Kan uw voeding uw dood worden?

„U hebt een ernstig verstopte kransslagader, voor zo’n 95% afgesloten . . . U bent op het moment een tijdbom; u kunt op een hartaanval wachten.”

DE 32-jarige Joe kon deze woorden van een cardioloog die hem onderzocht om de oorzaak van de pijn in zijn borst vast te stellen nauwelijks geloven. Bijna de helft van de mensen die aan een hartkwaal sterven, is zich er niet eens van bewust dat er iets mis is met hun hart.

Maar hoe was Joe’s kwaal ontstaan? ’Ik heb 32 jaar het typisch Amerikaanse „vlees en melk”-eetpatroon gevolgd’, verzucht Joe. ’Het feit dat het Amerikaanse eetpatroon riskant is voor mijn gezondheid is mij hoe dan ook ontgaan.’

Uw eetpatroon en hartkwalen

Wat was er verkeerd aan Joe’s eetpatroon? In essentie bevatte het te veel cholesterol en vet, vooral verzadigd vet. Vanaf zijn kinderjaren had Joe met bijna elke hap voedsel de basis gelegd voor een kransvatvernauwing. In feite wordt bij vijf van de tien voornaamste doodsoorzaken in de Verenigde Staten verband gelegd met vetrijke voeding. Boven aan de lijst staat kransvatvernauwing.

Het verband tussen voeding en hartkwalen blijkt uit een onderzoek in zeven landen onder zo’n 12.000 mannen van 40 tot 49 jaar. De uitersten vooral zijn onthullend. Uit het onderzoek bleek dat Finse mannen — die twintig procent van hun calorieën als verzadigd vet binnenkrijgen — verhoogde cholesterolspiegels hadden, terwijl Japanse mannen — die slechts vijf procent van hun calorieën als verzadigd vet binnenkrijgen — lage cholesterolspiegels hadden. En bij de Finse mannen kwamen hartaanvallen zesmaal zoveel voor als bij de Japanse mannen!

Kransvatvernauwing is echter geen zeldzaamheid meer in Japan. De afgelopen paar jaar is de consumptie van dierlijke vetten met 800 procent gestegen doordat westerse snacks er populair zijn geworden. Nu hebben Japanse jongens nog hogere cholesterolspiegels dan Amerikaanse jongens van dezelfde leeftijd! Het is duidelijk dat voedingsvet en cholesterol een oorzakelijke rol spelen bij levensbedreigende aandoeningen, vooral bij hartkwalen.

De rol van cholesterol

Cholesterol is een witte, wasachtige stof die onontbeerlijk is voor het leven. Het wordt aangetroffen in de cellen van elk mens en dier. Onze lever maakt cholesterol aan en het komt ook in wisselende hoeveelheden voor in het voedsel dat wij eten. Het bloed transporteert cholesterol naar de cellen in moleculen die lipoproteïnen heten en die bestaan uit cholesterol, vetten en eiwitten. De twee soorten lipoproteïnen die het meeste bloedcholesterol bevatten zijn low density lipoproteïnen (LDL) en high density lipoproteïnen (HDL).

LDL’s zijn rijk aan cholesterol. Als ze in de bloedbaan circuleren, gaan ze cellen binnen via LDL-receptoren op de celwanden en worden ze afgebroken voor gebruik door de cel. De meeste cellen in het lichaam hebben zulke receptoren en nemen wat LDL op. Maar de lever is zo ontworpen dat daar zeventig procent van de verwijdering van LDL uit de bloedbaan door LDL-receptoren plaatsvindt.

HDL’s daarentegen zijn cholesteroldorstige moleculen. Op hun tocht door de bloedbaan nemen ze overtollig cholesterol op en transporteren het naar de lever. De lever breekt cholesterol af en verwijdert het uit het lichaam. Het lichaam is dus schitterend toegerust om het cholesterol dat het nodig heeft te benutten en zich van de rest te ontdoen.

Het probleem doet zich voor wanneer er een overmaat aan LDL in het bloed is. Dat vergroot de kans op de vorming van plaque op de slagaderwanden. Wanneer zich plaquevorming voordoet, worden de slagaderen nauw en neemt de hoeveelheid zuurstoftransporterend bloed die erdoor kan af. Die aandoening wordt atherosclerose genoemd. Het proces schrijdt langzaam en ongemerkt voort en het kan tientallen jaren duren voordat zich merkbare symptomen manifesteren. Eén symptoom is angina pectoris of pijn op de borst, zoals Joe die had.

