Cassavebladeren — Dagelijks voedsel voor miljoenen
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN DE CENTRAALAFRIKAANSE REPUBLIEK
HET is allemaal begonnen omstreeks het jaar 1600, toen de Portugezen cassave of maniok uit Zuid-Amerika meenamen naar Afrika. Men denkt dat de cassave uit Brazilië stamt, omdat het woord „maniok” zijn oorsprong vindt bij de Tupí-stammen van Brazilië in het stroomgebied van de Amazone.
De wortels worden door de bevolking van Afrika zeer gewaardeerd, maar hoe staat het met de donkergroene bladeren? Sommigen gebruiken ze als medicament op open wonden of bij de behandeling van waterpokken. Maar voor miljoenen in de Centraalafrikaanse Republiek en verscheidene andere Afrikaanse landen zijn de bladeren dagelijks voedsel, daar er een heerlijk maal van bereid kan worden. In feite is een van de eerste woorden die nieuwe Wachttoren-zendelingen hier leren ngunza. Dat is een lekkere stoofpot van cassavebladeren en het is het nationale gerecht van de Centraalafrikaanse Republiek — een gerecht dat iemand die Centraal-Afrika bezoekt beslist moet proberen.
De meeste Europeanen die in Afrika wonen, zullen nooit een maaltijd gebruiken die van deze bladeren is bereid, daar zij het als voedsel voor de inheemse bevolking en niet voor buitenlanders beschouwen. Maar wat zijn de feiten? In landen als de Centraalafrikaanse Republiek, Sierra Leone en Zaïre zijn deze bladeren een dagelijks basisvoedsel voor veel gezinnen.
Wanneer u over de Centraalafrikaanse Republiek vliegt of door het land reist, ziet u een prachtig groen landschap — bomen, struiken, graslanden en, daartussen, kleine cassavevelden met hun aparte donkergroene bladeren. Elk dorpje is omringd met cassaveveldjes. Mensen verbouwen de cassave vlak naast hun huis, en zelfs in de hoofdstad, Bangui, zult u cassave zien staan op heel kleine stukjes land en stroken grond naast een villa of langs de hoofdweg. Het is beslist een belangrijk voedingsmiddel in dit deel van de wereld.
Proef eens wat ngunza
Bij hun aankomst worden nieuwe zendelingen al gauw door hun vrienden uitgenodigd om wat ngunza te komen eten. Het is een maaltijd met onder meer het beroemde van maniokbladeren gemaakte gerecht. Inheemse vrouwen kunnen het op een heerlijke manier klaarmaken. Elke vrouw schijnt haar eigen recept te hebben. Een van de eerste dingen op kookgebied die kleine meisjes van hun moeder leren, is ngunza maken.
Vol trots leggen zij uit wat het is en hoe zij het klaarmaken. De vrouwen vinden het leuk als u belangstelling toont voor dit inheemse gerecht. Allereerst zullen zij u vertellen dat de cassavebladeren goedkoop en in overvloed voorhanden zijn en dat u ze zowel in het regenseizoen als in de droge tijd kunt plukken. In tijden van economische crises en inflatie spelen cassavebladeren een belangrijke rol bij het voeden van een gezin. En vergeet niet dat Afrikaanse gezinnen vaak groot zijn. Er zijn veel monden te voeden en veel magen te vullen. De bereiding van ngunza kost verscheidene uren. De bladeren moeten hun bittere smaak kwijt zijn voordat ze gegeten worden. Door de traditionele bereidingswijze, waartoe vermalen en voortdurend koken behoren, worden ze ontgift.
De olie waaraan de Afrikaanse vrouwen de voorkeur geven bij het bereiden van ngunza is palmolie. De plaatselijk gemaakte donkerrode olie is onontbeerlijk. Ngunza met een beetje pindakaas en misschien wat ui en knoflook, is een dagelijks maal voor een gezin. Maar als u nu gasten verwacht? Dan moet de ngunza iets speciaals zijn, iets waaraan zij nog vaak terug zullen denken. Dus zal de gastvrouw er haar lievelingsingrediënt aan toevoegen — gerookte vis of gerookte stukjes rundvlees — plus grote hoeveelheden knoflook en uien en flink wat verse, eigengemaakte pindakaas. Dat alles gaat in één grote pot. De rest is geduld en lang koken.
Vandaag zal onze gastvrouw ngunza met rijst serveren. Een hoopje rijst met een of twee soeplepels hete ngunza erover is iets verrukkelijks voor Afrikanen en voor veel buitenlanders eveneens. Voeg er een heet pepertje aan toe en u weet nu wat ngunza is. Een glas rode wijn bij de maaltijd zal de smaak volledig tot zijn recht laten komen.
Wat dacht u van een hapje ngukassa of kanda?
Wanneer u in het land van oost naar west reist, zult u merken dat mensen ngunza op allerlei manieren klaarmaken. En wat is ngukassa? Op een koude regenachtige dag kan ngukassa, een soep of stoofpot met van alles uit de tuin of van het veld erin, precies zijn wat u nodig hebt. Palmolie, bananen, pinda’s, bataten, maïs en, natuurlijk, wat cassavebladeren worden allemaal in één pot gekookt maar er wordt geen zout aan toegevoegd — niet één korreltje zout. Dat is het geheim! Het resultaat is heerlijk en voedzaam. En moet u een lange tocht maken, neem dan wat kanda mee. Daarvoor worden cassavebladeren samen met gerookte vis of gerookt vlees fijngestampt. Kanda krijgt men door dit mengsel in bladeren te wikkelen en het enkele uren boven een vuur te laten roken totdat het hard en droog is. Het blijft dagenlang goed en is lekker met een stuk brood. Het is ideaal voor reizigers.
Waarom zou u, mocht u ooit een bezoek aan Afrika brengen, niet om cassave vragen? Probeer het eens en voeg u bij de miljoenen die het heerlijk vinden!