Een vaste hoop bij alle somberheid van Tsjernobyl

Door Ontwaakt!-correspondent in Oekraïne

OP 26 april 1986 vond in Tsjernobyl in Oekraïne het ernstigste ongeluk met een kerncentrale in de geschiedenis plaats. Later dat jaar merkte Michail Gorbatsjov, de toenmalige president van de Sovjet-Unie, op dat de tragedie ons er wreed aan herinnert dat „de mensheid de gigantische krachten die ze in het leven heeft geroepen, nog niet beheerst”.

In Psychologie Heute van februari 1987 werd de betekenis van de ramp in Tsjernobyl beklemtoond met de woorden: „De reactorramp in Tsjernobyl . . . was een keerpunt in de geschiedenis van de moderne beschaving. En het was een catastrofe die ons nog eeuwenlang aanzienlijk zal schaden.” In The New York Times werd gezegd dat er „evenveel langdurige straling in de atmosfeer, de bovengrond en het water [was terechtgekomen] als bij alle kernproeven en kernbomexplosies tot dusver”.

De Hannoversche Allgemeine voorspelde dat „in de komende vijftig jaar over de hele wereld naar schatting 60.000 mensen zullen sterven aan kanker tengevolge van de brand in de Russische kernreactor . . . Nog eens 5000 mensen zouden ernstige genetische schade hebben opgelopen en zo’n 1000 mensen zullen vanaf hun geboorte een gebrekkige gezondheid hebben.”

De tragedie van Tsjernobyl heeft een wolk van vrees, bezorgdheid en onzekerheid teweeggebracht die een schaduw heeft geworpen over honderdduizenden levens. Toch hebben sommigen bij alle intense somberheid een vaste hoop gekregen. Neem de familie Roednik eens, bestaande uit Victor en Anna en hun twee dochters, Elena en Anja. In april 1986 woonden de Roedniks in Pripjat, zo’n drie kilometer van de kerncentrale van Tsjernobyl vandaan.

De dag van het ongeluk

Op die tragische zaterdagochtend werden door het heldhaftige optreden van brandweerlieden bij de ernstig beschadigde reactor nog ernstiger gevolgen voorkomen. Binnen enkele uren waren de brandweerlieden getroffen door stralingsziekte en een aantal van hen is later overleden. Grigori Medwedew, plaatsvervangend hoofdingenieur bij Tsjernobyl in de jaren ’70, schrijft in zijn boek Verbrannte Seelen: „De wolk dreef over de dennenaanplant die het terrein van de kerncentrale van de stad scheidt, en overdekte het bosje met een radioactieve asregen.” Naar verluidt kwamen vele tonnen verdampt radioactief materiaal in de atmosfeer terecht!

Opmerkelijk is dat het leven in Pripjat, een stad met ruim 40.000 inwoners, die zaterdag normaal scheen door te gaan. Kinderen speelden op straat en er werden voorbereidingen getroffen voor de viering van de eerste mei, een communistische feestdag. Er werd niets over het ongeluk meegedeeld en niet gewaarschuwd voor het gevaar. Anna Roednik liep met haar driejarige dochtertje Elena te wandelen toen zij Anna’s stiefvader tegenkwamen. Hij had van het ongeluk gehoord. Ongerust over het stralingsgevaar reed hij hen snel naar zijn huis zo’n zestien kilometer verder.

De radioactieve wolk steeg op naar de atmosfeer en werd honderden kilometers meegevoerd over Oekraïne, Wit-Rusland, Rusland en Polen, alsook over Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. De maandag daarop werden wetenschappers in Zweden en Denemarken ongerust toen zij een zeer hoge radioactiviteit registreerden.

De nasleep

Sovjetsoldaten, brandweerlieden, bouwexperts en anderen werden naar Tsjernobyl gestuurd. Deze groep — zo’n 600.000 man sterk — kwam bekend te staan als de „liquidatoren”. Zij voorkwamen een nog ernstiger ramp voor Europa door de beschadigde reactor te ommantelen met een sarcofaag van staal en beton die tien verdiepingen hoog en twee meter dik was.

Binnen enkele dagen begon de evacuatie van de omgeving. „Wij moesten ons huis verlaten en alles achterlaten — kleding, geld, papieren, voedsel — alles wat wij bezaten”, vertelde Victor. „Wij waren hevig ongerust, omdat Anna in verwachting was van ons tweede kind.”

