Vermoeidheid — Een onverhoedse val voor vrachtwagenchauffeurs

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN DUITSLAND

NAARMATE de uren verstrijken, maakt het monotone geluid van de krachtige motor in combinatie met het gezoem van veertien banden op de weg de strijd van de vrachtwagenchauffeur tegen vermoeidheid zwaar. In het licht van de koplampen glijdt de wegmarkering stil voorbij. Plotseling slingert de oplegger; hij raakt van de weg af.

Met een ruk aan het stuur manoeuvreert de chauffeur zijn veertigtonner terug op de weg. Wakker geschud realiseert hij zich dat hij zich niets herinnert van de voorafgaande seconden. Hij lijdt aan vermoeidheid.a

Iedereen die achter het stuur tegen vermoeidheid vecht, kan gemakkelijk even wegdoezelen. Gezien de huidige drukte op de wegen kan dat uiterst gevaarlijk zijn — ook voor andere weggebruikers. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld werd van alle ongelukken in het zware-goederenverkeer die er tussen januari 1989 en maart 1994 plaatsvonden, ruim 35 procent veroorzaakt door het in slaap vallen van chauffeurs achter het stuur.

Professor G. Stöcker, verkeerspsycholoog, zei in het Duitse blad Fahrschule dat toenemende oververmoeidheid tot slaapdronkenheid leidt en effecten heeft die overeenkomen met die van dronkenschap door alcohol. Natuurlijk gelden zijn opmerkingen voor bestuurders van alle voertuigen, niet alleen van trucks.

Oorzaken van vermoeidheid

Waarom komen ongelukken door vermoeidheid zo vaak voor, terwijl in veel landen de wet het maximumaantal uren dat een vrachtwagenchauffeur achter het stuur mag zitten, aanbeveelt of zelfs stipuleert? Om te beginnen moeten wij kijken naar het totale aantal werkuren van vrachtwagenchauffeurs, die niet alleen de rijtijd omvatten maar ook de tijd die aan andere werkzaamheden wordt besteed. Zijn werkdagen zijn vaak lang.

De meeste vrachtwagenchauffeurs vinden het prettig een taak tot een goed einde te brengen, wat betekent dat bij elke weersgesteldheid goederen bij een klant worden afgeleverd. Een prestatie wordt uitgedrukt in afgelegde kilometers en vervoerde vracht. De werktijd kan flink boven het gemiddelde liggen. In Duitsland werken de meeste mensen minder dan veertig uur per week, maar veel vrachtwagenchauffeurs werken tweemaal zoveel.

In andere landen is de situatie al niet beter. In Zuid-Afrika zijn de lonen laag, dus proberen chauffeurs hun verdiensten aan te vullen door langer te rijden. Berichten uit India wijzen uit dat hoewel transportfirma’s chauffeurs voldoende tijd geven om hun reis te voltooien, veel vrachtwagenchauffeurs hun verdiensten vermeerderen door extra vracht mee te nemen naar meer plaatsen, zodat zij langer achter het stuur moeten zitten. Dan moeten zij inleveren op hun slaap om op tijd bij de firma terug te zijn.

Binnen de Europese Unie kan een vrachtwagenchauffeur die het maximumaantal uren gebruikt dat bij de wet toegestaan is, in een week 56 uur achter het stuur zitten. Maar de week daarop bedraagt zijn maximumaantal rijuren dan slechts 34. Zijn werkuren, ook de tijd die aan laden en lossen wordt besteed, worden geregistreerd door een controleapparaat. Deze registratie maakt het mogelijk na te gaan of elke chauffeur zich aan de voorschriften houdt.

Nog een factor die de hoeveelheid tijd beïnvloedt die achter het stuur wordt doorgebracht, is de zienswijze van de eigenaar. Zijn vrachtwagen vertegenwoordigt een dure investering die goed gebruikt moet worden, zo mogelijk 24 uur per dag en nooit zonder retourvracht. De concurrentie onder transportfirma’s groeit en bedrijfsleiders zetten chauffeurs onder druk zich voor meer uren beschikbaar te stellen.

Vermoeidheid treedt op wanneer de werkdagen lang zijn maar ook wanneer ze op ongewone tijden beginnen. Het is bijvoorbeeld gebruikelijk om tussen één en vier uur ’s ochtends aan het werk te gaan. Dat is een tijd waarop de meeste chauffeurs het minst in vorm zijn en hun concentratie het slechtst is. De druk neemt toe waar firma’s hun voorraden tot een minimum beperken en leveringen ’precies op tijd’ eisen. Dat betekent dat de chauffeur op precies het overeengekomen tijdstip met de vracht bij het pand van de klant moet arriveren. Druk verkeer, slecht weer en wegreparaties kunnen vertragingen veroorzaken die de chauffeur hoe dan ook moet goedmaken.

Ondanks beperkingen op het aantal uren achter het stuur dat is toegestaan, brengen willekeurige controles door de politie nog steeds overtredingen van de wet aan het licht. Volgens het blad Polizei Verkehr & Technik „houdt bijna één op de acht chauffeurs van alle vrachtwagens, bussen en transporten van gevaarlijke stoffen zich niet aan het voorgeschreven aantal rij- en rusturen”. Bij een verkeerscontrole in Hamburg ontdekte de politie een vrachtwagenchauffeur die 32 uur onafgebroken achter het stuur van zijn truck had gezeten.