Wanneer een kransslagader volkomen verstopt is, vaak door een bloedstolsel, sterft het deel van het hart af dat bloed via die slagader aangevoerd kreeg. Het gevolg is een plotseling, vaak dodelijk, myocardinfarct — beter bekend als een hartaanval. Zelfs een gedeeltelijke verstopping van een kransslagader kan tot het afsterven van hartweefsel leiden, dat zich misschien niet manifesteert door uitgesproken lichamelijk ongemak. De afsluiting van slagaderen in andere delen van het lichaam kan beroerten, gangreen van de benen en zelfs verlies van de nierfunctie veroorzaken.

Het is niet verwonderlijk dat LDL slecht cholesterol en HDL goed cholesterol wordt genoemd. Als bij tests LDL een hoge waarde blijkt te hebben of HDL een lage, is de kans op een hartkwaal groot.a Een simpele bloedtest zal vaak lang voordat zich bij iemand merkbare symptomen gaan voordoen, angina pectoris bijvoorbeeld, aangeven dat er gevaar dreigt. Het is dus belangrijk het cholesterolgehalte van uw bloed onder controle te houden. Laten wij nu eens zien hoe uw voeding van invloed kan zijn op dit gehalte.

Cholesterolspiegel en voeding

Cholesterol is een natuurlijk bestanddeel van dierlijk voedsel. Vlees, eieren, vis, gevogelte en zuivelprodukten bevatten allemaal cholesterol. Plantaardig voedsel daarentegen is vrij van cholesterol.

Het lichaam produceert al het cholesterol dat het nodig heeft, dus is het cholesterol dat wij via het voedsel binnenkrijgen extra. Het grootste deel van het cholesterol uit ons voedsel belandt in de lever. Wanneer cholesterol uit de voeding de lever bereikt, verwerkt de lever dat gewoonlijk en verlaagt ze haar eigen cholesterolproduktie. Dat houdt de totale hoeveelheid cholesterol in het bloed beperkt.

Wat gebeurt er echter als het voedsel zo’n overvloed aan cholesterol bevat dat het niet snel door de lever verwerkt kan worden? Dan neemt de kans toe dat het cholesterol rechtstreeks in de cellen van de slagaderwand terechtkomt. Als dat gebeurt, treedt het atheroscleroseproces op. De situatie is vooral gevaarlijk wanneer het lichaam dezelfde hoeveelheid cholesterol blijft aanmaken ongeacht de hoeveelheid cholesterol die het uit het voedsel opneemt. In de Verenigde Staten heeft één op de vijf personen dit probleem.

Het is dus verstandig uw opname van cholesterol uit voeding te beperken. Maar een ander bestanddeel van ons voedsel is van nog grotere invloed op de cholesterolspiegel — verzadigde vetten.

Vetten en cholesterol

Vetten behoren tot twee categorieën: verzadigde en onverzadigde. Onverzadigde vetten kunnen enkelvoudig onverzadigd of meervoudig onverzadigd zijn. Onverzadigde vetten zijn beter voor u dan hun verzadigde tegenhangers, daar door het gebruik van verzadigde vetten het cholesterolgehalte van het bloed stijgt. Verzadigde vetten doen dit op twee manieren: Ze bevorderen de aanmaak van meer cholesterol in de lever en ze remmen de activiteit van LDL-receptoren op levercellen af, waardoor de snelheid waarmee LDL uit het bloed wordt verwijderd, afneemt.

Verzadigde vetten komen voornamelijk voor in voedsel van dierlijke oorsprong, zoals boter, eierdooiers, reuzel, melk, roomijs, vlees en gevogelte, maar ook in chocola, kokos en kokosolie, plantaardig bakvet en palmolie. Verzadigde vetten zijn bij kamertemperatuur vast.

Onverzadigde vetten daarentegen zijn bij kamertemperatuur vloeibaar. Voedingsmiddelen die enkelvoudig onverzadigde vetten en meervoudig onverzadigde vetten bevatten, kunnen uw cholesterolspiegel helpen verlagen als u ze in plaats van voedingsmiddelen die verzadigde vetten bevatten, gaat gebruiken.b Terwijl meervoudig onverzadigde vetten, waaraan maïsolie en zonnebloemolie rijk zijn, zowel het goede als het slechte cholesterol verlagen, verlagen enkelvoudig onverzadigde vetten, overvloedig aanwezig in bijvoorbeeld olijfolie, alleen het slechte cholesterol, terwijl het goede cholesterol behouden blijft.

