„Stilzitten en opletten!”

Leven met ADHD

„Jim had steeds gezegd dat Cal gewoon verwend was en dat als wij — en dan bedoelde hij mij — hem stevig zouden aanpakken, hij zich wel beter zou gaan gedragen. Toen was er die dokter die ons vertelde dat het niet aan mij lag, of aan ons, of aan Cals onderwijzers: er was echt iets mis met onze kleine jongen.”

CAL lijdt aan een aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD), een aandoening die gekenmerkt wordt door onoplettendheid, impulsief gedrag en hyperactiviteit. Geschat wordt dat drie tot vijf procent van alle kinderen in de schoolgaande leeftijd aan de stoornis lijdt. „Hun geest is net een tv-toestel met een ondeugdelijke kanaalkiezer”, zegt de leerdeskundige Priscilla L. Vail. „De gedachten volgen elkaar zonder structuur of discipline op.”

Laten wij eens kort drie belangrijke symptomen van ADHD beschouwen.

Onoplettendheid: Het kind met ADHD is niet in staat onbelangrijke details te negeren en zich op één onderwerp te concentreren. Daardoor wordt hij makkelijk afgeleid door niet ter zake doende dingen die hij ziet of hoort of ruikt.a Hij let wel op, maar niets specifieks in zijn omgeving houdt zijn aandacht gevangen. Hij kan niet vaststellen wat zijn onverdeelde aandacht verdient.

Impulsief gedrag: Het ADHD-kind doet voordat hij denkt, zonder bij de gevolgen stil te staan. Zijn planning en onderscheidingsvermogen laten alles te wensen over en soms doet hij gevaarlijke dingen. „Hij holt de straat op, hijst zich op de vensterbank, klimt in een boom”, schrijft dr. Paul Wender. „Het gevolg is dat hij meer dan zijn portie sneden, blauwe plekken, schaafwonden en bezoeken aan de dokter krijgt.”

Hyperactiviteit: Hyperactieve kinderen zijn voortdurend in beweging. Zij kunnen niet stilzitten. „Zelfs als zij ouder zijn,” schrijft dr. Gordon Serfontein in zijn boek The Hidden Handicap, „zal bij oplettende observatie een voortdurend bewegen te zien zijn van de benen, voeten, armen, handen, lippen of de tong.”

Toch zijn sommige kinderen die onoplettend en impulsief zijn, niet hyperactief. Hun stoornis wordt soms simpelweg aangeduid als aandachtstekortstoornis of ADD. Dr. Ronald Goldberg legt uit dat ADD „zich kan voordoen zonder enige hyperactiviteit. Of ze kan voorkomen met een mate van hyperactiviteit — van nauwelijks merkbaar, via nogal hinderlijk, tot zeer ontwrichtend.”

Wat is de oorzaak van ADHD?

In de loop van de jaren zijn aandachtstekortstoornissen toegeschreven aan van alles en nog wat, van slecht ouderschap tot TL-verlichting. Thans wordt gedacht dat ADHD verband houdt met stoornissen in bepaalde hersenfuncties. In 1990 onderzocht het Nationale Instituut voor de Geestelijke Volksgezondheid 25 volwassenen met ADHD-symptomen en constateerde dat bij hen juist in de hersengebieden die het bewegen en de concentratie regelen, de glucosestofwisseling langzamer verliep. In zo’n veertig procent van de ADHD-gevallen schijnt de genetische opbouw van de persoon in kwestie een rol te spelen. Volgens The Hyperactive Child Book zijn andere factoren die misschien verband houden met ADHD het gebruik van alcohol of drugs door de moeder tijdens de zwangerschap, loodvergiftiging en, in enkele gevallen, het voedingspatroon.

De puber en de volwassene met ADHD

De afgelopen jaren hebben artsen geconstateerd dat ADHD niet louter een aandoening bij kinderen is. „Typerend is”, zegt dr. Larry Silver, „dat ouders met een kind komen voor therapie en zeggen: ’Ik was net zo als kind.’ Vervolgens bekennen zij dat zij nog steeds problemen hebben met in een rij staan wachten, stilzitten tijdens vergaderingen en karweitjes afmaken.” Men gelooft nu dat in het geval van ongeveer de helft van alle ADHD-kinderen, op zijn minst enkele van hun symptomen in hun puberteit en op volwassen leeftijd nog steeds aanwezig zijn.

Tijdens de puberteit kunnen jongeren met ADHD van riskant gedrag overgaan op criminaliteit. „Vroeger maakte ik me zorgen dat hij niet op de universiteit toegelaten zou worden”, zegt de moeder van een puber met ADHD. „Nu bid ik alleen nog maar of hij uit de gevangenis mag blijven.” Dat zulke angsten gegrond kunnen zijn, blijkt uit een onderzoek waarbij 103 hyperactieve jongeren werden vergeleken met een controlegroep van 100 jongeren die de stoornis niet hadden. „Tegen de tijd dat zij begin twintig waren,” bericht Newsweek, „was bij de jongeren uit de hyperactieve groep hechtenis tweemaal zo vaak voorgekomen, een veroordeling wegens een ernstig misdrijf vijfmaal zo vaak en gevangenisstraf negenmaal zo vaak.”

ADHD stelt een volwassene voor een uniek stel problemen. Dr. Edna Copeland zegt: „De hyperactieve knaap kan tot een volwassene opgroeien die veelvuldig van baan verandert, vaak wordt ontslagen, de hele dag lummelt en rusteloos is.” Wordt de oorzaak niet begrepen, dan kunnen deze symptomen een huwelijk zwaar belasten. „Zelfs bij simpele gesprekken”, zegt de vrouw van een man met ADHD, „hoorde hij niet alles wat ik zei. Het is alsof hij altijd ergens anders was.”

Natuurlijk komen deze verschijnselen bij veel mensen voor — op zijn minst enigermate. „Je moet vragen of de symptomen er altijd geweest zijn”, zegt dr. George Dorry. Hij merkt bijvoorbeeld op dat als een man pas vergeetachtig is geworden nadat hij zijn baan is kwijtgeraakt of sinds de geboorte van een kind, dat geen stoornis is.

Bovendien zijn de symptomen als iemand echt ADHD heeft, alomvattend — ze zijn op bijna elk aspect van zijn leven van invloed. Dat was het geval met de 38-jarige Gary, een intelligente, energieke man die geen enkel karwei scheen te kunnen afmaken zonder afgeleid te worden. Hij heeft al meer dan 120 banen gehad. „Ik had me er net bij neergelegd dat ik een totale mislukkeling was”, zei hij. Maar Gary en vele anderen — kinderen, pubers en volwassenen — zijn geholpen met ADHD om te gaan. Hoe?

[Voetnoten]