Zo’n 135.000 mensen moesten verhuizen — alle plaatsjes binnen een straal van 30 kilometer rond de centrale werden verlaten. De Roedniks trokken in bij familieleden. Maar deze familieleden werden bang dat de Roedniks radioactiviteit op hen zouden overdragen. „Zij werden ongerust”, vertelde Anna, „en vroegen ons ten slotte te vertrekken.” Andere evacués hadden soortgelijke pijnlijke ervaringen. Ten slotte vestigden de Roedniks zich in september 1986 in Kaloega, zo’n 170 kilometer ten zuidwesten van Moskou in Rusland.

„Toen gingen wij eindelijk beseffen dat er geen sprake was van teruggaan”, merkte Anna op. „Wij waren ons geliefd ouderlijk huis, waar wij waren geboren en getogen, kwijt. Het was een prachtige streek, bedekt met bloemen en weiden, met waterlelies in de beek. In het bos wemelde het van de bessen en paddestoelen.”

Niet alleen de schoonheid van Oekraïne was geschonden, maar ook de rol van het land als de graanschuur van de Sovjet-Unie was aangetast. Die herfst was een groot deel van de oogst besmet. Evenzo werd in Scandinavië zeventig procent van het rendiervlees ongeschikt voor consumptie verklaard omdat de dieren op radioactieve korstmossen hadden gegraasd. En in delen van Duitsland liet men de groenten op de velden wegrotten uit vrees voor besmetting.

De gevolgen van straling voor de gezondheid

Officiële cijfers die vijf jaar na het ongeluk werden vrijgegeven, laten zien dat 576.000 personen aan straling hebben blootgestaan. Onder hen komen naar verluidt meer gevallen van kanker en andere ziekten voor. Vooral jonge mensen zijn het slachtoffer. In het blad New Scientist van 2 december 1995 werd bericht dat een van Europa’s vooraanstaande schildklierdeskundigen gelooft, dat „bij wel veertig procent van de kinderen die aan de hoogste niveaus van radioactieve neerslag van Tsjernobyl hebben blootgestaan toen zij nog geen jaar oud waren, zich op volwassen leeftijd schildklierkanker zou kunnen ontwikkelen”.

Omdat Anna tijdens haar zwangerschap aan de straling had blootgestaan, stonden artsen erop dat zij zich liet aborteren. Toen Victor en Anna weigerden, moesten zij een verklaring tekenen waarin zij beloofden dat zij zelfs als het kind misvormd ter wereld kwam, de zorg ervoor op zich zouden nemen. Hoewel Anja niet misvormd is, heeft zij wel last van bijziendheid, ademhalingsproblemen en hart- en vaatziekten. Bovendien is de gezondheid van de andere leden van de familie Roednik sinds de ramp achteruitgegaan. Victor en Elena hebben beiden hartproblemen gekregen en Anna is slechts een van de velen die te boek staan als Tsjernobyl-invaliden.

Tot degenen die het sterkst aan straling hebben blootgestaan, behoorden de liquidatoren die de beschadigde reactor hebben ommanteld. Men zegt dat duizenden die bij de schoonmaak geholpen hebben, sindsdien een vroegtijdige dood gestorven zijn. Veel overlevenden hebben neurologische en psychosomatische klachten. Depressiviteit is wijdverbreid en zelfmoord niet ongewoon.

Angela is een van de overlevenden die ernstige gezondheidsproblemen kreeg. Ten tijde van de ramp woonde zij in Kiëv, de hoofdstad van Oekraïne, ruim tachtig kilometer van Tsjernobyl. Maar daarna heeft zij een tijdlang proviand naar de liquidatoren op het terrein van de kerncentrale gebracht. Svetlana, een andere overlevende, die in Irpin’ bij Kiëv woont, kreeg kanker en moest een operatie ondergaan.

Terugziend

In april 1996, tien jaar na het ernstige ongeluk, gaf Michail Gorbatsjov toe: „Wij waren gewoon niet voorbereid op een dergelijke situatie.” Rond diezelfde tijd merkte president Jeltsin van Rusland op: „Nog nooit heeft de mensheid een ongeluk van deze omvang meegemaakt, met zulke ernstige en hardnekkige gevolgen.”

Veelzeggend is dat Spektrum der Wissenschaft (de Duitse editie van Scientific American) de nasleep van de ramp in Tsjernobyl vergelijkbaar stelde met wat het gevolg zou zijn geweest van een kernoorlog van gemiddelde omvang. Sommigen schatten het aantal mensen dat tengevolge van de tragedie overleden is op rond de 30.000.

