De wortels van schimpend gepraat blootgelegd

„Uit de overvloed des harten spreekt de mond.” — MATTHEÜS 12:34.

ZO’N tweeduizend jaar geleden sprak Jezus Christus de bovenstaande woorden. Ja, iemands woorden weerspiegelen vaak zijn diepste gevoelens en beweegredenen. Ze kunnen prijzenswaardig zijn (Spreuken 16:23). Maar ze kunnen ook gemeen zijn. — Mattheüs 15:19.

Een vrouw zei over haar partner: „Hij lijkt totaal onverwacht kwaad te worden, en het leven met hem is vaak of je door een mijnenveld loopt — je weet nooit wat nu weer een uitbarsting uitlokt.” Richard beschrijft een soortgelijke situatie met zijn vrouw. „Lydia is altijd ingesteld op ruzie”, zegt hij. „Ze praat niet gewoon; ze valt uit op zo’n agressieve manier, wijst naar me of ik een kind ben.”

Natuurlijk kunnen zich zelfs in het beste huwelijk woordenwisselingen voordoen, en alle mannen en vrouwen zeggen wel eens iets waar zij later spijt van hebben (Jakobus 3:2). Maar schimpend gepraat in het huwelijk is meer dan dat; het gaat daarbij om kleinerende en kritische woorden die bedoeld zijn om de huwelijkspartner te overheersen of onder de duim te houden. Soms gaan kwetsende woorden schuil onder een vernisje van zachtaardigheid. Zo beschreef de psalmist David een man die een vriendelijke stem had maar innerlijk boosaardig was: „Gladder dan boter zijn de woorden van zijn mond, maar zijn hart is geneigd tot strijd. Zijn woorden zijn zachter dan olie, maar het zijn getrokken zwaarden” (Psalm 55:21; Spreuken 26:24, 25). Onmiskenbaar gemeen of verbloemd, hardvochtige woorden kunnen een huwelijk verwoesten.

Hoe het begint

Hoe komt iemand ertoe zich schimpend uit te laten? Over het algemeen is het gebruik van zulke taal terug te voeren op wat iemand ziet en hoort. In veel landen worden sarcasme, beledigingen en kleineringen als aanvaardbaar en zelfs geestig beschouwd.a Mannen in het bijzonder kunnen beïnvloed zijn door de media, die „echte kerels” vaak hebben afgeschilderd als dominerend en agressief.

Zo ook zijn velen die denigrerend praten, grootgebracht in een gezin waar een ouder op geregelde basis zijn boosheid, wrevel en verachting spuide. Zo hebben zij van jongs af de boodschap meegekregen dat dit soort gedrag normaal is.

Een kind dat in een dergelijk milieu opgroeit, kan meer oppikken dan een spraakpatroon; het kan ook een verwrongen beeld van zichzelf en anderen meekrijgen. Wordt het kind bijvoorbeeld met hardvochtige woorden bestookt, dan kan het opgroeien met het gevoel waardeloos te zijn, zelfs wraakzuchtige neigingen hebben. Maar als het kind nu alleen hoort hoe zijn vader zijn moeder verbaal mishandelt? Zelfs als het kind nog heel jong is, kan het de minachting van zijn vader voor vrouwen overnemen. Een jongen kan van het gedrag van een vader leren dat een man vrouwen de baas moet zijn en dat hij dat kan bereiken door hun angst aan te jagen of hen te kwetsen.

Een opvliegende vader kan zijn zoon opvoeden tot een opvliegend kind, dat op zijn beurt kan opgroeien tot „een bezitter (heer) van woede” die „menige overtreding” begaat (Spreuken 29:22, voetnoot). Zo kan het kwetsend gepraat als een erfdeel van de ene generatie op de volgende overgaan. Terecht gaf Paulus vaders de raad: „Tergt uw kinderen niet” (Kolossenzen 3:21). Veelzeggend is dat het Griekse woord dat met „tergt” is vertaald, volgens de Theological Lexicon of the New Testament „gereedmaken en ophitsen tot strijd” kan betekenen.

