Komeetinslag!
GEDURENDE een week in juli 1994 hielden de inslagen van zo’n twintig fragmenten van de komeet Shoemaker-Levy 9 in de planeet Jupiter de aandacht van astronomen over de hele wereld gevangen. Kometenkijkers reageerden met blije verrassing omdat het schouwspel, zoals één astronoom het uitdrukte, „de hemelshow van de eeuw” bleek te zijn. Waarom overtrof deze gebeurtenis alle verwachtingen?
Ten eerste produceerden de komeetfragmenten, aanstormend met zo’n 200.000 kilometer per uur enorme explosies waarvoor alleen de meest extreme voorspellingen een aanwijzing hadden verschaft. Hun binnendringen in de atmosfeer van Jupiter veroorzaakte lichtflitsen die enkele seconden duurden. Vervolgens schoten sterk verhitte gassen omhoog uit de atmosfeer en vormden immense vuurballen die — bij de grootste explosies — korte tijd de oppervlaktetemperatuur van de zon overtroffen! In de daaropvolgende tien tot twintig minuten rees er een pluim op tot een hoogte van wel 3200 kilometer.
Bovendien bleken de omstandigheden, die eerst ongunstig werden geacht voor waarnemingen, haast ideaal te zijn. Omdat de inslagen op de niet-verlichte kant van Jupiter plaatsvonden, werden de heldere flitsen en explosiepluimen gemakkelijker waargenomen. In sommige gevallen kon men de toppen van de pluimen boven Jupiters horizon zien uitstijgen, en binnen tien minuten na de inslag bracht de rotatie van Jupiter het gebied van de inslagen in het directe zicht van de aarde. Na nog eens tien minuten kwamen de inslaggebieden in het zonlicht. Tegen die tijd hadden de pluimen zich opgelost en waren er enorme donkere vlekken voor in de plaats gekomen. Deze inslagvlekken — de grootste was tweemaal zo groot als de aarde — waren niet door de astronomen voorspeld, maar ze waren de duidelijkst waar te nemen verschijnselen.
De ruimtesonde Galileo verschafte directe beelden van de inslagen. Vanuit zijn baan om de aarde zag de Hubble-ruimtetelescoop de inslagen in het zichtbare licht en in het UV. Andere sterrenwachten verzamelden metingen van wat er op de komeetinslagen gebeurde, bij verschillende golflengten die speciaal waren gekozen om waardevolle informatie op te leveren. Aan de zuidpool bleef de zon voortdurend onder de horizon, waardoor de klok rond gekeken kon worden met de South Pole Infrared Explorer telescoop.
Astronomen zijn op iets heel zeldzaams getrakteerd. Wanneer zal het volgende komeetspektakel zich voordoen? De komeet Hale-Bopp, die momenteel al met het blote oog waarneembaar is, wordt wellicht de helderste komeet die wij deze eeuw te zien krijgen. Ze zal op nog geen 198 miljoen kilometer van onze planeet passeren. Professionals en amateurs op het noordelijk halfrond zullen Hale-Bopp in de maand april van 1997 in het oog willen houden. Dit alles doet ons beseffen dat wij ons bevinden in een dynamisch, veranderend heelal, geschapen door Jehovah, „de Vader der hemelse lichten”. — Jakobus 1:17; Psalm 115:16.
[Illustratie op blz. 21]
Donkere vlekken duiden gebieden aan waar komeetfragmenten insloegen op Jupiter
[Verantwoording]
Hubble Space Telescope Comet Team en NASA