Volgens een nieuwsbericht van vorig jaar was er bijna tien jaar na het ongeluk rondom de centrale nog steeds een zone van tegen de dertig kilometer die ongeschikt was voor menselijke bewoning. Het bericht vermeldde echter dat „647 vastberaden bewoners in de zone terug zijn; zij zijn heimelijk teruggegaan, hebben ambtenaren omgekocht of zijn openlijk teruggelopen”. Tevens werd opgemerkt: „Absoluut niemand woont binnen een straal van tien kilometer rond de centrale. Een twintig kilometer brede gordel daaromheen vormt het gebied waar de enkele honderden mensen zijn teruggekeerd.”

Vertrouwen ondanks de wijdverbreide angst

Voor vele duizenden die eens bij Tsjernobyl woonden, was en is het leven nog steeds erg zwaar. Uit een onderzoek onder de evacués bleek dat tachtig procent ongelukkig is in hun nieuwe woning. Zij voelen zich triest, moe, onbehaaglijk, prikkelbaar en eenzaam. Tsjernobyl was niet zo maar een nucleair ongeluk — het was een sociale en psychische crisis van overweldigende proporties. Het is niet verwonderlijk dat velen gebeurtenissen aanduiden als van voor of van na Tsjernobyl.

In tegenstelling tot zo veel anderen is de familie Roednik opmerkelijk goed tegen de situatie opgewassen. Zij zijn de bijbel gaan bestuderen met Jehovah’s Getuigen en hebben als gevolg daarvan een sterk geloof gekregen in de beloften uit Gods Woord betreffende een nieuwe wereld van rechtvaardigheid (Jesaja 65:17-25; 2 Petrus 3:13; Openbaring 21:3, 4). In 1995 symboliseerden Victor en Anna vervolgens hun opdracht aan God door de waterdoop. Later werd hun dochter Elena ook gedoopt.

Victor vertelt: „Door de bijbel te bestuderen, hebben wij onze Schepper, Jehovah God, en zijn voornemens met de mensheid op aarde kunnen leren kennen. Wij zijn niet langer neerslachtig, want wij weten dat wanneer Gods koninkrijk komt, er nooit weer dergelijke verschrikkelijke ongelukken zullen gebeuren. Wij zien uit naar de tijd dat het land rond ons geliefde huis bij Tsjernobyl zich zal herstellen van zijn deplorabele toestand en deel zal gaan uitmaken van een prachtig paradijs.”

Angela en Svetlana, die ook vertrouwen op Gods beloften van een nieuwe wereld van rechtvaardigheid, hebben ondanks hun aan straling te wijten kwalen dezelfde opgewekte instelling. „Zonder kennis van de Schepper en zijn voornemens”, merkte Angela op, „zou het leven moeilijk zijn. Maar mijn nauwe band met Jehovah helpt mij positief te blijven. Het is mijn wens hem te blijven dienen als volle-tijdpredikster van de bijbel.” Svetlana voegde daaraan toe: „Mijn christelijke broeders en zusters zijn een grote hulp voor me.”

Door hun studie van de bijbel zijn zij te weten gekomen dat ongeacht waar mensen wonen en wie zij ook zijn, zij getroffen kunnen worden door ongelukken die het gevolg zijn van „tijd en onvoorziene gebeurtenissen” (Prediker 9:11). Maar bijbelonderzoekers hebben ook geleerd dat hoe verschrikkelijk hun tegenspoed ook mag zijn, er geen schade is die Jehovah God niet kan herstellen, geen letsel dat hij niet kan genezen en geen verlies dat hij niet kan goedmaken.

Hoe kunt ook u vertrouwen in Gods beloften en daardoor hoop op een rooskleurige toekomst krijgen? De schrijver van het bijbelboek Spreuken antwoordt: „Opdat gij vertrouwen in Jehovah zelf zult krijgen, heb ik u heden kennis gegeven” (Spreuken 22:19). Ja, u moet kennis verwerven door middel van een geregelde bijbelstudie. Jehovah’s Getuigen in uw omgeving zullen u daar graag bij helpen. Zij bieden een gratis programma van bijbelstudie aan, op een tijd en plaats die u schikt.

[Inzet op blz. 14]

„Nog nooit heeft de mensheid een ongeluk van deze omvang meegemaakt, met zulke ernstige en hardnekkige gevolgen.” — President Jeltsin van Rusland

[Inzet op blz. 15]

Tsjernobyl was niet zo maar een nucleair ongeluk — het was een sociale en psychische crisis van overweldigende proporties

[Illustratieverantwoording op blz. 12]

Tass/Sipa Press