Natuurlijk is de invloed van ouders geen excuus voor het uithalen naar anderen, verbaal of anderszins; maar er wordt wel voor een deel door verklaard hoe een neiging tot hardvochtige taal diepgeworteld kan raken. Misschien mishandelt een jonge man zijn vrouw niet fysiek, maar mishandelt hij haar wel met zijn woorden en zijn buien? Zelfonderzoek kan iemand duidelijk maken dat hij de minachting van zijn vader voor vrouwen heeft overgenomen.

Uiteraard kunnen de bovenstaande beginselen ook voor vrouwen opgaan. Indien een moeder haar man er verbaal van langs geeft, bestaat de kans dat een dochter haar man net zo behandelt wanneer zij eenmaal getrouwd is. Een bijbelspreuk luidt: „Het is beter in een woestenij te wonen dan met een twistzieke, humeurige vrouw” (Spreuken 21:19, Willibrordvertaling). Niettemin moet vooral een man in dit opzicht oppassen. Waarom?

De macht van onderdrukkers

De man heeft in een huwelijk meestal meer macht dan de vrouw. Hij is bijna altijd lichamelijk sterker, wat eventuele dreigementen met fysiek geweld nog beangstigender maakt.b Bovendien is de man vaak beter geschoold, is hij voor zijn levensonderhoud minder afhankelijk van anderen en staat hij er financieel beter voor. Door dit alles zal een verbaal mishandelde vrouw waarschijnlijk het gevoel krijgen in een val te zitten en zich eenzaam voelen. Zij zal het misschien eens zijn met de uitspraak van de wijze koning Salomo: „Ik voor mij wendde mij om alle daden van onderdrukking te kunnen zien die onder de zon worden bedreven, en zie! de tranen der onderdrukten, maar zij hadden geen trooster; en aan de zijde van hun onderdrukkers was macht, zodat zij geen trooster hadden.” — Prediker 4:1.

Een vrouw kan in de war raken als haar man heen en weer slingert tussen twee uitersten, als hij het ene moment hoffelijk is en het volgende moment op haar vit. (Vergelijk Jakobus 3:10.) Voorziet haar man ruimschoots in de stoffelijke behoeften, dan kan een vrouw die het mikpunt is van hardvochtige woorden zich bovendien schuldig voelen omdat zij denkt dat er iets mis is met hun huwelijk. Misschien zal zij de schuld voor het gedrag van haar man zelfs bij zichzelf zoeken. „Net als een fysiek mishandelde echtgenote”, bekent een vrouw, „dacht ik altijd dat het aan mij lag.” Een andere vrouw vertelt: „Ik ging geloven dat als ik gewoon beter mijn best zou doen om hem te begrijpen en ’geduld’ met hem te hebben, er vrede zou gaan heersen.” Helaas houdt de mishandeling vaak aan.

Het is bijzonder tragisch dat veel mannen hun macht misbruiken door de vrouw die zij misschien gezworen hebben lief te hebben en te koesteren, te overheersen (Genesis 3:16). Maar wat is er aan zo’n situatie te doen? „Ik wil niet bij hem weg,” zegt een vrouw, „ik wil alleen maar dat hij me niet meer uitscheldt.” Na negen jaar huwelijk geeft een man toe: „Ik besef dat in onze relatie verbale mishandeling aan de orde van de dag is en dat ík me daaraan schuldig maak. Ik wil beslist veranderen, niet weggaan.”

Er is hulp beschikbaar voor degenen wier huwelijk te lijden heeft onder kwetsende woorden, zoals het volgende artikel duidelijk zal maken.

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 6]

Het is tragisch dat veel mannen hun macht misbruiken door de vrouw die zij misschien gezworen hebben lief te hebben en te koesteren, te overheersen

[Illustratie op blz. 7]

Een kind wordt beïnvloed door de manier waarop zijn ouders elkaar behandelen