Vetten zijn uiteraard een noodzakelijk bestanddeel van onze voeding. Zonder vetten zouden bijvoorbeeld de vitaminen A, D, E en K niet geabsorbeerd worden. De vetbehoeften van het lichaam zijn echter zeer gering. Er wordt gemakkelijk in voorzien door het eten van groenten, bonen, granen en fruit. Door het miniseren van de consumptie van verzadigde vetten worden het lichaam dus geen noodzakelijke voedingsstoffen onthouden.

Waarom minder vetten en cholesterol

Zal een voeding die rijk is aan vetten en cholesterol altijd tot een hogere cholesterolspiegel leiden? Niet per se. De in het eerste artikel genoemde Thomas besloot een bloedtest te laten doen na zijn interview met Ontwaakt! De uitslag wees uit dat zijn cholesterolspiegels binnen de gewenste limieten lagen. Zijn lever was kennelijk in staat het cholesterolgehalte onder controle te houden.

Dit wil echter niet zeggen dat Thomas geen gevaar loopt. Uit recente onderzoeken blijkt dat cholesterol uit de voeding ook los van het effect ervan op de cholesterolspiegel van invloed kan zijn op de kans op een kransvatvernauwing. „Cholesterolrijk voedsel is zelfs bij mensen met een lage cholesterolspiegel bevorderlijk voor een hartkwaal”, zegt dr. Jeremiah Stamler van de Northwestern University. „En daarom verdient het eten van minder cholesterol de speciale aandacht van iedereen, ongeacht hun cholesterolspiegel.”

Dan is er nog de kwestie van vet in de voeding. Door te veel vet in het bloed, of dit nu van verzadigd of onverzadigd vet in het voedsel afkomstig is, gaan rode bloedcellen klonteren. Zulk verdikt bloed gaat niet door de nauwe haarvaten, zodat de weefsels van noodzakelijke voedingsstoffen verstoken blijven. Samengeklonterde cellen die zich door de slagaderen bewegen, verstoren ook de zuurstofdistributie naar de slagaderwanden, waardoor schade aan het oppervlak ontstaat waar zich gemakkelijk plaque kan gaan vormen. Maar er schuilt nog een gevaar in het consumeren van te veel vet.

Kanker en voeding

„Alle vetten — verzadigde en onverzadigde — zijn betrokken bij de groei van bepaalde soorten kankercellen”, zegt dr. John A. McDougall. Uit een onderzoek naar het mondiaal voorkomen van colorectale kanker (kanker van de dikke darm en de endeldarm) en borstkanker, bleek dat er alarmerende verschillen zijn tussen westerse landen, waar de voeding veel vet bevat, en ontwikkelingslanden. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is colorectale kanker de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij mannen en vrouwen samen, terwijl borstkanker de meest voorkomende vorm van kanker is bij vrouwen.

Volgens de American Cancer Society gaan groepen mensen die emigreren naar een land waar veel kanker voorkomt, uiteindelijk de kankerincidentie van dat land vertonen, afhankelijk van de tijd die zij nodig hebben om op het nieuwe leef- en eetpatroon over te stappen. „Japanse immigranten in Hawaii”, schrijft het kookboek van de Cancer Society, „ontwikkelen een westers kankerpatroon: hoog voor dikke-darmkanker en borstkanker, laag voor maagkanker — het tegenovergestelde van het Japanse patroon.” Kennelijk bestaat er verband tussen kanker en voeding.

Indien uw voeding rijk is aan totaal-vet, verzadigd vet, cholesterol en calorieën, is het nodig dat u enkele veranderingen aanbrengt. Goede voeding kan leiden tot een goede gezondheid en kan zelfs veel kwalijke gevolgen van een slecht eetpatroon verhelpen. Gezien de alternatieven, zoals een pijnlijke bypass-operatie, die vaak $40.000 of meer kost, is dit beslist wenselijk.

Door een verstandige voedselkeuze te maken, kunt u afvallen, u beter gaan voelen en uzelf helpen enkele ziekten te voorkomen of te verhelpen. Suggesties op dat gebied worden in het volgende artikel besproken.

[Voetnoten]

[Diagram op blz. 8]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Dwarsdoorsnede van kransslagaderen: (1) helemaal open, (2) gedeeltelijk verstopt, (3) bijna totaal verstopt