Het onderkennen van het gevaar

Bij een lange-afstandschauffeur die dertig jaar internationale vrachten heeft gereden, werd naar het vermoeidheidsprobleem geïnformeerd. Hij merkte op: „Trots en overmoed kunnen een chauffeur ertoe brengen zijn moeheid te negeren. En zo gebeuren er ongelukken.” Signalen van vermoeidheid worden in het kader op bladzijde 22 opgesomd.

Het onderkennen van de eerste waarschuwingssignalen kan levens redden. Bij een onderzoek in de Verenigde Staten door de Nationale Raad voor de Vervoersveiligheid kwam een alarmerend gegeven aan het licht: Van 107 ongevallen waarbij één vrachtwagen betrokken was, waren er 62 te wijten aan vermoeidheid. Vandaar dat de bedrijfstak grote waarde hecht aan de ontwikkeling van technische hulpmiddelen die waarschuwen zodra de chauffeur in slaap valt.

Een Japanse firma werkt aan een elektronisch systeem waarbij een videocamera wordt gebruikt die waarneemt hoe vaak de chauffeur met zijn ogen knippert. Gebeurt dat te vaak en te traag, dan waarschuwt een van tevoren opgenomen stem hem voor zijn gevaarlijke situatie. Een Europese firma werkt aan een apparaat dat meet hoe soepel de wagen wordt bestuurd. Slingert de truck, dan klinkt er een waarschuwing in de cabine. Het zal echter nog enige tijd duren voordat er doeltreffende hulpmiddelen in produktie zijn.

Hoe het gevaar tegen te gaan

Vermoeidheid is in bijna elk voertuig een ongenode en onwelkome passagier geweest. De vraag is hoe die kwijt te raken. Sommige chauffeurs drinken beetje bij beetje hele liters cafeïnehoudende dranken, om slechts te ontdekken dat de vermoeidheid hen onbarmhartig achtervolgt. Anderen gebruiken andere stimulerende middelen. Onnodig te zeggen dat die gezondheidsrisico’s met zich brengen. In Mexico eten sommige chauffeurs stukjes hete Spaanse peper om wakker te blijven.

Het is raadzaam om vóór een vroege start voldoende te slapen. En men moet zich — en dat is een principekwestie — aan het voorgeschreven aantal uren achter het stuur houden. In Zuid-Afrika raden deskundigen aan, na vijf uur rijden te pauzeren. Op eentonige trajecten moet de chauffeur zijn geest actief en geconcentreerd houden. Sommige chauffeurs luisteren naar de radio of praten met andere chauffeurs via hun 27 MC-bakkie. Een chauffeur die een van Jehovah’s Getuigen is, luistert naar cassettes met bijbelse onderwerpen, zoals De Wachttoren en Ontwaakt! en passages uit de bijbel. Andere tips vindt u in het kader op deze bladzijde.

Het wordt steeds moeilijker voldoende te verdienen om in de kosten van levensonderhoud te voorzien, en het is dus niet gemakkelijk evenwichtig te zijn. Sommige firma’s of bedrijfsleiders onderschatten het gevaar van de vermoeidheidsval voor chauffeurs. Iedereen die iets te maken heeft met het transportwezen zou er dus goed aan doen in gedachte te houden wat men tot dusver over vermoeidheid te weten is gekomen. Bovendien hebben chauffeurs uit eigen ervaring vaak nuttige tips die anderen kunnen helpen slaperigheid tegen te gaan.

De beste manier om alert te blijven is natuurlijk, gehoor te geven aan de behoeften van het lichaam: Als u waarschuwingssignalen bespeurt, stop dan bij de eerstvolgende mogelijke pleisterplaats en slaap wat. Ga daarna de uitdaging aan opnieuw achter het stuur plaats te nemen. Zorg dat u niet in de onverhoedse vermoeidheidsval raakt!

[Voetnoten]

[Kader op blz. 22]

Waarschuwingssignalen die onmiddellijke actie eisen

• Hebt u brandende ogen of zware oogleden?

• Beeldt u zich dingen in of betrapt u zich op dagdromen?

• Lijkt de weg smaller te zijn, zodat u langs de middenstreep gaat rijden?

• Herinnert u zich niets van bepaalde gedeelten van de rit?

• Is uw gebruik van het stuur en de remmen schokkeriger dan normaal?

Luidt het antwoord op slechts één van de bovenstaande vragen ja, dan moet u onmiddellijk gaan rusten

[Kader op blz. 23]

Op lange-afstandsreizen

• Zorg dat u voldoende slaapt

• Verlaat u niet op stimulerende middelen

• Neem regelmatig rustperiodes, doe oefeningen om de spieren los te maken

• Houd in gedachte dat eentonige stukken weg bijzonder gevaarlijk zijn

• Ga niet hongerig op weg. Oefen u in goede eetgewoonten: lichte en gezonde voeding

• Drink veel, maar vermijd alcohol