!

[Kaarten op blz. 16, 17]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

BRITTANNIË

EUROPA

AFRIKA

MACEDONIË

GRIEKENLAND

DYRRACHIUM, Illyrië (DURRËS, Albanië)

THESSALONIKA

APOLLONIA

AMFIPOLIS

FILIPPI

NEAPOLIS (KAVÁLLA)

BYZANTIUM (ISTANBUL)

ZWARTE ZEE

ZEE VAN MARMARA

THRACIË

EGEÏSCHE ZEE

TROAS

TURKIJE

[Verantwoording]

Mountain High Maps® Copyright © 1995 Digital Wisdom, Inc.

[Illustratie op blz. 16]

Op de weg naar Neapolis

[Illustratie op blz. 17]

Op de weg naar Filippi